Να χρησιμοποιήσει το Κυπριακό ως αφορμή για ένα «μεγάλο παζάρι» με την Ευρωπαϊκή Ενωση επιθυμεί η Άγκυρα, καθιστώντας ήδη προφανές ότι προτίθεται να «τορπιλίσει» κάθε πρόταση λύσης εάν δεν πάρει μεγάλα ανταλλάγματα, ανεξαρτήτως του αν ικανοποιεί η λύση την Κυπριακή Δημοκρατία και την Ελλάδα.
Τα ανταλλάγματα αυτά δεν περιορίζονται στην επίλυση του Κυπριακού, αλλά επεκτείνονται σε όλο τα φάσμα των σχέσεων με την Ε.Ε., με κύριο επίδικο την τελωνειακή ένωση, χωρίς να είναι το μοναδικό.
Σημαντικό ρόλο μεταξύ άλλων παίζει και το ενεργειακό, το οποίο ενδιαφέρει άμεσα και τις ΗΠΑ. Στην περίπτωση που οι απαιτήσεις της δεν ικανοποιηθούν, η Τουρκία προτίθεται να επιδοθεί σε ένα «ράλι» για την αναγνώριση του ψευδοκράτους από φιλικές μουσουλμανικές χώρες και την παγίωση καθεστώτος δύο ξεχωριστών κρατών, παρά τα μειονεκτήματα που έχει αυτή η λύση και για την ίδια, λόγω του παράγοντα Ισραήλ και των αμυντικών σχέσεων που θέλει να εγκαθιδρύσει με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η ίδια η επίσκεψη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο μπορεί να μην είχε άμεσο «θεαματικό» αποτέλεσμα, αλλά είναι αλήθεια ότι πρόσφερε την αφορμή για επανεκκίνηση της διαδικασίας για την επίλυση του Κυπριακού.
Ο κ. Γκουτέρες, συνοδευόμενος από την ειδική απεσταλμένη για το Κυπριακό, Μαρία Ανχελα Ολγκίν, συναντήθηκε με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον ηγέτη των Τουρκοκυπρίων Τουφάν Ερχιουρμάν, ενώ είχε από κοινού συνάντηση και με τους δύο αλλά και δείπνο.
Διαβάστε Επίσης
Συμπέρασμα
Τι συμπέρασμα μπορεί να αποκομίσει κάποιος μετά τις συναντήσεις και κυρίως τις δηλώσεις του κ. Γκουτέρες;
Ο γ.γ. του ΟΗΕ αδιαμφισβήτητα επιθυμεί να συγκληθεί νέα διάσκεψη 5+1 (με τη συμμετοχή των δύο κοινοτήτων και των τριών εγγυητριών δυνάμεων), στην οποία θα συμμετάσχει και ο ΟΗΕ, ενώ Λευκωσία και Αθήνα επιθυμούν να έχει ενεργό εμπλοκή και η Ευρωπαϊκή Ενωση. Δεν είναι διατεθειμένος όμως να χρεωθεί ένα ακόμη ναυάγιο, όπως συνέβη στο Κραν Μοντανά, όπως φρόντισε να διαμηνύσει, θέτοντας ως προαπαιτούμενο τη σύγκλιση των απόψεων σε θέματα που αφορούν την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και την ουσία της διαπραγμάτευσης.
Την έκβαση της ίδιας της διαδικασίας ουδείς μπορεί να την προβλέψει με ασφάλεια, αλλά όλα δείχνουν ότι οι διεργασίες θα διαρκέσουν για σημαντικό χρονικό διάστημα. Το γεγονός πάντως ότι η Αγκυρα κατέστησε ήδη σαφές ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να τορπιλίσει τον διάλογο, με τις τοποθετήσεις του ίδιου του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας, υπό την επιφύλαξη, όπως προαναφέρθηκε, του ενδεχομένου να λάβει τελικά ουσιώδη ανταλλάγματα από την πλευρά της Ε.Ε. και τη συγκατάθεση των ΗΠΑ σε άλλα ζητήματα.
Λευκωσία και Αθήνα πάντως είναι αποφασισμένες από την πλευρά τους να συνεχίσουν τις συνομιλίες, με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη να δηλώνει ανοιχτός σε κάθε εποικοδομητική πρόταση και τον πρωθυπουργό της Ελλάδας Κυριάκο Μητσοτάκη να ενημερώνεται συνεχώς για τις εξελίξεις, όπως και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών χαιρέτισε άλλωστε τη διεξαγωγή άτυπης διευρυμένης συνάντησης με στόχο την επανεκκίνηση των συνομιλιών, στη βάση του συμφωνηθέντος πλαισίου, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Το ζητούμενο
Η Τουρκία από την πλευρά της είναι σαφές ότι δεν έγινε ξαφνικά θιασώτης του Διεθνούς Δικαίου. Εάν τελικά συμφωνήσει σε μία προκαταρκτική έστω πρόταση λύσης, υπό τα δεδομένα του «παζαριού» που περιγράφηκε προηγουμένως, αυτό που επιθυμεί είναι να διασφαλίσει πρωτίστως ένα κράτος που θα είναι «συνομοσπονδία», ανεξάρτητα από το πώς θα ονομαστεί τυπικά. Κύριο ζητούμενο θα είναι να μην έχει την ίδια ευχέρεια κινήσεων με τη σημερινή Κυπριακή Δημοκρατία στο να συνάψει στενές αμυντικές σχέσεις στο πεδίο εκτός από την Ελλάδα και με το Ισραήλ. Το σενάριο άλλωστε του εναντίον της «προγεφυρώματος» από Λευκωσία, Αθήνα, Τελ Αβίβ έχει λάβει τη μορφή ψύχωσης στην Αγκυρα, σε σημείο που να «ζυγίζει» στην πραγματικότητα αν τη συμφέρει η εγκατάλειψη του δόγματος των δύο κρατών στη Μεγαλόνησο, προκειμένου να μη συμβεί κάτι τέτοιο.
