Μιλώντας σε μια περίοδο αυξημένων διατλαντικών εντάσεων, ο Ρούμπιο τόνισε την ενότητα, τα κοινά συμφέροντα και τη διαρκή σημασία της Ατλαντικής συμμαχίας. Ταυτόχρονα, πίεσε τους Ευρωπαίους εταίρους για κατανομή των βαρών και επαναξιολόγηση παλαιών πλαισίων. Τα σχόλιά του ερμηνεύτηκαν ευρέως ως προσπάθεια σταθεροποίησης των σχέσεων και καθησυχασμού των συμμάχων ύστερα από μία περίοδο τεράστιας έντασης στις σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης.

Ευρύτερο πλαίσιο

Ενώ τα σχόλια του Ρούμπιο ήταν σε μεγάλο βαθμό θετικά, εξακολουθούν να αντισταθμίζονται από την τρέχουσα πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη. Τα σχόλια του Ρούμπιο δεν μπορούν να αξιολογηθούν μεμονωμένα. Πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου του 2025, όπου ο Βανς διαφώνησε έντονα με δεκαετίες καθιερωμένης διπλωματικής παράδοσης των ΗΠΑ προς την Ευρώπη. Αντί να αναφέρει τη Ρωσία ή την Κίνα ως τις κύριες εξωτερικές απειλές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, ο Βανς υποστήριξε πέρυσι ότι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι της Ευρώπης είναι εσωτερικοί (διάβρωση ελευθερίας του λόγου, δημοκρατικών κανόνων και μεταναστευτικών πολιτικών).

Για πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες τα σχόλια του Βανς έγιναν δεκτά όχι απλώς ως πολιτική διαφωνία, αλλά ως επίπληξη. Αμφισβήτησαν άμεσα το πολιτικό μοντέλο της Ευρώπης και έμμεσα το θεμέλιο της διατλαντικής εταιρικής σχέσης. Το αποτέλεσμα δεν ήταν ένας απλός ρητορικός εκνευρισμός, αλλά βαθύτερες αμφιβολίες για την αξιοπιστία των ΗΠΑ. Μια συνεπής εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ είναι απαραίτητη για τη διατήρηση ισχυρών συμμαχιών. Οταν εισάγεται αμφιβολία, αυτή έχει διαβρωτικό αποτέλεσμα, ενθαρρύνοντας τους αντιπάλους της Αμερικής.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ρούμπιο εκφώνησε μια σημαντικά διαφορετική ομιλία στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το 2026. Η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να στείλει τον Ρούμπιο αντί του Τζ. Ντ. Βανς, σηματοδότησε την πρόθεση των ΗΠΑ να βελτιώσει το… μήνυμα προς τους συμμάχους, διατηρώντας τις ίδιες βασικές πολιτικές αλλά εφαρμόζοντάς τες πιο προσεκτικά, βαθμονομώντας τη διπλωματική γλώσσα.

Ο Ρούμπιο προσπάθησε να μετριάσει όσα είπε ο Βανς το 2025. Πολλοί αναλυτές εξέφρασαν ανακούφιση για τη λιγότερο κατηγορηματική γλώσσα, αλλά σημείωσαν ότι η ουσία της πολιτικής των ΗΠΑ δεν έχει αλλάξει ριζικά. Η παρέμβαση του Ρούμπιο φάνηκε να έχει σχεδιαστεί για να σταθεροποιήσει τη Συμμαχία ρητορικά, διατηρώντας παράλληλα την πολιτική μόχλευση. Ευρωπαίοι παρατηρητές ερμήνευσαν σε γενικές γραμμές την ομιλία ως σκόπιμη προσπάθεια μείωσης των εντάσεων. Ωστόσο, η ανησυχία για τη δέσμευση της κυβέρνησης Τραμπ στη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα παραμένει.

