Υπουργείο Πολιτισμού: Εννέα μεγάλα έργα πολιτισμού αλλάζουν το πρόσωπο της Λέσβου

Συνολικά εννέα σημαντικά έργα, που εντάσσονται στο μεγαλύτερο πρόγραμμα πολιτιστικών υποδομών στην ιστορία της χώρας, με περισσότερα από 900 έργα συνολικού προϋπολογισμού 1,56 δισ. ευρώ, ενισχύουν την προστασία των μνημείων, την ασφάλεια των πολιτών, αλλά και την πολιτιστική και τουριστική ανάπτυξη της Λέσβου. Πρόκειται για παρεμβάσεις που εκτείνονται από τη θωράκιση εμβληματικών μνημείων και την προστασία της ανθρώπινης ζωής μέχρι τη δημιουργία νέων μουσειακών υποδομών, την αποκατάσταση ιστορικών κτηρίων και την επανένταξή τους στην καθημερινότητα των πολιτών.

Κατά τη δεύτερη ημέρα της επίσκεψης της υπουργού αποδόθηκαν έργα που αφορούν τη στερέωση των βραχωδών πρανών στην Πέτρα και τον Μόλυβο, τη νέα Αρχαιολογική Συλλογή Μήθυμνας στο Μεσαιωνικό Κάστρο του Μολύβου, καθώς και το πλήρως αποκατεστημένο Τέμενος Μπαλίζαντε Χασάν Μπέη, γνωστό ως Βαλιδέ Τζαμί.

Μενδώνη: «Ο πολιτισμός βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας πολιτικής»

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε ότι από το 2019 ο πολιτισμός τέθηκε στο επίκεντρο μιας ολοκληρωμένης δημόσιας πολιτικής με δύο βασικούς πυλώνες: την αξιοποίησή του ως μοχλού βιώσιμης ανάπτυξης και ενίσχυσης της τοπικής οικονομίας, αλλά και ως παράγοντα κοινωνικής συνοχής. Όπως ανέφερε, πάνω σε αυτούς τους άξονες διαμορφώθηκε η Χάρτα Πολιτιστικής Ανάπτυξης και Ευημερίας, σε συνεργασία με τις Περιφέρειες, τους Δήμους, την Εκκλησία και τις τοπικές κοινωνίες, ώστε οι παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των μνημείων και των κατοίκων.

Η υπουργός σημείωσε ότι τα έργα που παραδόθηκαν εντάσσονται στον συνολικό σχεδιασμό για την αναβάθμιση της Μυτιλήνης και συνολικά της Λέσβου, υπηρετώντας τον στόχο της προστασίας των μνημείων, της ασφάλειας των πολιτών, της ανάδειξης της ιστορικής ταυτότητας και της ενίσχυσης της αναπτυξιακής προοπτικής των τοπικών κοινωνιών.

Παράλληλα, επισήμανε ότι, χάρη στη συνεργασία με την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, υλοποιείται πρόγραμμα έργων που υπερβαίνει τα 50 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και εθνικούς πόρους του Υπουργείου Πολιτισμού. Η κ. Μενδώνη υπογράμμισε ακόμη ότι το υπουργείο αντιμετωπίζει με το ίδιο θεσμικό πλαίσιο όλα τα μνημεία, ανεξάρτητα από το είδος ή την ιστορική περίοδό τους, συμβάλλοντας στην πληρέστερη κατανόηση της συλλογικής μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Αναφερόμενη στο Τέμενος Μπαλίζαντε Χασάν Μπέη, εξήγησε ότι οι σχετικές μελέτες εκπονήθηκαν το 2014 και ωρίμασαν από το Υπουργείο Πολιτισμού, ενώ το έργο εντάχθηκε το 2018 στο Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Βορείου Αιγαίου. Ωστόσο, την περίοδο 2015-2019 δεν προχώρησε λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Το 2022 εξασφαλίστηκαν οι απαιτούμενοι πόροι μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, επιτρέποντας την αποκατάσταση του μνημείου. Όπως τόνισε, σήμερα το Υπουργείο Πολιτισμού υλοποιεί το μεγαλύτερο πρόγραμμα πολιτιστικών υποδομών που έχει γνωρίσει ποτέ η χώρα, με περισσότερα από 900 έργα συνολικού προϋπολογισμού 1,56 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Προστασία πολιτών και μνημείων στην Πέτρα και τον Μόλυβο

Μεταξύ των σημαντικότερων παρεμβάσεων περιλαμβάνεται η στερέωση του βράχου της Πέτρας, του ηφαιστειακού σχηματισμού ηλικίας περίπου 17,5 εκατομμυρίων ετών, στην κορυφή του οποίου βρίσκεται ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Παράλληλα, ολοκληρώθηκε η στερέωση των βραχωδών πρανών στο Μεσαιωνικό Κάστρο του Μολύβου, έργα που υλοποιήθηκαν από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων.

Οι παρεμβάσεις κρίθηκαν άμεσης προτεραιότητας, καθώς τα κατολισθητικά φαινόμενα δημιουργούσαν σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια των πολιτών, των παρακείμενων κατοικιών αλλά και των ίδιων των μνημείων. Τα έργα χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και διασφαλίζουν τόσο την προστασία της ανθρώπινης ζωής όσο και τη διατήρηση της ιστορικής και δομικής ακεραιότητας των μνημείων. Κατά την επίσκεψή της, η υπουργός έγινε αποδέκτης θερμών ευχαριστιών από κατοίκους και τοπικές αρχές για τη σημασία των παρεμβάσεων.

