Πύργοι, γέφυρες και μυστικές πύλες, όλα φτιαγμένα από χαρτόκουτα. Ένα μεταγωγικό σκάφος που στήνεται μπροστά στα μάτια μας και μια κιβωτός που μεταφέρει αποσπασματικές μνήμες πολιτισμών του χθες, του σήμερα και του αύριο, έτοιμη να σαλπάρει για έναν προορισμό ακόμη άγνωστο.
Είναι το «TRANSIT- Sculpture in Performance» της Μαριάννας Λύρα, η νέα γλυπτική εγκατάσταση που εξελίσσεται σε ζωντανή περφόρμανς και φιλοξενείται στο ιστορικό κτίριο της FIAT στο Κουκάκι, όπου το 1926 στεγάστηκε η πρώτη έκθεση αυτοκινήτων στην Αθήνα. Αρχικά, τα μέρη της γλυπτικής κατασκευής βρίσκονται διάσπαρτα στον χώρο. Οι θεατές, μπαίνοντας, κινούνται ανάμεσά τους και τα περιεργάζονται, προτού παρακολουθήσουν τη σταδιακή ένωσή τους σε ένα ενιαίο σώμα.
Οι συντελεστές μεταφέρουν τα κομμάτια με χορογραφημένες κινήσεις μπροστά και γύρω από το κοινό, με τη συνοδεία ηχητικών τοπίων, τραγουδιών και φωτισμού. «Έτσι και οι θεατές γίνονται κομμάτι της μετάβασης. Στη συνέχεια γίνονται συμμέτοχοι σε ένα ταξίδι αποχαιρετισμού, όπου το σκάφος κατευθύνεται προς έναν ιδεατό προορισμό με τη συνοδεία μιας ζωντανής κάμερας», περιγράφει στον ΕΤ η εικαστικός Μαριάννα Λύρα, ανοίγοντας τη συζήτηση μας για τη διαδρομή του έργου, από τα πεταμένα χαρτόκουτα στους δρόμους της Αθήνας την περίοδο της πανδημίας έως τη σημερινή του παρουσίαση, αλλά και για τις έννοιες της μνήμης, της ταυτότητας και της διαρκούς μετάβασης που βρίσκονται στον πυρήνα της δημιουργίας της.
Πώς ξεκίνησε η ιδέα να μετατρέψετε αυτά τα καθημερινά υλικά σε μια ολόκληρη φανταστική πόλη;
Θα έλεγα ότι το ίδιο το υλικό με οδήγησε. Το χαρτόκουτο είναι ελαφρύ, φιλικό, έχει γεωμετρική δομή και μεγάλη ποικιλία σχημάτων και διαστάσεων. Στην πανδημία, με την τάση προς την κατανάλωση που έφερε ο εγκλεισμός, τα άδεια χαρτόκουτα ξεχύνονταν στους δρόμους γύρω από τους κάδους απορριμμάτων και εκεί έβρισκα σκληρές κούτες μεγάλου μεγέθους, που έγιναν το δομικό στοιχείο του έργου. Έτσι μπόρεσα να οραματιστώ και να υλοποιήσω αυτό που μου διαφύλαττε η φαντασία μου μέσα από ένα φθαρτό, ευτελές, άχρηστο και πεταμένο αντικείμενο.
τι σηματοδοτεί ο τίτλος «TRANSIT»;
Διαβάστε Επίσης
Το TRANSIT μεταβαίνει από μια κατάσταση σε μια άλλη από τη γέννησή του. Από τους δρόμους της Αθήνας στο εργαστήριο, από εκεί στο ιστορικό κτίριο στο Κουκάκι, από τα αρχιτεκτονικά σπαράγματα στην πολιτεία-καράβι φορτωμένο με μνήμες και ανθρώπινες μορφές, έως το ταξίδι μέσα από το φως, τη φωνή, τους ήχους και την περφόρμανς. Το TRANSIT συμβολίζει τις ατέλειωτες μεταβάσεις του ανθρώπου στο ταξίδι προς την ανακάλυψη του εαυτού του και του κόσμου, μέσα από τη συνεχή κίνηση και εξέλιξη.
Πύργοι, γέφυρες, μυστικές πύλες και μια κιβωτός συνθέτουν μια πλωτή πολιτεία. Ποιος κόσμος είναι αυτός σήμερα;
Μια ιδεατή πόλη έχει μια πολυτιμότητα και μια κιβωτός διαφυλάττει ό,τι θεωρούμε ότι χρειάζεται να διασωθεί. Μια πλωτή πολιτεία σηματοδοτεί το ταξίδι. Ο καθένας από εμάς έχει το δικό του στίγμα. Διασώζει το παρελθόν μέσα από τα γονίδια και τις μνήμες του και το παρόν μέσα από τη συνείδηση και τις πράξεις του, καλλιεργώντας συγχρόνως το μέλλον. Είμαστε και εμείς μια πόλη-καράβι που ταξιδεύει με το φορτίο της στη θάλασσα της ζωής και πέρα από αυτήν, προς έναν άγνωστο προορισμό.
Πώς επηρέασε ο συγκεκριμένος χώρος τη δημιουργία του έργου;
Το TRANSIT ολοκληρώθηκε και συναρμολογήθηκε στο βιομηχανικό κτίριο που στέγασε την πρώτη έκθεση αυτοκινήτων της ΦΙΑΤ στην Αθήνα τη δεκαετία του ’20 — ιδιότητα συνυφασμένη με την κίνηση, τη μετάβαση και το ταξίδι, σαν ένα σκάφος σε ένα καρνάγιο. Ποτίστηκε από την αύρα του συνεργείου, την ενέργεια και την ιστορικότητα του κτιρίου για να κάνει το δικό του καλλιτεχνικό ταξίδι.
Τι πιστεύετε ότι αξίζει να διασώσουμε από τον σημερινό μας κόσμο;
Ξεχνάμε εύκολα. Ένα κτίριο μιας εποχής γκρεμίζεται στη γειτονιά μας για να πάρει τη θέση του ένα νεόδμητο, και την άλλη μέρα που δεν υπάρχει, πασχίζουμε να θυμηθούμε πώς ήταν. Τείνουμε να θεωρούμε το παρελθόν πεπερασμένο και το βλέπουμε να σβήνεται από μπροστά μας ανεπιστρεπτί. Πολιτισμοί χάνονται μέσα στις ιαχές του πολέμου και ο φυσικός πλούτος συρρικνώνεται από την απληστία. Χωρίς μνήμη όμως δεν έχουμε προορισμό. Χωρίς μνήμη περνάμε εύκολα στην άνοια, και αυτή δεν έχει να κάνει με την ηλικία. Πώς θα διασώσουμε τη μνήμη και την ελευθερία μας; Η τέχνη μάς δίνει μια ελπίδα. Μέσα από την καλλιτεχνική διαδικασία οι μνήμες αναδύονται από το υποσυνείδητο και μεταμορφώνονται σε δημιουργία.
Info
Μαριάννα Λύρα
«TRANSIT — Sculpture in Performance»
25 Οκτωβρίου – 8 Νοεμβρίου 2026 Χώρος ΦΙΑΤ, Συγγρού 114, Αθήνα
