28η Οκτωβρίου: Στη Χίο έκαψαν τη σημαία για να μην πέσει στα χέρια των Γερμανών – Το κομμάτι που σώθηκε

Τον Απρίλιο του 1941, μέσα στην άτακτη υποχώρηση και με τις γερμανικές δυνάμεις πλέον μπροστά τους, οι στρατιώτες πήραν την απόφαση να την κάψουν.

Πριν από αυτό, όμως, έκοψαν και έσωσαν ένα κομμάτι της. Το τμήμα εκείνο της σημαίας, με ζωγραφισμένη τη μορφή του Αγίου Γεωργίου, επέζησε του πολέμου και σήμερα φυλάσσεται στη Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής». Μαζί του διασώθηκε και η ιδιόχειρη έκθεση του στρατιώτη Ιωάννη Νικ. Μαρή, γραμμένη στις 31 Μαΐου 1950, στην οποία περιγράφει όσα συνέβησαν τις τελευταίες ημέρες του Συντάγματος. Το ιστορικό τεκμήριο παρουσιάζει το ΑΠΕ-ΜΠΕ με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου.

«Με διέταξε να κάψω την Σημαίαν»

Στις 12 Απριλίου 1941, ο Μαρής διατάχθηκε από τον διοικητή του Συντάγματος να τεθεί υπό τις διαταγές του έφεδρου υπολοχαγού Παραδείση ως διοικητής της Ομάδας Διασώσεως Σημαίας. Ακολούθησε πολυήμερη υποχώρηση. Οι άνδρες προσπαθούσαν να αποφύγουν τις γερμανικές δυνάμεις, μέχρι που βρέθηκαν έξω από το Τσοτύλι και διαπίστωσαν ότι το χωριό είχε ήδη καταληφθεί. Τότε εφαρμόστηκε η διαταγή που είχε δοθεί για τη σημαία.

«Εφόσον η διαφυγή μας ήτο πλέον αδύνατος και εις εκτέλεσιν προηγουμένης διαταγής του Διοικητού του Συντάγματος, Συνταγματάρχου κ. Μπαρμπάνου, ότι η Σημαία επ’ ουδενί θα έπρεπε να περιπέσει σε εχθρικά χέρια, ο έφεδρος Υπολοχαγός Παραδείσης με διέταξε να κάψω την Σημαίαν, όπως και έγινεν, αφού προηγουμένως αφηρέσαμεν εξ αυτής τεμάχιον».

Έθαψε τον σταυρό της σημαίας

Το κομμάτι που αφαιρέθηκε κράτησε ο Νίκος Καρούσος, ενώ ο Μαρής ανέλαβε να κρύψει ένα ακόμη σημαντικό τμήμα της. «Το τεμάχιον εκρατήθη παρά του Ν. Καρούσου, ο οποίος ήτο παρών, καθώς και οι Γ. Καραμαούνας και Παραδείσης. Τον Σταυρόν της Σημαίας έθαψα». Επτά χρόνια αργότερα, τον Ιούνιο του 1948, ο Μαρής επέστρεψε στο Τσοτύλι και προσπάθησε να εντοπίσει τον σταυρό. Δεν τα κατάφερε, καθώς δεν θυμόταν με ακρίβεια το σημείο και το έδαφος ενδεχομένως είχε αλλάξει. Το κομμάτι της σημαίας είχε διαφορετική τύχη. «Το τεμάχιον που αφηρέθη από την Σημαίαν παρεδόθη από τον Καρούσον εις Αθήνας (εις τον Αρχιεπίσκοπον;) […] από όπου και απεστάλη ενταύθα. Φυλάσσεται εις την Βιβλιοθήκην, φέρει δε ζωγραφισμένην την κεφαλήν του Αγίου Γεωργίου».

Το κειμήλιο που σώζεται 85 χρόνια μετά

Το αυθεντικό τμήμα της πολεμικής σημαίας φυλάσσεται σήμερα στη Βιβλιοθήκη «Κοραής» με αρχειονομικό αριθμό Α/Α 132. «85 χρόνια μετά, η συγκλονιστική αφήγηση του Ιωάννη Μαρή και το φθαρμένο τεμάχιο της σημαίας με τη μορφή του Αγίου Γεωργίου (Α/Α 132), που φυλάσσονται στη Βιβλιοθήκη μας, μας μεταφέρουν στο κλίμα εκείνων των δραματικών ημερών του Απριλίου του 1941. Είναι η δική μας ελάχιστη συμβολή στην απόδοση τιμής στους Χιώτες που αρνήθηκαν να παραδώσουν τα σύμβολά τους στον εχθρό», αναφέρει η Άννα Χαζίρη στην έρευνα με την οποία τεκμηριώθηκαν ιστορικά τα στοιχεία.

Οι Χιώτες στο μέτωπο

Στις 28 Οκτωβρίου 1940, μετά την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο, πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκε στην πλατεία Βουνακίου της Χίου. Περίπου 1.000 άνδρες επιβιβάστηκαν σε πλοία για να μεταφερθούν στο μέτωπο και εντάχθηκαν στο 23ο Σύνταγμα Πεζικού. Το Σύνταγμα συμμετείχε στις επιχειρήσεις του ελληνοϊταλικού πολέμου, ενώ στις 19 Νοεμβρίου μια κακή συνεννόηση οδήγησε στην παγίδευση τμημάτων του, με αποτέλεσμα να χαθούν 30 άνδρες και να τραυματιστούν ακόμη 100. Παρά τις απώλειες και τον περιορισμένο εξοπλισμό, το 23ο Σύνταγμα συμμετείχε στην κατάληψη εχθρικών υψωμάτων μέχρι την υποχώρηση που ακολούθησε τη γερμανική εισβολή τον Απρίλιο του 1941.