Νέα εμπόδια στην προσπάθεια επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα θέτει η βρετανική κυβέρνηση, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν προτίθεται να τροποποιήσει τη νομοθεσία που απαγορεύει στο Βρετανικό Μουσείο να τα επιστρέψει οριστικά στην Ελλάδα.
Παρά τις παρεμβάσεις μελών διαφορετικών πολιτικών παρατάξεων στη Βουλή των Λόρδων, το Λονδίνο εξακολουθεί να προκρίνει τη λύση ενός μακροχρόνιου δανεισμού, με το ζήτημα της κυριότητας να παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις.
Η συζήτηση για την τύχη των Γλυπτών του Παρθενώνα επανήλθε στο βρετανικό Κοινοβούλιο την Τρίτη (3/11/2026), με αφορμή ερώτηση του ανεξάρτητου κόμη του Κλάνκαρτι σχετικά με τις προθέσεις της κυβέρνησης για την οριστική επανένωσή τους.
Η απάντηση της υφυπουργού Πολιτισμού, βαρόνης Τουάικρος, ήταν κατηγορηματική: η κυβέρνηση δεν σχεδιάζει να προχωρήσει σε αλλαγή του νόμου που διέπει τη λειτουργία του Βρετανικού Μουσείου.
«Δεν υπάρχει σχέδιο αλλαγής του νόμου» – Το ξεκάθαρο μήνυμα του Λονδίνου
Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης στη Βουλή των Λόρδων, η βαρόνη Τουάικρος ανέφερε ότι δεν έχει πραγματοποιηθεί κυβερνητική αξιολόγηση προτάσεων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην οριστική επιστροφή των Γλυπτών στην Ελλάδα.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι η τροποποίηση του νόμου του 1963 για το Βρετανικό Μουσείο δεν περιλαμβάνεται στις νομοθετικές προτεραιότητες της κυβέρνησης.
«Η κυβέρνηση δεν έχει σχέδια να αλλάξει τον νόμο ή να εισαγάγει νομοθεσία που θα επέτρεπε τη μόνιμη επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Διαβάστε Επίσης
Η τοποθέτηση αυτή επιβεβαιώνει ότι η βρετανική κυβέρνηση δεν εξετάζει, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, την άρση του βασικού νομικού εμποδίου που επικαλείται το Μουσείο για την οριστική επιστροφή των αρχαιοτήτων.
Τι προβλέπει ο νόμος του 1963 και γιατί εμποδίζει την επιστροφή
Το ισχύον νομικό πλαίσιο περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα του Βρετανικού Μουσείου να απομακρύνει μόνιμα αντικείμενα από τις συλλογές του. Οι εξαιρέσεις αφορούν κυρίως αντικείμενα που υπάρχουν σε περισσότερα από ένα αντίτυπα ή θεωρούνται ακατάλληλα για διατήρηση.
Παράλληλα, ειδικές νομοθετικές προβλέψεις επιτρέπουν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, την επιστροφή αντικειμένων που είχαν λεηλατηθεί κατά τη ναζιστική περίοδο, καθώς και ορισμένων ανθρώπινων λειψάνων. Η βαρόνη Τουάικρος υπογράμμισε ότι το Βρετανικό Μουσείο λειτουργεί ανεξάρτητα από τη βρετανική κυβέρνηση, ωστόσο οι αποφάσεις του πρέπει να λαμβάνονται εντός των ορίων που θέτει η νομοθεσία.
Το σχέδιο Όσμπορν για μακροχρόνιο δανεισμό
Παρά το αρνητικό κυβερνητικό μήνυμα για την οριστική επιστροφή, οι επαφές μεταξύ του Βρετανικού Μουσείου και της ελληνικής πλευράς συνεχίζονται. Ο πρόεδρος του Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν, επιδιώκει την επίτευξη μιας συμφωνίας που θα επέτρεπε τη μακροχρόνια παρουσία των Γλυπτών στην Αθήνα.
Στο πλαίσιο ενός τέτοιου σχεδίου, η Ελλάδα θα μπορούσε να φιλοξενήσει τα Γλυπτά του Παρθενώνα, ενώ σημαντικές ελληνικές αρχαιότητες θα παρουσιάζονταν περιοδικά στη Βρετανία. Ωστόσο, το βασικό σημείο διαφωνίας αφορά την κυριότητα.