Δύσκολη καμπή

Η διατλαντική σχέση διανύει μία από τις πιο σύνθετες και απαιτητικές φάσεις της πρόσφατης ιστορίας. Τα σχόλια του Τραμπ στο Νταβός σχετικά με τη Γροιλανδία και το δίλημμα του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ σχετικά με το αν οι ΗΠΑ θα προστατεύσουν την Ευρώπη από τη συνεχιζόμενη ρωσική επιθετικότητα σηματοδότησαν μια μετατόπιση της στάσης των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη από τότε που η κυβέρνηση Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία.

Οι δηλώσεις Τραμπ σχετικά με την επανεξέταση της προοπτικής απόκτησης της Γροιλανδίας μετέτρεψαν τις εντάσεις από τον ιδεολογικό στον στρατηγικό τομέα. Η Γροιλανδία βρίσκεται υπό την κυριαρχία της Δανίας, μέλους του ΝΑΤΟ, και έχει σημαντική αξία στον ανταγωνισμό της Αρκτικής που αφορά τη Ρωσία και την Κίνα. Ακόμη και ελλείψει επίσημων πολιτικών βημάτων, ο συμβολισμός της εδαφικής πίεσης εντός της Συμμαχίας πυροδότησε συναγερμό από τη Δανία έως τη Λετονία.

Οι εικασίες σχετικά με την πίεση του προέδρου Τραμπ στον Καναδά, ένα άλλο μέλος του ΝΑΤΟ και βασικό εταίρο του Five Eyes (FVEY), μαζί με την Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νέα Ζηλανδία, διέβρωσαν περαιτέρω την εμπιστοσύνη. Ο Καναδάς είναι βαθιά ενσωματωμένος στις ΗΠΑ οικονομικά, στρατιωτικά και μέσω της συνεργασίας στον τομέα των πληροφοριών. Σε αυτό το πλαίσιο, η επακόλουθη επέκταση της διπλωματικής και εμπορικής εμπλοκής του Καναδά με την Κίνα ερμηνεύτηκε ευρέως όχι ως αναδιάταξη, αλλά ως αντιστάθμιση. Και η αντιστάθμιση είναι αυτό που κάνουν τα κράτη όταν οι εγγυήσεις συμμαχίας… θολώνουν.

Οι επιπτώσεις ήταν ορατές σε όλη την Ευρώπη. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ενέτεινε τις εκκλήσεις για «στρατηγική αυτονομία» και οι Γερμανοί πολιτικοί ηγέτες μίλησαν για την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της αμυντικής βιομηχανίας.

Ακόμη και το Ηνωμένο Βασίλειο, ιστορικά η πιο ατλαντική πρωτεύουσα, μπήκε στη συζήτηση για την οικονομική απαγκίστρωση από τις ΗΠΑ, με τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ να επισκέπτεται την Κίνα.

Σε μια περίοδο αβεβαιότητας της Συμμαχίας, τέτοιες κινήσεις λειτουργούν ως γεωπολιτική σηματοδότηση και προσπαθούν να μεταφέρουν την προαιρετικότητα.

Εξισορρόπηση

Η μετάβαση από τη στάση του Βανς του 2025 στον τόνο του Ρούμπιο του 2026 αντικατοπτρίζει την αναγνώριση ότι η ρητορική κλιμάκωση προκαλούσε μετρήσιμες συνέπειες, συμπεριλαμβανομένης της συμμαχικής αντιστάθμισης έναντι της Κίνας και της θεσμικής απροθυμίας να υποστηρίξουν νέες πρωτοβουλίες υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Η ομιλία του Ρούμπιο μπορεί να γίνει κατανοητή ως προσπάθεια να υποχωρήσει κανείς από αυτό το όριο, όχι αντιστρέφοντας την πολιτική, αλλά αποκαθιστώντας τη διπλωματική ισορροπία. Τα επόμενα χρόνια θα καθορίσουν το εάν αυτή η στιγμή σηματοδοτεί διαρκή επαναφορά ή απλώς παύση σε μια βαθύτερη δομική αναπροσαρμογή του συστήματος των δυτικών συμμαχιών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Ηρθε η ώρα για πιο ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ

Στο Μόναχο, η Ευρώπη προσπάθησε να βρει ισορροπία, με το συμπέρασμα να είναι ότι χρειαζόμαστε ένα πιο ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ. Η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, το πιο σημαντικό φόρουμ στον κόσμο για τη διεθνή ασφάλεια, πραγματοποιήθηκε στο ξενοδοχείο Bayerischer Hof στο κέντρο του Μονάχου.