Η Αγκυρα προσδοκά επίσης να εξαργυρώσει, όπως προαναφέρθηκε, μια τυχόν συμφωνία με κέρδη στις σχέσεις με την Ε.Ε., με τη συναίνεση ή ανοχή της Ελλάδας και της Κύπρου (όπως η άρση των όρων για το Safe, η τελωνειακή Ενωση E.E.-Τουρκίας κ.ά.). Η εντύπωση που υπάρχει πάντως είναι ότι η Αγκυρα θα μπορούσε να βάλει μέχρις ενός σημείου «νερό στο κρασί της» στο ζήτημα των εγγυήσεων προκειμένου να αντικατασταθούν σταδιακά τα στρατεύματα κατοχής από πολυεθνική δύναμη, αλλά δεν θα υποχωρήσει στο ζήτημα της εναλλάξ προεδρίας και της αρνησικυρίας.
Ενα ζήτημα που ισχύει βεβαίως πάντα με την Τουρκία, είναι μέχρι ποιο σημείο «μπλοφάρει» ή αν αυτό που δηλώνει είναι και αυτό που πραγματικά επιθυμεί. Δεν διέλαθε της προσοχής επίσης ότι ο ηγέτης των Τουρκοκυπρίων Ερχιουρμάν εμφανίστηκε πιο «ζεστός» με τη διαδικασία και πιο αισιόδοξος, σε σύγκριση με τις αρνητικές τοποθετήσεις της Αγκυρας.
Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα και οι ΗΠΑ
Τι άλλο είναι αυτό που θα μπορούσε να αποτελέσει τον παράγοντα «game changer» σε ένα ζήτημα που έμοιαζε μέχρι πρόσφατα οριστικά «παγωμένο»; Η απάντηση είναι η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα στην ευρύτερη περιοχή η οποία έχει αναδείξει τη σημασία της Κύπρου, όπως αποδείχθηκε από τις συμφωνίες με τη Γαλλία και το ενδιαφέρον των ΗΠΑ.
Στην τελευταία περίπτωση, όπως είναι ευνόητο, το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον συνδυάζεται και με τα ενεργειακά κοιτάσματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ και για τις δύο πλευρές το ενεργειακό φαίνεται να είναι ένα μεγάλο δέλεαρ, με τις παλαιότερες προτάσεις για κοινό «κουμπαρά» να επανέρχονται, με την ενθάρρυνση και των Βρυξελλών. Η πρόσφατη ανακοίνωση της ιταλικής ENI ότι προχωρά στην ανάπτυξη του έργου στο κοίτασμα «Κρόνος» στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, με στόχο το 2028 να διοχετευθεί στην αγορά φυσικό αέριο από τη Μεγαλόνησο, αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται πλέον για σχέδια επί χάρτου, αλλά για επικείμενη πραγματικότητα.
Η στάση της Λευκωσίας και τα ελληνοτουρκικά
Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης δύσκολα θα μπορέσει να αποδεχθεί την αποδοχή μιας συνομοσπονδίας ξεχωριστών «κρατών» που θα βαφτιστεί «ομοσπονδία». Η Κυπριακή Δημοκρατία μένει σταθερή στην επιδίωξη διζωνικής-δικοινοτικής ομοσπονδίας βάσει των αποφάσεων του ΟΗΕ και το διαμήνυσε και στον Γκουτέρες. Το ζήτημα της εναλλάξ προεδρίας είναι επίσης ένα «αγκάθι», εκτός αν υπάρξει εξισορρόπηση σε άλλα σημεία του σχεδίου επίλυσης, σε συνδυασμό με εγγυήσεις για την ομαλή λειτουργία του ενιαίου ομόσπονδου κράτους, με συγκεκριμένους μηχανισμούς. Το ίδιο ισχύει και για το ζήτημα της αρνησικυρίας, για το οποίο μπορεί να επιχειρηθεί να διασκεδασθούν οι εντυπώσεις με παραπομπή σε διαδικασίες που προέβλεπε το σχέδιο Ανάν (π.χ. «συμβούλιο Σοφών») ή και αργότερα, με την πρόταση Γκουτέρες στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων στο Κραν Μοντανά, για επιτροπή προσωπικοτήτων που θα πρότεινε λύσεις σε περίπτωση αδιεξόδου.
