Κάθε φορά που ένας δυνατός άνεμος ή μία έντονη βροχόπτωση συνοδεύεται από πτώσεις δέντρων, το ερώτημα επανέρχεται: Γιατί συμβαίνει τόσο συχνά και τι δεν γίνεται σωστά στη διαχείριση του αστικού πρασίνου; Οι ειδικοί συμφωνούν ότι το πρόβλημα δεν είναι ούτε τυχαίο ούτε αναπόφευκτο. Αντιθέτως, αποτελεί αποτέλεσμα χρόνιων παραλείψεων, λανθασμένων επιλογών και ελλιπούς συντήρησης.

Απουσία φροντίδας

Η ομότιμη καθηγήτρια του τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, Θέκλα Τσιτσώνη, εξήγησε στον «Ε.Τ.» της Κυριακής ότι η βασική αιτία βρίσκεται στην απουσία συστηματικής φροντίδας. «Το κυριότερο είναι ότι δεν συντηρούνται σωστά τα δέντρα. Πρέπει να συσταθεί ένα ψηφιακό μητρώο, το οποίο να ενημερώνεται σε ετήσια βάση. Οπως έγινε στον Δήμο Θεσσαλονίκης. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τη στατικότητά τους», τόνισε και επεσήμανε ότι τα περισσότερα δέντρα που φυτεύονται στις πόλεις είναι δασικά είδη, προσαρμοσμένα για την ύπαιθρο και όχι για το αστικό περιβάλλον, όπου υφίστανται ατμοσφαιρική ρύπανση, εδαφική συμπίεση, μπαζώματα ριζών, βλάβες στον κορμό και φωτορρύπανση.

Τα συγκεκριμένα προβλήματα δεν είναι θεωρητικά. Για παράδειγμα, στη Θεσσαλονίκη, οι πτώσεις δέντρων έχουν προκαλέσει επανειλημμένα ζημιές και κινδύνους. Το 2022, ένα τεράστιο δέντρο στην οδό 25ης Μαρτίου έπεσε πάνω σε σταθμευμένα αυτοκίνητα, ενώ το 2023, στη Νέα Παραλία, ισχυροί άνεμοι προκάλεσαν την πτώση αρκετών δέντρων, ευτυχώς χωρίς τραυματισμούς.

Η κ. Τσιτσώνη εξήγησε ότι η στατικότητα ενός δέντρου εξαρτάται από την υγεία του και την ισορροπία μεταξύ του υπόγειου και του υπέργειου τμήματός του. «Το έδαφος των πόλεων υφίσταται συμπίεση από τα πλακόστρωτα, τα πεζοδρόμια, τις κατοικίες, η οποία προκαλεί τη μείωση του πορώδους του εδάφους, με συνέπεια -λόγω της μείωσης της υδατοδιαπερατότητας και της αεροδιαπερατότητάς του- να μη φτάνουν επαρκείς ποσότητες οξυγόνου και νερού στις ρίζες. Το αποτέλεσμα είναι δέντρα με επιπόλαιο ριζικό σύστημα, χωρίς σωστή αγκύρωση, τα οποία είναι πολύ πιο ευάλωτα σε ανέμους», διευκρίνισε.

Η κατάσταση επιδεινώνεται από την έλλειψη φυσικής ανακύκλωσης των φύλλων. «Το δέντρο δεν λαμβάνει θρεπτικά συστατικά από το έδαφος, επειδή τα φύλλα του δεν ανακυκλώνονται πέφτοντας στο χώμα αλλά στις… πλάκες πεζοδρομίου», σημείωσε η καθηγήτρια, υπογραμμίζοντας ότι και το υπέργειο τμήμα υφίσταται συνεχείς βλάβες από ατυχήματα, χτυπήματα οχημάτων ή κακοτεχνίες, που νεκρώνουν το κάμβιο και, έτσι, παρατηρείται καταστροφή του φλοιού, με αποτέλεσμα να εκτίθεται το ξύλο σε μύκητες και σήψεις.