Το συνέδριο ξεκίνησε επίσημα 3 ημέρες πριν, με τη δημοσίευση των 122 σελίδων της έκθεσης ασφαλείας του Μονάχου με τίτλο «Υπό καταστροφή». Σε αυτήν, οι διοργανωτές υποστήριξαν ότι μια περίοδος «πολιτικής καταστροφής διαβρώνει σοβαρά το διεθνές περιβάλλον ασφάλειας». Η έκθεση συνεχίζει επισημαίνοντας την άνοδο των «κατεδαφιστών» στην πολιτική (ο Τραμπ είναι μόνο ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της παγκόσμιας τάσης που προτιμά να κινείται γρήγορα και να διαλύει τα πάντα αντί να συζητά και να μεταρρυθμίζει).

Σε συνέντευξη Τύπου την παραμονή της διάσκεψης, το Φόρουμ της Κυρίαρχης Ευρώπης παρουσίασε τις συστάσεις του για τη στρατηγική ικανότητα τη Ευρώπης να αντιδρά σε εξωτερικές απειλές. Ο Martin Schoeller, συνιδρυτής του Φόρουμ Sovereign Europe, δήλωσε ότι «αν η Γερμανία δεν πρόκειται να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, η Γαλλία μπορεί να κατασκευάσει συστήματα μεσαίου βεληνεκούς (σ.σ.: πυρηνικά όπλα) στη Γερμανία και να συμφωνήσει ότι αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ολόκληρη την Ευρώπη».

Την παραμονή, η πρωτοβουλία υπό την ηγεσία της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου, που ιδρύθηκε το 2024, δημοσίευσε έκθεση που ζητά επείγουσα δράση για τη διατήρηση της πυρηνικής αποτροπής στην Ευρώπη. Με τον υποβλητικό τίτλο «Προσοχή στο κενό αποτροπής», η έκθεση διερευνά πέντε πιθανές πυρηνικές επιλογές για την Ευρώπη, ώστε να αποτρέψει την αναθεωρητική Ρωσία του Πούτιν και να αντιμετωπίσει την υπονόμευση της δέσμευσης ασφαλείας των ΗΠΑ στην Ευρώπη.

Οι πυρηνικές επιλογές για την Ευρώπη είναι όλες «προβληματικές», σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης. Κυμαίνονται από τη συνέχιση της εξάρτησης από την εκτεταμένη πυρηνική αποτροπή των ΗΠΑ, την ενίσχυση του ρόλου των γαλλικών και βρετανικών πυρηνικών δυνάμεων, την ανάπτυξη ενός κοινού ευρωπαϊκού αποτρεπτικού μέσου, την επιδίωξη νέων, ανεξάρτητων εθνικών πυρηνικών αποτρεπτικών μέσων, έως την επένδυση σε συμβατική αποτροπή χωρίς πυρηνική συνιστώσα.

Η αξιοπιστία του ΝΑΤΟ δεν βασίζεται μόνο στα πυρηνικά του στοιχεία. Η αξιοπιστία του ΝΑΤΟ μπορεί να έχει ήδη υπονομευτεί από αυτά που κάνει ο Τραμπ, επομένως αυτό που μπορούν να κάνουν οι Ευρωπαίοι μαζί για να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή αποτροπή μπορεί να μην το βλάψουν περαιτέρω, επειδή θα σημαίνει ενίσχυση του ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ.

Ο υπογράφων εκτιμά ότι προς το παρόν πρέπει να παραμείνουμε ευρωατλαντιστές αλλά να «ευρωπαϊκοποιήσουμε» αρκετά γρήγορα το ΝΑΤΟ. Παράλληλα, να ενισχύσουμε τη γαλλοβρετανική πυρηνική αποτρεπτική δύναμη.