Η συνεχιζόμενη διαταραχή στις θαλάσσιες μεταφορές και τις ροές ενέργειας μέσω των Στενών του Ορμούζ, εν μέσω του πολέμου με το Ιράν, προκαλεί αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά λιπασμάτων, περιορίζοντας την προσφορά, αυξάνοντας το κόστος μεταφοράς και ανεβάζοντας τις τιμές της ενέργειας.

Η περιοχή του Περσικού Κόλπου αποτελεί σημαντικό κόμβο για το παγκόσμιο εμπόριο λιπασμάτων, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε παρέμβαση εξαιρετικά σημαντική. Περίπου το ένα τρίτο όλων των διεθνώς εμπορευόμενων λιπασμάτων και σχεδόν το μισό των παγκόσμιων ποσοτήτων ουρίας είτε παράγονται στην περιοχή είτε εξαρτώνται από τις θαλάσσιες οδούς της. Συγκεκριμένα, ο Κόλπος αντιστοιχεί περίπου στο 45% των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας, στο 30% των εξαγωγών αμμωνίας και το 25% των φωσφορικών λιπασμάτων. Η ναυσιπλοΐα, μέσω των Στενών του Ορμούζ, μεταφέρει συνήθως περίπου το 25%-30% των παγκόσμιων εξαγωγών αζωτούχων λιπασμάτων, με τις επιθέσεις του Ιράν σε εμπορικά πλοία να έχουν, πλέον, προκαλέσει σοβαρές διαταραχές σε αυτήν την κυκλοφορία.

Από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου, οι τιμές αναφοράς της ουρίας έχουν αυξηθεί κατά 30%-40% σε βασικές αγορές εξαγωγών, ενώ τα ναύλα σε ορισμένες διαδρομές της Μέσης Ανατολής έχουν πολλαπλασιαστεί, λόγω των ασφαλίστρων κινδύνου πολέμου και των αλλαγών πορείας. Στις άμεσες αγορές, οι τιμές έχουν εκτοξευθεί από 400-450 δολάρια ανά τόνο σε 600 δολάρια ή και περισσότερο, αντανακλώντας πανικόβλητες αγορές και περιορισμένη διαθεσιμότητα. Αυτές οι εξελίξεις υποδηλώνουν την εμφάνιση ενός παγκόσμιου σοκ στις αγροτικές εισροές, το οποίο θα μπορούσε να μεταφραστεί σε πιέσεις στις τιμές των τροφίμων αργότερα μέσα στο 2026, ιδιαίτερα εάν ο πόλεμος παραταθεί.

Το παγκόσμιο σοκ στην αγορά λιπασμάτων προκαλείται από τον συνδυασμό φυσικών διαταραχών στην προσφορά, αυξανόμενου κόστους πρώτων υλών και αβεβαιότητας στη μεταφορά. Χώρες του Κόλπου, όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, είναι σημαντικοί εξαγωγείς αζωτούχων λιπασμάτων και κρίσιμοι προμηθευτές αμμωνίας και θείου, βασικών συστατικών για την παγκόσμια παραγωγή λιπασμάτων. Με τις μετακινήσεις δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών του Ορμούζ να έχουν ουσιαστικά σταματήσει και ορισμένες εγκαταστάσεις να αντιμετωπίζουν λειτουργικές διαταραχές, οι παγκόσμιες αγορές χάνουν, πλέον, πρόσβαση σε αρκετά εκατομμύρια τόνους προμηθειών κάθε μήνα.

Ταυτόχρονα, η παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο, επομένως η παγκόσμια αύξηση των τιμών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) -που, επίσης, προκλήθηκε από τις διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ- αυξάνει το κόστος παραγωγής από την Ευρώπη έως την Ασία. Τα προβλήματα στις μεταφορές επιδεινώνουν την κατάσταση, καθώς τα φορτία αναγκάζονται να ακολουθούν μεγαλύτερες διαδρομές ή να καθυστερούν σε περιφερειακά λιμάνια, δεσμεύοντας χωρητικότητα πλοίων και αυξάνοντας τους χρόνους παράδοσης κατά εβδομάδες.

Επειδή η ζήτηση για λιπάσματα είναι ιδιαίτερα εποχική και συνδεδεμένη με τους κύκλους φύτευσης, ακόμη και μικρές καθυστερήσεις μπορούν να προκαλέσουν απότομες αυξήσεις τιμών και φαινόμενα αποθεματοποίησης από τους εισαγωγείς. Οι πιο οξείες αρνητικές επιπτώσεις αναμένεται να γίνουν αισθητές σε αγροτικές οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές λιπασμάτων, έχουν μεγάλους αγροτικούς πληθυσμούς, περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια και πολιτικά ευαίσθητες αγορές τροφίμων. Σε αυτές τις χώρες, οι κυβερνήσεις θα αντιμετωπίσουν δύσκολες δημοσιονομικές αποφάσεις, ενώ οι κίνδυνοι κοινωνικών αναταραχών θα αυξηθούν.

Την ίδια στιγμή, η εφοδιαστική αλυσίδα για την ποτάσα -ένα ακόμη βασικό λίπασμα- παραμένει σχετικά προστατευμένη από τον πόλεμο με το Ιράν, καθώς τα κύρια κέντρα παραγωγής της στο βόρειο ημισφαίριο είναι γεωγραφικά αποσυνδεδεμένα από την εξάρτηση του Κόλπου σε ενέργεια και χημικές πρώτες ύλες. Χώρες πλούσιες σε ποτάσα, όπως ο Καναδάς, θα αντιμετωπίσουν μεν υψηλότερες τιμές λιπασμάτων λόγω πανικού στις αγορές και αυξημένων ναύλων παγκοσμίως, αλλά η αύξηση θα είναι πιθανότατα πιο ήπια, επειδή η βασική τους παραγωγή λιπασμάτων δεν εξαρτάται από πρώτες ύλες του Κόλπου. Ωστόσο, επειδή το άζωτο είναι ο βασικός παράγοντας της φυτικής ανάπτυξης, μια παρατεταμένη έλλειψη ουρίας θα μπορούσε να οδηγήσει τους αγρότες παγκοσμίως να μειώσουν τα ποσοστά εφαρμογής ποτάσας.

Αν η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ επανέλθει στο φυσιολογικό μέσα σε λίγες εβδομάδες, τα οφέλη για τους εναλλακτικούς προμηθευτές θα