Στο προτελευταίο του ταξίδι στην Ασία, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Μπαράκ Ομπάμα είχε την ευκαιρία να διαπιστώσει τις αλλαγές που έχουν συμβεί εκεί κατά τη διάρκεια της θητείας του. Διαπίστωσε ότι η περιοχή είναι πολύ διαφορετική απ’ ό,τι στην αρχή της προεδρίας του. Για τη συγκεκριμένη περιοχή (Ασίας-Ειρηνικού), μόνο μια φράση καθορίζει την κυβέρνηση Ομπάμα: Στα τέλη του 2011, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες ολοκλήρωναν την αποχώρησή τους από το Ιράκ, ο πρόεδρος έκανε τη μεγάλη στροφή προς την Ασία. Η ιδέα εξουδετέρωσε την απογοητευτική πολιτική της Ουάσιγκτον για τη Μέση Ανατολή, προκαλώντας μια μαζική μεταφορά αμερικανικών δυνάμεων και πόρων στην περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού. Οι ερμηνείες που ακολούθησαν -και εσωτερικά και σε διεθνές επίπεδο- οραματίζονταν τη στροφή αυτή ως κάτι απτό, που όφειλε να υπολογιστεί βάσει του όγκου των αμερικανικών πολεμικών πλοίων που αναπτύχθηκαν στην περιοχή.

» ΩΣΤΟΣΟ, αυτό αποδείχθηκε ανακριβές. Και όταν η στροφή αυτή στη συνέχεια μετονομάστηκε σε «αποκατάσταση της ισορροπίας», αποτέλεσε ακόμη ένα μύθο, παρά μια πραγματικότητα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ποτέ δεν απέφυγαν τις ευθύνες τους στη Μέση Ανατολή. Στην πραγματικότητα, η χώρα βρέθηκε μπροστά σε νέες συγκρούσεις στην περιοχή, προς μεγάλη απογοήτευση εκείνων που ήλπιζαν σε μια πραγματική αποχώρηση στην εξωτερική πολιτική. Πιο σημαντικό ήταν ότι ο μύθος επισκίασε το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είχαν ποτέ φύγει από τον Ειρηνικό. Ακόμη και όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν τους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, οι πιο ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις τους στο εξωτερικό παρέμειναν στην Ιαπωνία και την Κορεατική Χερσόνησο, ενισχυμένες από την εντυπωσιακή ισχύ μιας πιο τις ισχυρές ναυτικές δυνάμεις του κόσμου, τον αμερικανικό στόλο του Ειρηνικού. Με ή χωρίς τη στροφή αυτή, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ήδη η πρώτη στρατιωτική δύναμη της περιοχής.

» ΠΑΡ’ ΟΛΑ ΑΥΤΑ, η περιοχή Ασίας-Ειρηνικού έχει υποστεί πολλές αλλαγές κατά τη διάρκεια της θητείας Ομπάμα, σε μεγάλο βαθμό προς όφελος της Ουάσιγκτον. Η Μιανμάρ δεν είναι πλέον μια δικτατορία απομονωτισμού. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εξασφαλίσει την επιστροφή των δυνάμεών τους στις Φιλιππίνες, χωρίς αυτό να έχει επισήμως ανακοινωθεί. Και παρόλο που η Δια-ειρηνική Εμπορική Συνεργασία -μια συμφωνία που έχει καθυστερήσει αρκετά, προορισμένη να ενισχύσει την ενσωμάτωση της Ασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες- είναι απίθανο να τεθεί σε ισχύ πριν από την αποχώρηση του Ομπάμα από το Λευκό Οίκο, έχει φτάσει ωστόσο στο στάδιο επικύρωσης.

» ΑΛΛΑ ΤΟ ΠΙΟ εντυπωσιακό είναι η εξέλιξη των αμερικανικών σχέσεων με δύο πρώην εχθρούς, την Ιαπωνία και το Βιετνάμ. Ούσα κάποτε ένας άσπονδος εχθρός που δυσκόλευε τις αξιώσεις των Ηνωμένων Πολιτειών για κυριαρχία στον Ειρηνικό, η Ιαπωνία αποτελεί σήμερα από μόνη της ένα στρατιωτικό σύμμαχο (των ΗΠΑ). Επίσης, το Τόκιο φαίνεται τώρα έτοιμο να επωμιστεί ένα μέρος του βάρους στην υποστήριξη της περιφερειακής ασφάλειας, όπως από καιρό ήλπιζαν οι Ηνωμένες Πολιτείες ότι θα κάνουν οι σύμμαχοί τους. Στο μεταξύ, 41 χρόνια από τότε που το Βιετνάμ ανάγκασε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια άνευ προηγουμένου απόσυρση, ο Ομπάμα ήρε το εμπάργκο στις πωλήσεις όπλων στο Ανόι, που είχε τεθεί από το 1984.

» ΠΑΡΑ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ότι το Βιετνάμ δεν είναι σύμμαχος βάσει συνθήκης, όπως η Ιαπωνία, η πράξη αυτή ολοκλήρωσε συμβολικά τη διαδικασία εξομάλυνσης των διπλωματικών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες, επιβεβαιώνοντας ότι το Βιετνάμ είναι βασικός εταίρος των ΗΠΑ. Τόσο για την Ιαπωνία όσο και για το Βιετνάμ οι μετασχηματισμοί αυτοί ήταν αποτέλεσμα διαδικασιών που κράτησαν δεκαετίες, καθοδηγούμενες από την εσωτερική πολιτική και τις αλλαγές στη συνολική ισορροπία της εξουσίας, όπως την έθετε η αμερικανική πολιτική. Ακόμα κι έτσι, ο Ομπάμα μπορεί να διεκδικήσει το credit, αφού βοήθησε και τις δύο χώρες να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες με τη στρατηγική τους στην εξωτερική πολιτική.

» ΚΑΘΩΣ Ο ΧΡΟΝΟΣ του Ομπάμα ως προέδρου πλησιάζει στο τέλος του, αυξάνεται η ανησυχία για την περιοχή. Η μελλοντική πορεία της πολιτικής των ΗΠΑ είναι αβέβαιη. Φυσικά, εκτός από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η εσωτερική δυναμική καθώς και μια σειρά περιφερειακών παικτών επηρεάζουν επίσης την Ασία. Ακόμα, χωρίς πλήρη αντίληψη για την κατεύθυνση της αμερικανικής πολιτικής, άλλες χώρες αγωνίζονται να διαμορφώσουν τις δικές τους πολιτικές στην περιοχή. Η Ασία πρέπει να πάρει θέση τώρα γι’ αυτή την αναπόφευκτη στροφή στην εξουσία.

» ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ, ένα πράγμα είναι σαφές: Η αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από την περιοχή αποτελεί μακρινή πιθανότητα. Οσο ο Ομπάμα δεν μπορεί να «πάρει» τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Μέση Ανατολή, άλλο τόσο ο επόμενος πρόεδρος δεν θα απομακρύνει τις Ηνωμένες Πολιτείες από την Ασία. Αν ο επόμενος πρόεδρος επιλέξει μια στροφή (στην πολιτική), ήτοι επαναπροσδιορισμό της ισορροπίας ή το να δοθεί ένα τέλος στην αμερικανική πολιτική στον Ειρηνικό, αυτός ή αυτή (πρόεδρος) θα αντιμετωπίσει τα ίδια ερωτήματα με τα οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν αντιμέτωπες στην περιοχή. Για παράδειγμα, ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να παραμείνει ο έλεγχος στις θαλάσσιες οδούς της Ασίας, διατηρώντας την κυριαρχία στις θάλασσες… Οποιος και αν είναι πρόεδρος, η Ασία θα παραμείνει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των Ηνωμένων Πολιτειών. Ακολούθως, η επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών επιβεβαιώνει ότι αυτές θα συνεχίσουν να έχουν σημαντικό ρόλο στην περιοχή.

Υπέυθυνη διαχείρισης: ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΥ