Εκεί που η λέξη γίνεται εικόνα. Έκθεση με άξονα τη γραφή στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας

Η έκθεση διοργανώνεται από τον Εικαστικό Τομέα του Δήμου Καλαμάτας, υπό τη διεύθυνση του γλύπτη Παναγιώτη Λαμπρινίδη, ο οποίος έχει συμβάλλει σημαντικά στην εικαστική και πολιτιστική αναγέννηση της πόλης, με τη διοργάνωση σημαντικών εκθέσεων που αποτελούν πόλο έλξης των φιλότεχνων όχι μόνο από την ευρύτερη περιοχή αλλά και από την Αθήνα. 

«Από την ανάγκη για επικοινωνία και διάλογο ξεκινά η φετινή έκθεσή μας», μας λέει ο Παναγιώτης Λαμπρινίδης. «Αναζητούμε τι συμβαίνει όταν δύο από τις αρχαιότερες μορφές έκφρασης του ανθρώπου, ο λόγος και η εικόνα, απαντώνται. Η «Κιβωτός του λόγου. Τέχνη και γραφή» παρακολουθεί αυτή τη συνάντηση, εκεί όπου η λέξη γίνεται εικόνα, η γραφή εικαστική πράξη και το αναγνώσιμο μετατρέπεται ακόμη και σε αίνιγμα.

Η έκθεση μας ταξιδεύει ανά τους αιώνες: από τα πρώτα ιερογλυφικά συστήματα γραφής έως τη σημερινή ψηφιακή εποχή. Λειτουργεί διττά. Αφενός μεν αναφέρεται στον εικαστικό ρόλο του αναγνώσιμου ή ακατάληπτου λόγου στην τέχνη· αφετέρου συγκροτεί ένα κριτικό αφήγημα για την εποχή μας», σημειώνει ο Διευθυντής του Εικαστικού Τομέα του Δήμου Καλαμάτας. 

Ξεχωριστό σταθμό στην έκθεση αποτελούν δύο μεγάλα αφιερώματα σε εμβληματικές μορφές της εικαστικής σκηνής με ιδιαίτερους δεσμούς με την περιοχή. Το πρώτο επικεντρώνεται στη διεθνώς αναγνωρισμένη πρωτοπόρο Χρύσα Βαρδέα-Μαυρομιχάλη (1933–2013), γνωστή διεθνώς ως Chryssa, η οποία γεννήθηκε στην Αθήνα, με καταγωγή από τη Μάνη, δραστηριοποιήθηκε καλλιτεχνικά στην Αμερική και ήδη από τη δεκαετία του ’50 διερεύνησε τη γραφή ως εικαστικό μέσο. Το δεύτερο τιμά τον Καλαματιανό εικαστικό Γιάννη Μπουτέα (1941–2026), φέρνοντας για πρώτη φορά στη γενέτειρά του την ιστορική του εγκατάσταση από τη Μπιενάλε της Βενετίας του 1990. Και τα δύο αφιερώματα υλοποιούνται με την ιδιαίτερη συμβολή του Ιδρύματος Ελληνική Διασπορά.

Η έκθεση περιλαμβάνει πίνακες, γλυπτά, σχέδια, εγκαταστάσεις, περιβάλλοντα, χαρακτικά, εικαστικά τυπώματα και artist’s books, από το 1957 έως σήμερα, από καλλιτέχνες που εκπροσωπούν διαφορετικές γενιές και καλλιτεχνικές καταβολές, οι οποίοι εξερευνούν τη σχέση λόγου και εικόνας μέσα από μια ευρεία ποικιλία μέσων και τεχνικών. Η διαδρομή της έκθεσης εκτείνεται από τις προ-αλφαβητικές γραφές, τα πρώτα συστήματα επικοινωνίας του ανθρώπου, έως τη σημερινή ψηφιακή εποχή, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές μορφές που μπορεί να πάρει η γραφή όταν περνά από το πεδίο του λόγου σε εκείνο της τέχνης.

Αθανάσιος Βασιλόπουλος: «Ο λόγος ως δομικό στοιχείο»

«Η έκθεση με τίτλο “Κιβωτός του Λόγου. Τέχνη και Γραφή” υπογραμμίζει τη σημασία της ανθρώπινης επικοινωνίας. Ο Λόγος μετατρέπεται στα χέρια των καλλιτεχνών σε μεθοδολογικό εργαλείο. Εμφανίζεται στα έργα με τη μορφή γραμμάτων, λέξεων και φράσεων. Λειτουργεί σαν δομικό στοιχείο. Προσδίδει μήνυμα σε πίνακες, σχέδια, γλυπτά, εγκαταστάσεις, χαρακτικά, τυπωμένες εικόνες και καλλιτεχνικά βιβλία. Γίνεται βοήθημα για την ερμηνεία και κατανόηση των έργων. Ή γρίφος. Γόρδιος δεσμός που ενεργοποιεί τον νου και απελευθερώνει τη φαντασία», σημειώνει ο Δήμαρχος Καλαμάτας, Αθανάσιος Βασιλόπουλος.

Μπία Παπαδοπούλου: «Σκάφος ιδεών»

Η Μπία Παπαδοπούλου, στο επιμελητικό της σημείωμα, περιγράφει την έκθεση ως «σκάφος ιδεών» που «ταξιδεύει νοητά τους θεατές στο χώρο και το χρόνο. Σε γνώριμα και άγνωστα πεδία. Τα ίδια τα έργα, κατεξοχήν φορείς μηνυμάτων, συνενώνουν παρόν, παρελθόν και μέλλον…». Όπως σημειώνει, «ως κιβωτός του Λόγου, η έκθεση συμβολικά διασώζει την Ιστορία, τη συλλογική μνήμη, τον πολιτισμό, τη γλώσσα, την επικοινωνία, τη λογική, τη σκέψη, τη σοφία, την αγάπη, την ανθρωπιά. Μια αγκαλιά προστασίας διαχρονικών αξιών σε μια εποχή ολέθρου και γενοκτονιών όπου αρχαίοι πολιτισμοί κινδυνεύουν να αφανιστούν από τη ματαιοδοξία, το μένος και την οργή των απανταχού σημερινών ισχυρών». Η έκθεση, καταλήγει, «οραματίζεται την ειρήνη, την τάξη και το φως, επιχειρώντας να καταυγάσει τα σκοτάδια».

Παναγιώτης Λαμπρινίδης: «Εκεί που η γραφή γίνεται εικαστική πράξη»

Ο Παναγιώτης Λαμπρινίδης, Διευθυντής του Εικαστικού Τομέα της Κ.Ε., αναφέρεται στην αφετηρία και το σκεπτικό της φετινής έκθεσης  «η τέχνη δεν είναι μόνο ένας τρόπος έκφρασης. Είναι ένας τρόπος να κοιτάζουμε τον κόσμο, να αμφισβητούμε όσα θεωρούμε δεδομένα και να δημιουργούμε νέες δυνατότητες επικοινωνίας. Με τη φετινή μας έκθεσή αναζητούμε τι συμβαίνει όταν δύο από τις αρχαιότερες μορφές έκφρασης του ανθρώπου, ο λόγος και η εικόνα, συναντώνται. Η “Κιβωτός του λόγου. Τέχνη και γραφή” παρακολουθεί αυτή τη συνάντηση, εκεί όπου η λέξη γίνεται εικόνα, η γραφή εικαστική πράξη και το αναγνώσιμο μετατρέπεται ακόμη και σε αίνιγμα».

Το παρόν εγχείρημα έχει διττή όψη. Αφενός προσεγγίζει τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους διεισδύει η γραφή στα έργα των καλλιτεχνών, εξετάζοντας τη λειτουργία της· αφετέρου στοιχειοθετεί ένα κοινωνικό-πολιτικό οπτικό αφήγημα για την κατάσταση σήμερα.

Το εικαστικό γεγονός πραγματοποιείται από την Κοινωφελή Επιχείρηση «Φάρις» του Δήμου Καλαμάτας, με τη συμβολή του Ιδρύματος Ελληνική Διασπορά και της Πινακοθήκης Γιώργου Ν. Βογιατζόγλου.

Ποιοι συμμετέχουν 

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες (αλφαβητικά): Αλέξης Ακριθάκης, Στήβεν Αντωνάκος, Παυλίνα Βαγιωνή, Σπύρος Βερύκιος, Στηβ Γιανάκος, Ρία Δάμα, Ελένη Εξάρχου, Γιάννης Ζιώγας, Δημήτρης Ζουρούδης, Θόδωρος (Παπαδημητρίου), Έλλη Κελεμένδρη, Δημήτρης Κοντός, Γιώργος Λαζόγκας, Παναγιώτης Λαμπρινίδης, Κώστας Λευκόχειρ, Δέσποινα Μεϊμάρογλου, Χριστίνα Μήτρεντσε, Κυριάκος Μορταράκος, Κώστας Μπασάνος, Γιάννης Μπουτέας, Κωνσταντίνος Ξενάκης, Αγνή Ουδινόττι, Νίνα Παπακωνσταντίνου, Παύλος (Διονυσόπουλος), Άγγελος Σκούρτης, Θεόδωρος Στάμος, Στέργιος Στάμος, Γιάννης Στεφανάκις, Νάκης Ταστσιόγλου, Δημήτρης Τάταρης, Γιώργος Χαρβαλιάς, Χρύσα (Βαρδέα-Μαυρομιχάλη).

Πληροφορίες

Έκθεση: «Κιβωτός του λόγου. Τέχνη και γραφή»

Καλλιτεχνικός Διευθυντής: Παναγιώτης Λαμπρινίδης

Επιμέλεια: Μπία Παπαδοπούλου

Παραγωγή: Εικαστικός Τομέας Δήμου Καλαμάτας

Εγκαίνια: Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026, ώρα 12:00 μ.

Χώρος: Μέγαρο Χορού Καλαμάτας – Αίθουσα Black Box

Διάρκεια: Έως 8 Νοεμβρίου 2026