Το ξεχωριστό τελετουργικό στο Ενετικό λιμάνι της Ναυπάκτου το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, ο εντυπωσιακός και εκρηκτικός χαλκουνοπόλεμος την ίδια ώρα στο κέντρο του Αγρινίου, το έθιμο «Στα εικονίσματα του Αη Θανάση» την Κυριακή του Πάσχα στο Ευηνοχώρι Μεσολογγίου και το «Γαϊτανάκι» στην Ανάληψη του Θέρμου την Δευτέρα του Πάσχα, αποτελούν κάποια από τα έθιμα που αναβιώνουν.

   Στη Ναύπακτο

Τα τελευταία χρόνια η Ναύπακτος έχει αναδειχθεί σε έναν ξεχωριστό και δημοφιλή προορισμό για τις ημέρες του Πάσχα.

Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, το Ενετικό Λιμάνι μεταμορφώνεται σε ένα σκηνικό σπάνιας ομορφιάς και συγκίνησης. Οι δεκάδες αναμμένες δάδες στις πολεμίστρες των τειχών και ο φλεγόμενος σταυρός στην είσοδο του λιμανιού δημιουργούν μία ξεχωριστή εικόνα, όπου η παράδοση συναντά τη συγκίνηση του θείου Δράματος.

Νωρίτερα, οι επιτάφιοι των δύο κεντρικών ενοριών, του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Δημητρίου και του ναού της Αγίας Παρασκευής, συναντώνται, σχηματίζοντας μία ενιαία πομπή και στην συνέχεια κατευθύνονται στο Ενετικό λιμάνι. Τα φώτα σβήνουν, ο κόσμος σιωπά, ενώ οι πένθιμοι ήχοι από τις καμπάνες των ενοριών συνοδεύονται από την «Παπαχαραλάμπειο» δημοτική φιλαρμονική Ναυπάκτου.

Πριν από την άφιξη της πομπής στο Ενετικό λιμάνι, η μικτή χορωδία Ναυπάκτου ερμηνεύει το λαϊκό ορατόριο «Ύμνοι Αγγέλων σε Ρυθμούς Ανθρώπων» του Σταύρου Κουγιουμτζή, σε στίχους του Ντίνου Χριστιανόπουλου και στη συνέχεια αποδίδει τα Εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής, υπό τη διεύθυνση της μαέστρου Ελένης Παπαδοπούλου – Αραβαντινού. Φέτος, αναμένεται να συμμετάσχουν ο σολίστ τενόρος Αντώνης Κορωναίος, οι μουσικοί Ηλίας Καλούδης και Γιώργος Κονής, καθώς και η παιδική – νεανική χορωδία Ναυπάκτου, ενώ θα απαγγείλει η ηθοποιός Φιλαρέτη Κομνηνού.

Με την άφιξη της πομπής, τελείται κοινή δέηση των δύο ενοριών από τον μητροπολίτη Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου, Ιερόθεο, ενώ η βραδιά κορυφώνεται με δεκάδες πυροτεχνήματα να φωτίζουν τον ουρανό, προαναγγέλλοντας το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης. Το έθιμο, που προσελκύει μεγάλο αριθμό επισκεπτών, ξεκίνησε τη δεκαετία του 1950, όταν οι ψαράδες της περιοχής άρχισαν να τοποθετούν αναμμένες δάδες στις πολεμίστρες του λιμανιού, ενώ με την πάροδο των χρόνων, το έθιμο αγκαλιάστηκε από την τοπική κοινωνία και τον Δήμο Ναυπακτίας.

   Στο Αγρίνιο

Την ίδια ώρα αναβιώνει στην πόλη του Αγρινίου το έθιμο του χαλκουνοπολέμου.

Ειδικότερα, όταν ολοκληρωθεί η περιφορά του Επιταφίου της κάθε ενορίας, οι «χαλκουνάδες» συγκεντρώνονται στην πλατεία Δημοκρατίας, για να συμμετάσχουν στον χαλκουνοπόλεμο.

Η προετοιμασία του χαλκουνιού ξεκινάει τουλάχιστον δύο μήνες πριν από το Πάσχα. Τα χαλκούνια είναι στην ουσία αυτοσχέδιες εκρηκτικές κατασκευές, οι οποίες αποτελούνται από ένα μεγάλο κύλινδρο γεμάτο με ένα μείγμα μπαρουτιού και ένα φυτίλι στο άκρο. Κατά την διάρκεια της προετοιμασίας, οι χαλκουνάδες αναζητούν το κατάλληλο μίγμα μπαρουτιού, το οποίο δοκιμάζεται νωρίτερα, ώστε να είναι ασφαλές.

Όσον αφορά στην ιστορία του εθίμου, αυτή φθάνει στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, όταν οι Αγρινιώτες άναβαν τα χαλκούνια κατά την περιφορά του Επιταφίου, με σκοπό να απομακρύνουν τους Τούρκους. Όμως, συνέχισαν να τα κατασκευάζουν και μετά την απελευθέρωση της χώρας.

   Στο Ευηνοχώρι

Στο Ευηνοχώρι, του Μεσολογγίου αναβιώνει την Κυριακή του Πάσχα το έθιμο, «Στα εικονίσματα του Αη Θανάση».  Ειδικότερα, μετά την λειτουργία της Αγάπης στον Άγιο Αθανάσιο, ακολουθεί η λιτανεία με όλες τις εικόνες του Αγίου.

Το έθιμο αυτό έχει τις ρίζες του στα τέλη της δεκαετίας του 1880, όταν μία επιδημία τύφου είχε πλήξει την περιοχή. Τότε, οι κάτοικοι του Ευηνοχωρίου έκαναν λιτανεία με όλα τα εικονίσματα του Αγίου Αθανασίου, προσευχόμενοι, ώστε να σταματήσει η επιδημία.

