Ογδόντα πέντε χρόνια μετά τις μάχες του 1941, οι υπόγειες στοές του οχυρού Λίσσε στο Κάτω Νευροκόπι εξακολουθούν να μεταφέρουν τον επισκέπτη σε μία από τις σημαντικότερες σελίδες της ελληνικής ιστορίας.
Μόνο που σήμερα, δίπλα στα πολυβολεία, τις στολές και τα αυθεντικά τεκμήρια, υπάρχουν μάσκες εικονικής πραγματικότητας και ακόμη και ένα ολόγραμμα στρατιώτη που αφηγείται όσα συνέβησαν. Το ενδιαφέρον για το ιστορικό οχυρό της Δράμας αυξάνεται.
Από τις αρχές του 2026 το έχουν επισκεφθεί περίπου 12.000 άνθρωποι όλων των ηλικιών, μεταξύ των οποίων επισκέπτες από τη Γερμανία, την Ολλανδία και τη γειτονική Βουλγαρία, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει το ΑΠΕ-ΜΠΕ. Με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, το Λίσσε αποτελεί και φέτος έναν τόπο όπου η μνήμη του «Όχι» συναντά την ιστορία της Γραμμής Μεταξά και της αντίστασης των Ελλήνων στρατιωτών στη γερμανική επίθεση του Απριλίου του 1941.
Η ιστορία μέσα από εικονική πραγματικότητα
Η επίσκεψη στο Λίσσε δεν περιορίζεται πλέον στην περιήγηση στις ιστορικές εγκαταστάσεις και στα εκθέματα. Με τη βοήθεια της τεχνολογίας εικονικής πραγματικότητας, οι επισκέπτες μπορούν να παρακολουθήσουν την κατασκευή των οχυρών, να περιηγηθούν στις υπόγειες στοές και να γνωρίσουν τις συνθήκες της εποχής. Στο εσωτερικό των στοών υπάρχει επίσης ολογραφική προβολή στρατιώτη του 1941, ο οποίος αφηγείται τη ζωή και τις εμπειρίες των ανθρώπων που πολέμησαν στο οχυρό. Καθοριστική στην ανάπτυξη των εφαρμογών είναι η συμβολή του Νίκου Πάχτα και της δημιουργικής ομάδας της Digital Innovations. 
Πίσω από την προσπάθεια ανάδειξης του ιστορικού χώρου βρίσκεται παράλληλα η δημοτική διοίκηση του Κάτω Νευροκοπίου. «Τον τελευταίο χρόνο, καταβάλλουμε μια συστηματική προσπάθεια να οργανώσουμε το Οχυρό Λίσσε σωστά, όπως του αξίζει. Δεν είναι μόνο ένας ιστορικός χώρος, αλλά ένα ζωντανό μνημείο που οφείλουμε να προστατεύσουμε, να αναδείξουμε και να μεταδώσουμε στις επόμενες γενιές», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο υπεύθυνος για την οργάνωση και λειτουργία του οχυρού, Ησαΐας Χατζηκωνσταντίνου.
Σπάνιο φωτογραφικό άλμπουμ Γερμανού λοχία
Παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη η συγκέντρωση και τεκμηρίωση αρχειακού υλικού που συνδέεται με το οχυρό και τους ανθρώπους που έζησαν τα γεγονότα. «Χρόνο με τον χρόνο», επισημαίνει ο κ. Χατζηκωνσταντίνου, «συγκεντρώνουμε πολύτιμα τεκμήρια, φωτογραφίες, επιστολές, αντικείμενα και μαρτυρίες που σχετίζονται με τη μάχη και τους ανθρώπους του Οχυρού. Κάθε νέο στοιχείο που προστίθεται κάνει την αφήγηση πιο πλήρη και πιο ανθρώπινη. Καταφέραμε να συλλέξουμε σπάνιο φωτογραφικό όπως το άλμπουμ του Γερμανού Λοχία Αντών Μπλάζιους (Anton Blasius) που περιέχει φωτογραφίες από την στρατιωτική του ζωή (Γαλλία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ελλάδα) όταν κατατάχθηκε στον γερμανικό στρατό μέχρι την επιστροφή του στην Γερμανία ως τραυματίας από το Ρωσικό μέτωπο. Οι περισσότερες φωτογραφίες είναι από την επιχείρηση κατάληψης των Οχυρών στην οποία συμμετείχε ο ίδιος». Στο μουσείο έχουν φτάσει επίσης ο οπλισμός του οχυρού και αυθεντικές στολές αξιωματικών, έπειτα από συνεννόηση με τις υπηρεσίες του Ελληνικού Στρατού.
«Όλα αυτά εκτίθενται στους χώρους του μουσείου. Στόχος μας και βασική μας μέριμνα είναι πλέον να εμπλουτίζουμε συνεχώς το μουσείο με αυθεντικά τεκμήρια της εποχής. Προς αυτή την κατεύθυνση συμβάλουν και ιδιώτες που προσφέρουν οικογενειακά κειμήλια προκειμένου να φυλαχθούν και να εκτεθούν στους χώρους του οχυρού», αναφέρει ο κ. Χατζηκωνσταντίνου.
Περίπου 12.000 επισκέπτες μέσα στο 2026
Η επισκεψιμότητα στο Λίσσε αυξάνεται, με περίπου 12.000 ανθρώπους να έχουν περάσει από το οχυρό από τις αρχές του έτους. Ανάμεσά τους βρίσκονται και πολλοί επισκέπτες από το εξωτερικό. «Έρχονται για να γνωρίσουν από κοντά αυτό το κομμάτι της ελληνικής και ευρωπαϊκής ιστορίας. Είναι συγκινητικό να βλέπεις ανθρώπους διαφορετικών εθνικοτήτων να στέκονται με σεβασμό μπροστά σε αυτό το μνημείο», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Χατζηκωνσταντίνου.
Η «ναυαρχίδα» της Γραμμής Μεταξά
Το οχυρό Λίσσε έχει χαρακτηριστεί «ναυαρχίδα» της Γραμμής Μεταξά. Στις 6 και 7 Απριλίου 1941 ο Ελληνικός Στρατός πολέμησε στην περιοχή εναντίον γερμανικών και βουλγαρικών μεραρχιών. Παρά τις σφοδρές επιθέσεις, τα οχυρά δεν καταλήφθηκαν κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, αλλά παραδόθηκαν μετά τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας. Από τα συνολικά 21 οχυρά της Γραμμής Μεταξά, που εκτεινόταν από τον Στρυμόνα έως την Κομοτηνή, τα 11 βρίσκονται εντός των ορίων του δήμου Κάτω Νευροκοπίου. 
Οι εγκαταστάσεις του Λίσσε αποτελούνται από τέσσερις ομάδες στοών, τις λεγόμενες «Χελώνες», ενώ το συνολικό μήκος των υπόγειων στοών ξεπερνά τα 950 μέτρα. Το οχυρό διέθετε πολυβολεία, χώρους διαμονής και αποθήκευσης, δεξαμενές νερού, ηλεκτρογεννήτριες, οπλισμό και θέσεις για στρατιωτικά οχήματα. Η δύναμή του αποτελούνταν από 12 αξιωματικούς και 457 οπλίτες. Σήμερα είναι επισκέψιμη μία από τις τέσσερις «Χελώνες», με το Λίσσε να συνδυάζει τις αυθεντικές εγκαταστάσεις και τα ιστορικά τεκμήρια με τις νέες τεχνολογίες που επιχειρούν να φέρουν τους επισκέπτες πιο κοντά στα γεγονότα του 1941.