Φωτορρύπανση

Η φωτορρύπανση αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που συχνά παραβλέπεται. «Μέσα στις πόλεις τα δέντρα βρίσκονται πάντα υπό συνεχές φως, με αποτέλεσμα να ξεγελιούνται και να φωτοσυνθέτουν ακόμη και το βράδυ. Ενας συνεχής φωτισμός προκαλεί αύξηση των μεσογονατίων διαστημάτων. Ετσι, η αύξηση του ύψους των δένδρων δεν είναι ανάλογη της αύξησης της διαμέτρου και εμφανίζουν υψηλό βαθμό λυγερότητας. Δηλαδή, είναι πολύ ψηλά και λεπτά», εξήγησε. Σε αυτό προστίθενται οι «τραγικές κλαδεύσεις», όπως τις χαρακτήρισε, που αποδυναμώνουν ακόμη περισσότερο τα δέντρα, διότι οι πληγές που δημιουργούνται γίνονται πύλες εισόδου σε χιλιάδες μύκητες και βακτήρια. Οπως κατέληξε η κ. Τσιτσώνη, «το πιο σημαντικό απ’ όλα για να έχουμε ένα πράσινο αστικό περιβάλλον είναι η σωστή επιλογή δέντρου, η οποία πρέπει να συνδυάζει την εμφάνιση με τη λειτουργικότητα»…

«Κλειδί» η σωστή επιλογή είδους

Η ανάγκη για σωστή επιλογή είδους είναι, επίσης, κρίσιμη. «Δεν μπορούμε να πούμε “όχι στα δέντρα μέσα στις πόλεις”. Οι ωφέλειες που προσφέρουν στο αστικό περιβάλλον επιβάλλουν την αύξηση των δενδροφυτεύσεων. Υπάρχουν είδη, όπως φράξος, πεύκο, σφενδάμι, βελανιδιά, πλατάνι, υγράμβαρη, σοφόρα, κουτσουπιά, φτελιά, ψευδακακία, που μπορούν να ευδοκιμήσουν στη Θεσσαλονίκη. Για τους πολυσύχναστους δρόμους προτείνουμε τη μελικοκιά ή κελτίδα (Celtis australis), η οποία είναι ανθεκτική και στη ρύπανση», ανέφερε. Αντίθετα, η ελιά, αν και δημοφιλής, αποτελεί το δεύτερο πιο αλλεργιογόνο είδος κατά την ανθοφορία της, κάτι που συχνά αγνοείται.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Συστηματική καταγραφή και παρακολούθηση

Η Θεσσαλονίκη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης για διατήρηση της συστηματικής καταγραφής και παρακολούθησης. Σύμφωνα με την εφαρμογή greentree, που υλοποιήθηκε σε συνεργασία του ΑΠΘ, με επιστημονικά υπεύθυνη την κ. Τσιτσώνη, και του δήμου, το 2023 καταγράφηκαν 37.303 ζωντανά δέντρα, 1.085 νεκρά (που έπρεπε να είχαν απομακρυνθεί) και 3.418 κενές δενδροδόχοι. Συνολικά, ο δήμος θα μπορούσε να διαθέτει τουλάχιστον 41.806 δέντρα. Η δημοτική Αρχή συνεχίζει τις δενδροφυτεύσεις, ωστόσο οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η φύτευση νέων δέντρων δεν αρκεί χωρίς παράλληλη φροντίδα των υπαρχόντων.

Αθήνα, Πειραιάς

Παρόμοιες πρωτοβουλίες έχουν ξεκινήσει και σε άλλες πόλεις. Στην Αθήνα, ο δήμος έχει προχωρήσει σε πρόγραμμα καταγραφής και αξιολόγησης δέντρων, ενώ στον Πειραιά εφαρμόζεται πιλοτικό σύστημα αισθητήρων για την παρακολούθηση της υγείας τους. Το συμπέρασμα των ειδικών είναι σαφές: τα δέντρα δεν πέφτουν επειδή «φταίει ο αέρας», αλλά διότι το αστικό περιβάλλον τα καθιστά ευάλωτα και η συντήρησή τους παραμένει αποσπασματική.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗΣ

Περισσότερες από 11 απομακρύνσεις πεσμένων κορμών καθημερινά, το 2025

Περισσότερες από 25.000 κλήσεις στην Πυροσβεστική τα τελευταία έξι χρόνια για κοπές δέντρων σε όλη τη χώρα. Σχεδόν τρεις κοπές και απομακρύνσεις πεσμένων κορμών κάθε ημέρα του 2025 στην Αττική και περισσότερες από 11 πανελλαδικά. Πρόκειται για μερικά από τα επίσημα στοιχεία του Αρχηγείου του Πυροσβεστικού Σώματος, που αποτυπώνουν ένα αθέατο πρόβλημα, το οποίο καταγράφεται σε κάθε γωνιά της χώρας. Δέντρα-παγίδες που κρέμονται στον αέρα εντός του αστικού ιστού. Κορμοί ταλαιπωρημένοι από κακοκαιρίες και άλλες κακουχίες, που καταλήγουν πάνω σε οχήματα, σπίτια, πεζοδρόμια, δρόμους, ακόμα και πάνω σε… ανθρώπους.

Οι αριθμοί αναφορικά με τις πτώσεις δέντρων εκτιμάται ότι είναι αρκετά μεγαλύτεροι, καθώς σε πολλές περιπτώσεις αναλαμβάνουν δημοτικές υπηρεσίες, με την Πυροσβεστική να ειδοποιείται μόνο εάν υπάρχει ανάγκη για παροχή βοήθειας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που φέρνει στη δημοσιότητα ο «Ε.Τ.» της Κυριακής, μέσα στο 2025, το Πυροσβεστικό Σώμα πραγματοποίησε συνολικά 4.134 κοπές δέντρων σε όλη την Ελλάδα. Το 25% (1.033) καταγράφεται σε περιοχές της Αττικής. Συνολικά, από το 2020, οι κοπές δέντρων πανελλαδικά φτάνουν τις 25.034, ενώ στην Αττική τις 7.052. Στατιστικά, η πιο δύσκολη χρονιά ήταν το 2021, όταν η Πυροσβεστική είχε κληθεί για κοπές και απομακρύνσεις κορμών 5.695 φορές σε όλη τη χώρα και 2.572 στην Αττική, οι μεγαλύτεροι αριθμοί που καταγράφονται την τελευταία εξαετία.

Από τύχη

Κυριακή 1 Φεβρουαρίου. Ενα μεγάλο πεύκο ξεριζώνεται στη συμβολή των οδών Ναϊάδων και Ηβης στο Παλαιό Φάληρο και καταλήγει στο οδόστρωμα λίγα εκατοστά δίπλα από τα σταθμευμένα Ι.Χ. Πέφτοντας, σπάει κομμάτια από το πεζοδρόμιο. Από τύχη στο σημείο δεν υπήρχε κάποιος πεζός ή διερχόμενο αυτοκίνητο. Το δέντρο είχε πάρει επικίνδυνη κλίση, όμως, παρά τις συχνές προειδοποιήσεις των κατοίκων στη δημοτική Αρχή, δεν υπήρξε κάποια παρέμβαση, μέχρι τελικά να κληθεί στο σημείο η Πυροσβεστική για την απομάκρυνση. Λίγες ημέρες πριν, λόγω των ισχυρών ανέμων, ένα άλλο δέντρο είχε πέσει στη συμβολή των οδών Τζαβέλλα και Μεσογείων, χωρίς ευτυχώς να τραυματιστεί κάποιος οδηγός ή περαστικός.

«Εγώ ήμουν στο εξωτερικό τραπεζάκι και το δέντρο με χτύπησε στο κεφάλι και το χέρι. Επεσα κάτω και μετά δεν θυμάμαι τίποτε άλλο. Δεν θυμάμαι καν ότι με χτύπησε. Ηταν το σοκ τεράστιο. Δύσκολη κατάσταση. Πάρα πολύ αίμα. Εχει χτυπήσει το κλαδί στο κεφάλι και είναι βαθύ το τραύμα και έκαναν ράμματα», ανέφερε χαρακτηριστικά, τον περασμένο Σεπτέμβριο, μία 53χρονη γυναίκα που πλακώθηκε από κορμό δέντρου, την ώρα που έπινε τον καφέ της στην καρδιά της Αθήνας, στην πλατεία Αγίας Ειρήνης. Δίπλα της, καθόταν η ανήλικη κόρη της, η οποία γλίτωσε από θαύμα. Πρόκειται για μία από τις περιπτώσεις όπου πυροσβέστες κλήθηκαν να συνδράμουν για παροχή βοήθειας λόγω πτώσης κορμού. Τότε η αρμόδια υπηρεσία του δήμου ανέφερε: «Το δέντρο είχε ελεγχθεί και ήταν σε πολύ καλή φυτοϋγειονομική κατάσταση», κάνοντας λόγο για πτώση λόγω ισχυρών ανέμων. Εναν μήνα αργότερα, η κακοκαιρία «Barbara» προκάλεσε την πτώση επτά δέντρων στη Νέα Σμύρνη. Ενα από αυτά κατέληξε σε διάβαση πεζών δίπλα από δημοτικά σχολεία.

ΚΟΠΕΣ ΔΕΝΤΡΩΝ (περίοδος 2020-2025) 

Πηγή: Πυροσβεστικό Σώμα