   Στην Ανάληψη του Θέρμου

Την Δευτέρα του Πάσχα στην πλατεία του χωριού Ανάληψη του Δήμου Θέρμου, άνδρες, γυναίκες και παιδιά χορεύουν και τραγουδούν το «Γαϊτανάκι», χωρίς την συνοδεία μουσικών οργάνων. Πρόκειται για ένα χορευτικό δρώμενο, όπου το αναστάσιμο μήνυμα της Αγάπης στέλνεται μέσα από το «πλέξιμο» και το «ξέπλεγμα» των χεριών, από όπου πήρε και το όνομά του ο χορός. Μάλιστα, στο κέντρο του χορού βρίσκονται οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, όπως και ο «τελετάρχης», ο οποίος δίνει τα προστάγματα για τις κινήσεις των χορευτών.

Το «Γαϊτανάκι» χορεύεται σε δύο παράλληλους κύκλους, όπου στον εξωτερικό κύκλο βρίσκονται οι άνδρες και στον εσωτερικό οι γυναίκες.

Όταν ολοκληρωθεί το «Γαϊτανάκι», αμέσως μετά ξεκινά γλέντι, με παραδοσιακά τραγούδια και χορούς.

Στην Κέρκυρα

Ένα από τα δεκάδες έθιμα των ημερών είναι το άναμμα των σαλιγκαριών στην Κέρκυρα. Ένα έθιμο που παραμένει ζωντανό εδώ και 100 χρόνια τηρείται σήμερα Μεγάλη Παρασκευή, μέσα σε κλίμα κατάνυξης και βαθιάς συγκίνησης. Το φως των σαλιγγαριών συνοδεύει τη σιωπή και την προσευχή, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα μοναδική, σχεδόν μαγική. Λίγα μόλις χιλιόμετρα από την πόλη, το χωριό Βαρυπατάδες, ένας διατηρητέος οικισμός, ταυτότητα της αρχιτεκτονικής της κερκυραϊκής υπαίθρου, τη Μεγάλη Παρασκευή και το Μεγάλο Σάββατο, κρατά ζωντανό για περισσότερα από 100 χρόνια το έθιμο «του ανάμματος των σαλιγκαριών».

Ανάβουν τους «μπομπόλους», όπως λένε στο ιδίωμα του τόπου, τα σαλιγκάρια. Μαζεύουν τα μικρά κελύφη, εκατοντάδες σε κάθε γειτονιά, τα γεμίζουν με λάδι, βάζουν φυτίλι και τ’ ανάβουν. Τα τοποθετούν σε όλες τις γειτονιές, στα σοκάκια, στις σκάλες, έξω από τις εκκλησίες και σκορπούν ένα απαλό, ζεστό φως μέσα στη νύχτα.

Η Ιωάννα Μπούα, πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Βαρυπαταδων, αναφέρει στο Αθηναικό Πρακτορείο πως τη Μεγάλη Παρασκευή, μέσα σε κλίμα κατάνυξης και βαθιάς συγκίνησης, το φως των σαλιγγαριών συνοδεύει τη σιωπή και την προσευχή, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα μοναδική, σχεδόν μαγική. Το Μεγάλο Σάββατο, λίγο πριν την Ανάσταση, το ίδιο φως γίνεται σύμβολο ελπίδας και αναγέννησης, ενώνοντας μικρούς και μεγάλους σε μια παράδοση που περνά από γενιά σε γενιά.

Στην πλατεία του χωριού συναντήσαμε έναν ηλικιωμένο και τον ρωτήσαμε για τις ρίζες του εθίμου. Όπως ανέφερε σε εποχές μακρινές, αλλοτινές, ο κόσμος μέσα στην φτώχια δεν είχε χρήματα για κεριά τις Άγιες Ημέρες. Όμως ευρηματικοί, αξιοποίησαν το λάδι που είχαν από τους ελαιώνες τους και τα κελύφη των σαλιγκαριών.

Η κυρία Μπούα επισημαίνει πως πρόκειται για μια ξεχωριστή εμπειρία και προσκαλεί τον κόσμο στους Βαρυπατάδες, για να γίνει μέρος ενός εθίμου που κρατά περισσότερο από έναν αιώνα, να νιώσει τη δύναμη της πίστης, της παράδοσης και του φωτός.

Κοπάνη Ιωαννίνων

Τα κάλαντα αφηγούνται τον θρήνο της Παναγίας για τον μονογενή υιό της.

Στην Κοπάνη Ιωαννίνων κοντά μια ομάδα επισκέπτεται όλα τα σπίτια του χωριού προκειμένου να αναβιώσουν αυτό το έθιμο που χάνεται στα βάθη των αιώνων.

Σύμφωνα με την ΕΡΤ, τα μέλη της κοινότητας Κοπάνης, η πλειονότητα των οποίων δεν κατοικεί πλέον μόνιμα στο χωριό, έχουν την ευκαιρία να συναντηθούν και να ανανεώσουν τους κοινούς δεσμούς τους, συμμετέχοντας στο έθιμο που διατηρεί ζωντανή την παράδοση των προγόνων τους.

Το Μοιρολόι της Παναγίας αναβιώνει στην Κοπάνη από το 2005,με την πρωτοβουλία της Φιλοπρόοδης Κίνησης Κοπάνης, συνιστώντας μια σημαντική έκφανση της συλλογικής μνήμης της κοινότητας και είναι εγγεγραμμένο στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς