Συναγερμός από τον Ρέι Ντάλιο: «Η φούσκα της AI θυμίζει το κραχ του 1929 – Το μεγαλύτερο ρίσκο έρχεται μετά»

Μιλώντας στο podcast The Diary of a CEO με παρουσιαστή τον Στίβεν Μπάρτλετ, ο Ντάλιο υποστήριξε ότι η υπερβολική αισιοδοξία γύρω από την AI έχει οδηγήσει τις αγορές σε επικίνδυνα επίπεδα αποτίμησης. Οι δηλώσεις του έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η αγορά δοκιμάζει ήδη αυτή την εκτίμηση, καθώς η SpaceX πραγματοποίησε τη μεγαλύτερη δημόσια εγγραφή (IPO) στην ιστορία, ενώ οι Anthropic και OpenAI κινούνται προς αποτιμήσεις που αγγίζουν το 1 τρισ. δολάρια.

«Έχει δίκιο»

Ο παρουσιαστής υπενθύμισε στον Ντάλιο τα λόγια του γνωστού επενδυτή Τζέρεμι Γκράνθαμ, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει τη σημερινή κατάσταση ως «τη μεγαλύτερη επενδυτική φούσκα στην ιστορία των ΗΠΑ».

Η απάντηση του Ντάλιο ήταν ξεκάθαρη:

«Έχει δίκιο», είπε χωρίς δισταγμό.

Ο Γκράνθαμ διαθέτει μακρά ιστορία επιτυχημένων προβλέψεων. Είχε προειδοποιήσει εγκαίρως για τη χρηματιστηριακή φούσκα της Ιαπωνίας στις αρχές της δεκαετίας του 1990, για τη φούσκα των εταιρειών διαδικτύου το 2000, αλλά και για τη στεγαστική αγορά των ΗΠΑ το 2007, λίγους μήνες πριν από τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση.

Σε συνέντευξή του στο Fortune τον Απρίλιο, ο ίδιος είχε περιγράψει τη σημερινή κατάσταση ως «φούσκα μέσα σε φούσκα».

Όπως εξήγησε, η αγορά είχε ήδη εισέλθει σε υπερβολική φάση μέχρι το 2021 και είχε αρχίσει να διορθώνει το 2022, όταν ο δείκτης S&P 500 υποχώρησε περίπου 25%. Ωστόσο, η εμφάνιση του ChatGPT άλλαξε το κλίμα.

«Την επόμενη ημέρα από την κυκλοφορία του ChatGPT, οι “Magnificent Seven” σήκωσαν ξανά την αγορά στους ώμους τους», ανέφερε, εκτιμώντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν έλυσε το πρόβλημα των υπερβολικών αποτιμήσεων, αλλά απλώς το ανέβαλε, κάνοντάς το ακόμη μεγαλύτερο.

Τα «Τέσσερα Άλογα της Αποκάλυψης»

Ο διαχειριστής κεφαλαίων Όουεν Λάμοντ της Acadian Asset Management έχει περιγράψει τέσσερις βασικές ενδείξεις που χαρακτηρίζουν μια χρηματιστηριακή φούσκα:

• υπερβολικά υψηλές αποτιμήσεις,
• επενδυτές που αναγνωρίζουν ότι οι τιμές είναι υπερβολικές αλλά συνεχίζουν να αγοράζουν,
• μαζικές εκδόσεις νέων μετοχών,
• συνεχής είσοδος νέων επενδυτών στην αγορά.

Ο Ντάλιο στάθηκε ιδιαίτερα στο τρίτο στοιχείο, επισημαίνοντας ότι οι εταιρείες εκμεταλλεύονται τον ενθουσιασμό των επενδυτών για να αντλήσουν τεράστια κεφάλαια.

«Δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα πιο εύκολο από το να δημιουργήσεις νέες μετοχές», είπε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως μια εταιρεία μπορεί να συγκεντρώσει 50 εκατ. δολάρια, να αποτιμηθεί στο 1 δισ. και να δημιουργήσει έναν “δισεκατομμυριούχο στα χαρτιά”, χωρίς να έχουν αλλάξει πραγματικά χέρια τόσα χρήματα.

«Ο πλούτος δεν είναι το ίδιο με τα χρήματα»

Ο Ντάλιο εξήγησε τον κίνδυνο με ένα απλό παράδειγμα.

Ένας επενδυτής αγοράζει μετοχές μιας εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης έναντι 100 δολαρίων και στη συνέχεια δανείζεται χρησιμοποιώντας αυτές τις μετοχές ως εγγύηση. Αν όμως η αγορά γυρίσει και όλοι προσπαθήσουν ταυτόχρονα να πουλήσουν, η αξία της επένδυσης μπορεί να πέσει στα 25 δολάρια, ενώ το δάνειο παραμένει ακέραιο.

