Προσφυγικές ροές: Σε ετοιμότητα για να μη ζήσουμε εικόνες 2015

Καθώς το Ισραήλ και οι ΗΠΑ σφυροκοπούν ασταμάτητα στόχους, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις γεωπολιτικές ισορροπίες να καταρρέουν, την ώρα που το φάντασμα μιας νέας προσφυγικής κρίσης πλανάται πάνω από την Ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια.

Η κατάσταση είναι οριακή. Στο Ιράν, χώρα 91 εκατ. κατοίκων, οι εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ασύλου προκαλούν ίλιγγο: αν εκτοπιστεί έστω και το 10% του πληθυσμού, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με μετακίνηση που θα επισκιάσει κάθε προηγούμενο κύμα των τελευταίων δεκαετιών. Ηδη 100.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν τις εστίες τους στο Ιράν μόλις τις δύο πρώτες ημέρες των συγκρούσεων, ενώ στον Λίβανο ο αριθμός των εσωτερικά εκτοπισμένων αγγίζει τους 700.000.

Κλίμα

Στις Βρυξέλλες, το κλίμα δεν θυμίζει σε τίποτα την υποδοχή του 2015. Η Ευρώπη του 2026 είναι μια ήπειρος που έχει υψώσει τείχη, τόσο φυσικά όσο και πολιτικά. Ο Ελληνας πρωθυπουργός, με παρέμβαση-μήνυμα προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, έθεσε το πλαίσιο της επόμενης μέρας: «H Ευρώπη δεν μπορεί και δεν θα ανεχθεί μια επανάληψη της κρίσης του 2015. Παρότι η κατάσταση δεν έχει φτάσει ακόμη σε εκείνο το σημείο, η ετοιμότητα για την προστασία των εξωτερικών συνόρων θεωρείται επιβεβλημένη για να αποφευχθούν τα λάθη του παρελθόντος».

Ο Ελληνας υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης κατά την ομιλία του στο 1ο Blue Heritage Summit Thessaloniki που διοργανώνει ο οργανισμός ΒeyondCSR, με την αιγίδα και στήριξη του, ανέφερε ότι «είναι προφανές ότι εάν βρεθούμε σε τέτοιες καταστάσεις εργαλειοποίησης, υπάρχει πάντοτε ο παράγοντας της ανωτέρας βίας, την οποία τη ζήσαμε το προηγούμενο καλοκαίρι που κάναμε αναστολή ασύλου -προφανώς η αναστολή ασύλου στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου δεν είναι η κανονικότητα-, αλλά δεν είναι και κανονικότητα ένας υπουργός, ένας πρωθυπουργός να βλέπει ότι σε τρεις μέρες έρχονται 3.000-3.500 άτομα και περιμένουν χιλιάδες στις ακτές και να λέει ότι θα παρακολουθώ το φαινόμενο», είπε ο κ. Πλεύρης.

«Αρα, αν βρεθούμε σε τέτοιες καταστάσεις, είναι βέβαιο ότι τα μέτρα τα οποία θα πάρουμε θα είναι πιο σκληρά από αυτά του προηγουμένου καλοκαιριού. Ελπίζουμε να μη βρεθούμε σε αυτή την κατάσταση και πάντοτε έχουμε και την προσοχή μας στον πόλεμο, όπως διαμορφώνεται, γιατί είναι απολύτως αντιληπτό ότι αν αυτός παραταθεί, θα ζήσουμε και νέες ροές σαν τις ροές που ζήσαμε πριν αρκετά χρόνια, διότι θα έχεις και μια κατάσταση παγιωμένη», επισήμανε ο υπουργός.

