Ο ελληνικός εβραϊσμός μέσα από τρεις γενιές – Η οικογένεια που αναζήτησε τις ρίζες της

Συνοδευόμενος από τη σύζυγό του, Ρασέλ, τον γιο του, Στίβεν, και τον εγγονό του, Μπεν, έκανε ένα οδοιπορικό στα μέρη όπου ανθούσε η εβραϊκή κοινότητα, ξεκλειδώνοντας κομμάτια της ευρύτερης ιστορίας του ελληνικού εβραϊσμού. «Οι πιο ουσιαστικές στιγμές του ταξιδιού δεν βρίσκονταν πάντα σε διάσημα αξιοθέατα. Ηρθαν σε ήσυχους δρόμους, οικογενειακές συζητήσεις και τη γνώση ότι στεκόμασταν εκεί όπου στέκονταν κάποτε οι πρόγονοί μας. Βλέποντας τον εγγονό μου, τον Μπεν, να περπατά στις ίδιες πόλεις όπου έζησαν οι προηγούμενες γενιές της οικογένειάς μας, έδωσε στο ταξίδι το βαθύτερο νόημά του», δήλωσε στο «Jewish Image Magazine».

Για τον Μάτσα, η επιστροφή δεν αποτέλεσε ένα απλό ταξίδι αναψυχής, αλλά επιστροφή στις ρίζες μιας οικογένειας που συνδέεται βαθιά με την Ελλάδα. Γεννημένος στην Πάτρα, έφυγε αργότερα για το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς ωστόσο να χάσει τη σύνδεσή του με τη χώρα όπου γεννήθηκε. «Φαγητά, μουσική, γλώσσα, παραδόσεις και τοπία παρέμειναν μέρος του εαυτού μου», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τις μνήμες που διατήρησε για πολλά χρόνια.

Το οικογενειακό οδοιπορικό ξεκίνησε από την Αθήνα, όπου οι τέσσερις ταξιδιώτες συναντήθηκαν με ξαδέλφια και άλλους συγγενείς που εξακολουθούν να ζουν στην Ελλάδα. Από εκεί ακολούθησαν μια διαδρομή που πέρασε από τη Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα, την Αρτα, την Πρέβεζα και κατέληξε στην Πάτρα, ακολουθώντας παράλληλα την προσωπική ιστορία της οικογένειας και την ευρύτερη διαδρομή του ελληνικού εβραϊσμού. Στη Θεσσαλονίκη, ο Μάτσα και η οικογένειά του ήρθαν αντιμέτωποι με το μέγεθος της εβραϊκής παρουσίας που υπήρχε στην πόλη πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η πόλη ήταν γνωστή ως η «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων» και φιλοξενούσε τη μεγαλύτερη εβραϊκή κοινότητα της Ελλάδας. Η οικογένεια επισκέφθηκε την πλατεία Ελευθερίας, όπου τον Ιούλιο του 1942 χιλιάδες Εβραίοι άνδρες συγκεντρώθηκαν υποχρεωτικά και υπέστησαν δημόσιο εξευτελισμό, ξυλοδαρμούς και καταναγκαστική εργασία. Ιδιαίτερα φορτισμένη ήταν η επίσκεψη στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, καθώς ανάμεσα στα ονόματα των Εβραίων της πόλης που εκτοπίστηκαν και δολοφονήθηκαν βρίσκονταν και μέλη της οικογένειας Μάτσα. «Το να βλέπω τα ονόματα της δικής μου οικογένειας σε αυτή τη λίστα έκανε την απώλεια βαθιά προσωπική», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι κάθε όνομα αντιπροσώπευε έναν άνθρωπο, μια οικογένεια και ένα τμήμα μιας ακμάζουσας κοινότητας που σχεδόν εξαλείφθηκε.

Η διαδρομή συνεχίστηκε στα Ιωάννινα, όπου η οικογένεια ήρθε σε επαφή με τη ρωμανιώτικη παράδοση, η οποία διατηρείται εδώ και σχεδόν 2.000 χρόνια. Η συγκεκριμένη κληρονομιά, όπως αναφέρεται στο δημοσίευμα, συνεχίζεται μέχρι σήμερα και στη Νέα Υόρκη, μέσω της Συναγωγής «Kehila Kedosha Janina», όπου απόγονοι Ελλήνων Εβραίων διατηρούν τις παραδόσεις που μετέφεραν οι οικογένειές τους στην Αμερική. Στην Αρτα και την Πρέβεζα, η διαδρομή απέκτησε ακόμη πιο προσωπικό χαρακτήρα, καθώς εκεί γεννήθηκαν οι γονείς του, Ραχήλ Ιωχανά και Ισαάκ Μάτσα. Ο ίδιος στάθηκε στα σημεία όπου ξεκίνησαν τη ζωή τους, μετατρέποντας τις οικογενειακές αφηγήσεις σε μια βιωμένη εμπειρία.

Τελευταίος σταθμός ήταν η Πάτρα, η πόλη όπου γεννήθηκε ο ίδιος. Επισκέφθηκε το σπίτι όπου ήρθε στον κόσμο, περπάτησε στις παλιές γειτονιές της οικογένειας και αναζήτησε τα σημεία όπου ο πατέρας, ο παππούς και οι θείοι του διατηρούσαν καταστήματα υφασμάτων. «Δεν επισκεπτόμουν πλέον την Πάτρα μόνο ως ταξιδιώτης. Εδειχνα στη σύζυγό μου, στον γιο μου και τον εγγονό μου από πού ξεκίνησε το ταξίδι της οικογένειάς μας», ανέφερε. Ωστόσο, η ιστορία της οικογένειας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη και με τις δραματικές συνθήκες του πολέμου. Οι γονείς του Μάτσα αναγκάστηκαν να κρυφτούν σε ορεινά χωριά, ενώ η μητέρα του γέννησε τον δεύτερο γιο τους, Δανιήλ, μόνη της μέσα σε έναν αχυρώνα. Ο ίδιος γεννήθηκε το 1948 και πήρε το όνομα Μπεν-Γκουριόν προς τιμήν του πρώτου πρωθυπουργού του Ισραήλ.