Παράλληλα, ανακοίνωσε εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης του τέμπλου του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου στην Πέτρα, μέσω Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτιστικής Ανάπτυξης μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, προϋπολογισμού 500.000 ευρώ. Επίσης, προανήγγειλε την άμεση έναρξη σωστικών εργασιών στον Ιερό Ναό Αγίας Κυριακής στον Μόλυβο, για την αντιμετώπιση φαινομένων ολίσθησης, ώστε να ακολουθήσουν οι εργασίες αποκατάστασης του μνημείου.

Η νέα Αρχαιολογική Συλλογή Μήθυμνας

Ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα καταλαμβάνει η νέα Αρχαιολογική Συλλογή Μήθυμνας, η οποία στεγάζεται στη λιθόκτιστη πυριτιδαποθήκη του Μεσαιωνικού Κάστρου του Μολύβου. Η έκθεση, που υλοποιήθηκε με χρηματοδότηση της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου και του Υπουργείου Πολιτισμού, σηματοδοτεί την επιστροφή των αρχαιολογικών ευρημάτων της αρχαίας Μήθυμνας στον τόπο τους. Μέσα από τα εκθέματα παρουσιάζεται η ιστορική πορεία της Μήθυμνας από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού έως τη βυζαντινή και οθωμανική περίοδο, αναδεικνύοντας την καθημερινή ζωή, τη θρησκεία, το εμπόριο, την τέχνη και τη δημόσια οργάνωση της αρχαίας πόλης.

Παράλληλα, προβάλλεται ο ρόλος της Μήθυμνας ως σημαντικού πολιτικού, οικονομικού και πολιτιστικού κέντρου του βόρειου Αιγαίου και ως πατρίδας του Αρίωνα. Η Συλλογή βασίζεται στα ευρήματα των σωστικών ανασκαφών που πραγματοποιούνται από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 στον σύγχρονο οικισμό και λειτουργεί ως ερμηνευτικός πυρήνας που συνδέει το Κάστρο, τον παραδοσιακό οικισμό και το λιμάνι. Παράλληλα, υλοποιήθηκαν εκσυγχρονισμός των υποδομών, αναβάθμιση του εκθεσιακού χώρου και παρεμβάσεις προστασίας του μνημείου.

Σε εξέλιξη βρίσκεται και έργο αποκατάστασης τμημάτων της οχύρωσης του Κάστρου, προϋπολογισμού 2,3 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση από το Περιφερειακό Πρόγραμμα «Βόρειο Αιγαίο 2021-2027» και ορίζοντα ολοκλήρωσης το τέλος του 2027. Το έργο περιλαμβάνει εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης του μνημείου, στερέωσης πρανών, αναβάθμισης υποδομών και βελτίωσης της προσβασιμότητας, ενώ έχει σχεδιαστεί και αρχαιολογικός περίπατος που θα συνδέει τη Συλλογή με τα σωζόμενα κατάλοιπα της αρχαίας Μήθυμνας.

Νέα ζωή στο Τέμενος Μπαλίζαντε Χασάν Μπέη

Η αποκατάσταση και επανάχρηση του Τεμένους Μπαλίζαντε Χασάν Μπέη, γνωστού ως Βαλιδέ Τζαμί, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις διάσωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς της Λέσβου. Η συστηματική αρχαιολογική και αρχειακή έρευνα ταύτισε οριστικά το μνημείο με το τέμενος που ίδρυσε ο Μπαλίζαντε Χασάν Μπέης το 1620-1621, αποκαθιστώντας την ιστορική του ταυτότητα.

Η αποκατάσταση συνδύασε ιστορική τεκμηρίωση, αρχαιολογική έρευνα και αναστήλωση, αποδίδοντας το μνημείο με επιστημονική ακρίβεια και σεβασμό στην αυθεντικότητά του. Το τέμενος αποτελούσε τον πυρήνα ενός σημαντικού θρησκευτικού και κοινωνικού συγκροτήματος (κιουλλιγιέ), που περιλάμβανε λουτρό, ιεροδιδασκαλείο και άλλες κοινωφελείς εγκαταστάσεις, αντανακλώντας την αστική ανάπτυξη της Μυτιλήνης κατά την οθωμανική περίοδο.

Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού 1,8 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και υλοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου. Σήμερα το αποκατεστημένο μνημείο λειτουργεί ως μουσειακός χώρος, φιλοξενώντας μόνιμη έκθεση αφιερωμένη στη νεότερη ιστορία της Μυτιλήνης από το 1462 έως το 1912.Μέσα από αυθεντικά τεκμήρια και σύγχρονα εκθεσιακά μέσα παρουσιάζονται η καθημερινή ζωή, η οικονομία, η διοίκηση και η συνύπαρξη χριστιανικών και μουσουλμανικών κοινοτήτων, ενώ η εμπειρία των επισκεπτών ενισχύεται με ψηφιακές και διαδραστικές εφαρμογές, καθώς και με έντυπο πληροφοριακό υλικό, συμπεριλαμβανομένων εκδόσεων στη γραφή Braille.