Σίγουρο είναι ότι αν προχωρήσει η διαπραγμάτευση, θα δοθεί έμφαση σε λεπτομέρειες που μοιάζουν διαδικαστικές, αλλά είναι καθοριστικές στη σημασία τους (π.χ. ακόμη και το αν θα αναφέρονται ως states ή States τα συνιστώντα μέρη). «Αγκάθι» είναι και το πώς θα εκπροσωπείται το ενιαίο κράτος στα Συμβούλια Υπουργών της Ε.Ε. στους τομείς που δεν ανήκουν στον «σκληρό πυρήνα» του ενιαίου κράτους, όπως ποιος υπουργός θα εκπροσωπεί την Κύπρο π.χ. στα Συμβούλια Υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε., καθώς μόνο λίγοι υπουργοί θα είναι κοινοί (Εξωτερικών, Αμυνας, Εσωτερικών και λίγοι άλλοι), σύμφωνα με όσα έχουν διαρρεύσει. Το ότι ο Γκουτέρες, πάντως, επιμένει σε ενιαία κυριαρχία, διεθνή προσωπικότητα και ιθαγένεια είναι θετικό για Αθήνα και Λευκωσία.
Θεωρητικά, δέλεαρ για τη νόμιμη κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας μπορεί να αποτελέσουν και εκπλήξεις στο εδαφικό (πρόσθετα εδάφη εκτός από τα Βαρώσια), όπως και η πρόταση για ομοσπονδιακές γαίες, όπως έγραψε αποκλειστικά στο προηγούμενο φύλλο του ο «Ε.Τ.».
Αν υπάρχει κάτι το οποίο μπορεί να αποβεί θετικό σε βάθος χρόνου είναι ότι δύσκολα θα ανοίξει νέο γύρο προκλήσεων η Τουρκία σε άλλα πεδία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, στην περίπτωση που υπάρξει συνέχιση της διαπραγμάτευσης για το Κυπριακό. Οπως άλλωστε έχει δηλώσει ο υπουργός Εθνικής Αμυνας Νίκος Δένδιας, αν δεν επιλυθεί το Κυπριακό, δεν μπορούν να υπάρξουν βάσιμες ελπίδες για βελτίωση σε μόνιμη βάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, καθώς κάθε «υποτροπή» στη Μεγαλόνησο μπορεί να οδηγήσει τις δύο χώρες σε νέα κρίση.
Το δίλημμα της Ε.Ε. και ο ρόλος της Βρετανίας
Η ελληνοκυπριακή πλευρά είναι φανερό ότι θέλει να βάλει πιο ενεργά στο παιχνίδι την Ευρωπαϊκή Ενωση. Το γεγονός άλλωστε ότι οι Βρυξέλλες αναβάθμισαν την εκπροσώπησή τους στις διαδικασίες μέσω ορισμού ειδικού εκπροσώπου από την ίδια την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, του εκτελεστικού αντιπροέδρου της και αρμόδιου επιτρόπου για θέματα Συνοχής και Μεταρρυθμίσεων, Ραφαέλε Φίτο, δεν περνά απαρατήρητο.
Η Ε.Ε., όμως, από την πλευρά της επίσης βρίσκεται σε δίλημμα. Από τη μία δεν θέλει να υπάρχει έστω και εκ περιτροπής Τουρκοκύπριος πρόεδρος στην Κύπρο, ώστε να μην τελεί το συγκεκριμένο διάστημα υπό τον εκβιασμό του Ερντογάν, αλλά από την άλλη δεν θέλει να χάσει τα αμυντικά deals και την αύξηση συναλλαγών με την Τουρκία μέσω της τελωνειακής ένωσης, όπως και την ενεργειακή ασφάλεια που θα της προσφέρουν τα κοιτάσματα. Σε αυτή την επιθυμία άλλωστε «πατάει» και η Αγκυρα προκειμένου να ασκήσει εκβιασμό στην Ε.Ε.
Κρίσιμος είναι και ο ρόλος του Ηνωμένου Βασιλείου υπό τη νέα πολιτική ηγεσία του Αντι Μπέρναμ. Κύρια επιδίωξη των Βρετανών είναι η ανεμπόδιστη παραμονή των βάσεων, παρότι πριν από λίγους μήνες, με την αφορμή της σύρραξης στη Μέση Ανατολή, τέθηκε ζήτημα από την Κυπριακή Δημοκρατία για το αναχρονιστικό καθεστώς τους και την έλλειψη αποτελεσματικότητας απέναντι στις επιθέσεις της Χεζμπολάχ. Σε πλήρη αντιδιαστολή δηλαδή με την ετοιμότητα που έδειξαν οι ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις, με την αποστολή εντός λίγων ωρών της φρεγάτας FDI «Κίμων» και ζεύγους μαχητικών αεροσκαφών F-16. Να σημειωθεί ότι ο τουρκοκυπριακός παράγων δραστηριοποιείται έντονα πλέον και στο Ηνωμένο Βασίλειο, επιτυγχάνοντας μάλιστα να εκλέξει Τουρκοκύπρια βουλευτή, τη Νεσίλ Τσιαλισκάν.