Λιβύη

Ο κ. Πλεύρης επισήμανε ότι «το βασικό μας πρόβλημα αυτή τη στιγμή είναι μια νέα ροή που έχει δημιουργηθεί την τελευταία διετία και είναι στην πραγματικότητα η Λιβύη, όπου κατά βάση είναι άνθρωποι από το Σουδάν, οι οποίοι βρίσκονται εκτοπισμένοι στην Αίγυπτο (1.500.000 άνθρωποι), στο Τσαντ (1.000.0000) και στη Λιβύη (500.000) και ο συνολικός τους αριθμός ανέρχεται σε 3.000.000». Χαρακτήρισε, επίσης, «ανησυχητική» τη δεξαμενή μεταναστών στη Λιβύη, διότι, όπως είπε, η δεξαμενή αυτή συνδυάζεται και με ροές που δεν δικαιολογούν άσυλο, όπως είναι το Μπαγκλαντές και η Αίγυπτος. Τόνισε πως η πολιτική της κυβέρνησης τα τελευταία χρόνια είχε επιτυχία και οι ροές μεταναστών από 62.000 το 2024 μειώθηκαν σε 48.000 το 2025.

Αυτή η «σκληρή» γραμμή υιοθετείται πλέον και από παραδοσιακά φιλόξενες χώρες, όπως η Σουηδία και η Γερμανία, οι οποίες ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει περιθώριο για νέες μαζικές αφίξεις. Η στρατηγική μετατοπίζεται πλέον στην παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας εντός της Μέσης Ανατολής, λύση που σκοντάφτει στην οικονομική ασφυξία. Οι ΗΠΑ μείωσαν δραστικά τη χρηματοδότηση προς την Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ, ενώ η ευέλικτη χρηματοδότηση για τρόφιμα και φάρμακα έχει κατακρημνιστεί στο 17%.

Ο Ερντογάν

Στα σύνορα του Ιράν με την Τουρκία η ροή είναι σταθερή αλλά προς το παρόν ελεγχόμενη. Περίπου 15.000 άτομα έχουν ήδη περάσει στη γειτονική χώρα. Η Αγκυρα, αν και προετοιμάζει καταυλισμούς για 90.000 άτομα, έχει ήδη αναστείλει την κίνηση σε βασικά συνοριακά περάσματα. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παίζοντας το δικό του διπλωματικό χαρτί, κάνει λόγο για «ανθρώπινη προσέγγιση», όμως η Τουρκία ήδη φιλοξενεί 3 εκατομμύρια πρόσφυγες και η αντοχή της δοκιμάζεται.

Πίσω από τις βόμβες, μια άλλη κρίση επιταχύνει τη φυγή των Ιρανών: η δίψα. Ο πόλεμος έχει μετατρέψει τις υποδομές νερού σε στρατηγικούς στόχους. Μετά τους βομβαρδισμούς σε μονάδες αφαλάτωσης και τη δραματική πτώση των βροχοπτώσεων κατά 45%, η Τεχεράνη πλησιάζει την «ημέρα μηδέν». Οταν οι βρύσες σταματήσουν να τρέχουν σε μια πρωτεύουσα που χαρακτηρίζεται πλέον «μη κατοικήσιμη», ο δρόμος της προσφυγιάς δεν θα είναι επιλογή, αλλά η μοναδική οδός επιβίωσης.

ΚΥΠΡΟΣ

Φόβοι εργαλειοποίησης από Τουρκία μέσω των Κατεχόμενων

Η εγγύτητα με τον Λίβανο καθιστά την Κύπρο πρώτο ασφαλή προορισμό. Προς το παρόν, η θάλασσα παραμένει «κλειδωμένη». Ο διεθνής στόλος και τα ραντάρ των φρεγατών που περιπολούν στην περιοχή καθιστούν σχεδόν αδύνατη την αθέατη προσέγγιση σκαφών. Ο υφυπουργός Μετανάστευσης, Νικόλας Ιωαννίδης, εμφανίζεται καθησυχαστικός, σημειώνοντας ότι από τον Λίβανο παρατηρείται εσωτερικός εκτοπισμός και όχι ακόμη έξοδος προς το εξωτερικό.

Ωστόσο, η μεγάλη ανησυχία εστιάζεται στην Πράσινη Γραμμή. Το Ιράν συνορεύει με την Τουρκία και η εμπειρία του παρελθόντος έχει δείξει ότι η Αγκυρα μπορεί να εργαλειοποιήσει τις ροές, διοχετεύοντας μετανάστες μέσω των Κατεχομένων. Παρά τις κάμερες και την αυξημένη αστυνόμευση, τα «γκρίζα σημεία» της γραμμής κατάπαυσης του πυρός παραμένουν η αχίλλειος πτέρνα της κυπριακής άμυνας.