Γι’ αυτό, όπως είπε, υπάρχει μια βασική διαφορά που πολλοί ξεχνούν.

«Ο πλούτος δεν είναι το ίδιο με τα χρήματα. Βλέπεις πολλούς ανθρώπους να γίνονται πλούσιοι, αλλά δεν μπορούν να ξοδέψουν αυτόν τον πλούτο. Για να αποκτήσεις χρήματα πρέπει να πουλήσεις τον πλούτο σου, γιατί μόνο τα χρήματα μπορείς να ξοδέψεις.»

«Βλέπω όλα τα κλασικά σημάδια»

Όταν ρωτήθηκε αν θεωρεί ότι η αγορά βρίσκεται ήδη σε φούσκα, ο Ντάλιο δεν άφησε περιθώρια παρερμηνείας.

«Ναι. Ναι. Ναι. Βλέπω όλα τα κλασικά σημάδια.»

Παρόλα αυτά διευκρίνισε ότι οι φούσκες δεν εμφανίζονται απότομα αλλά εξελίσσονται σταδιακά, ενώ επισήμανε ότι ολοένα περισσότεροι μικροεπενδυτές αναλαμβάνουν υπερβολικό ρίσκο χρησιμοποιώντας μόχλευση και επενδύοντας ακόμη και σε μοχλευμένα ETFs.

Όπως είπε, πολλοί πλέον δεν επενδύουν ουσιαστικά, αλλά «τζογάρουν».

Ακόμη και η Wall Street αρχίζει να ανησυχεί

Οι προειδοποιήσεις δεν προέρχονται πλέον μόνο από γνωστούς απαισιόδοξους επενδυτές.

Η Goldman Sachs εκτίμησε πρόσφατα ότι ίσως να μην υπάρχει ακόμη φούσκα στις αποτιμήσεις των τεχνολογικών εταιρειών, αλλά πιθανότατα υπάρχει «φούσκα στα κέρδη», καθώς οι προσδοκίες έχουν εκτοξευθεί σε μη ρεαλιστικά επίπεδα.

Την ίδια ημέρα, ο οικονομολόγος της Apollo Global Management Τόρστεν Σλοκ υποστήριξε ότι το παραδοσιακό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο 60/40 (μετοχές – ομόλογα) δεν λειτουργεί πλέον όπως στο παρελθόν, καθώς οι αγορές δεν συμπεριφέρονται σύμφωνα με τα ιστορικά πρότυπα.

Ο «Μεγάλος Κύκλος» των 80 ετών

Ο Ντάλιο εντάσσει τη σημερινή συγκυρία σε αυτό που αποκαλεί «Μεγάλο Κύκλο», έναν ιστορικό κύκλο περίπου 80 ετών που συνδυάζει τη συσσώρευση χρέους, τη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, την πολιτική πόλωση και τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις.

Κατά την άποψή του, όταν μια μεγάλη χρηματιστηριακή φούσκα σπάσει, οι συνέπειες δεν περιορίζονται μόνο στις αγορές.

Όπως ανέφερε, η κατάρρευση συνοδεύεται συχνά από έντονες κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις, καθώς οι κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με οικονομικές πιέσεις και οι πολίτες διαφωνούν για τον τρόπο αντιμετώπισής τους.

Υπογράμμισε επίσης ότι οι δύο βασικοί παράγοντες που συνήθως οδηγούν στο «σκάσιμο» μιας φούσκας είναι η αύξηση των επιτοκίων, που καθιστά ακριβότερο τον δανεισμό, και η μαζική έκδοση νέων μετοχών από εταιρείες που επιχειρούν να εκμεταλλευτούν τον ενθουσιασμό της αγοράς.

Μάλιστα αποκάλυψε ότι φίλος του, επικεφαλής εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης, αντλεί σήμερα εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια ακριβώς επειδή αναμένει ύφεση στην αγορά, με στόχο να αποκτήσει αργότερα ανταγωνιστές που θα αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα.

Ο ίδιος κατέληξε με τη μεγαλύτερη προειδοποίησή του: κατά την άποψή του, η πραγματική απειλή δεν είναι μόνο η πτώση των χρηματιστηρίων, αλλά οι κοινωνικές και γεωπολιτικές αναταράξεις που ιστορικά ακολουθούν το τέλος μιας τόσο μεγάλης οικονομικής φούσκας.