Το Βρετανικό Μουσείο επιμένει ότι μια συμφωνία δανεισμού προϋποθέτει την αναγνώριση της ιδιοκτησίας του επί των Γλυπτών και τη δέσμευση για την επιστροφή τους μετά τη λήξη της συμφωνίας.
Η ελληνική πλευρά απορρίπτει μια τέτοια προϋπόθεση, καθώς θεωρεί ότι θα υπονόμευε την πάγια διεκδίκησή της για την οριστική επανένωση των Γλυπτών στον φυσικό και ιστορικό τους χώρο.
Η Ταπισερί της Μπαγιέ και η δήλωση που προκάλεσε εντύπωση
Ιδιαίτερη συζήτηση προκάλεσε η αναφορά στην Ταπισερί της Μπαγιέ, ένα ιστορικό γαλλικό έργο που πρόκειται να παρουσιαστεί προσωρινά στη Βρετανία. Η συγκεκριμένη συμφωνία αναφέρθηκε ως πιθανό παράδειγμα για μια αντίστοιχη διευθέτηση σχετικά με τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
Ο Φιλελεύθερος Δημοκράτης λόρδος Άντινγκτον ρώτησε εάν η κυβέρνηση θα μπορούσε να διαθέσει κοινοβουλευτικό χρόνο για την τροποποίηση της νομοθεσίας, σε περίπτωση που προέκυπτε συμφωνία με την Ελλάδα.
Η βαρόνη Τουάικρος απάντησε ότι δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία και ότι το Βρετανικό Μουσείο εργάζεται για την εξεύρεση λύσης μέσα στο υφιστάμενο νομικό πλαίσιο. Πρόσθεσε ότι η βρετανική κυβέρνηση θα υποστήριζε μια συμφωνία αποδεκτή τόσο από τους Έλληνες υπουργούς όσο και από τον ελληνικό λαό.
Η συζήτηση απέκτησε ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν ο ανεξάρτητος λόρδος Ρίκετς ζήτησε διαβεβαιώσεις ότι η Ταπισερί της Μπαγιέ θα επιστρέψει στη Γαλλία μετά την ολοκλήρωση του δανεισμού.
Η απάντηση της υφυπουργού ήταν ιδιαίτερα έντονη: «Δεν υπάρχει απολύτως καμία πρόθεση, και θα έπρεπε να περάσουν πάνω από το πτώμα μου, να προσπαθήσουμε να κρατήσουμε την Ταπισερί της Μπαγιέ σε αυτή τη χώρα».
Η τοποθέτηση ανέδειξε μια βασική διαφορά ανάμεσα στις δύο υποθέσεις: στην περίπτωση της γαλλικής Ταπισερί η επιστροφή μετά τον δανεισμό θεωρείται αυτονόητη, ενώ για τα Γλυπτά του Παρθενώνα η βρετανική πλευρά εξακολουθεί να συζητά μόνο την προσωρινή παραχώρησή τους.
«Αν είχαν κόψει την Γκερνίκα σε κομμάτια;» – Η παρέμβαση στη Βουλή των Λόρδων
Κατά τη συζήτηση, ο κόμης του Κλάνκαρτι επιχείρησε να αναδείξει την καλλιτεχνική διάσταση της ελληνικής διεκδίκησης. Χρησιμοποίησε ως παράδειγμα τον περίφημο πίνακα «Γκερνίκα» του Πάμπλο Πικάσο, θέτοντας το ερώτημα τι θα συνέβαινε εάν το έργο είχε διαχωριστεί σε τμήματα και εκτίθετο σε διαφορετικά μουσεία.
«Δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίσουμε με τον ίδιο τρόπο και το αριστούργημα του Φειδία;», διερωτήθηκε. Ο ίδιος τάχθηκε υπέρ μιας στοχευμένης τροποποίησης της νομοθεσίας, η οποία θα επέτρεπε στο Βρετανικό Μουσείο να αποφασίσει για την οριστική επιστροφή των Γλυπτών χωρίς να απαιτείται συνολική αλλαγή του καθεστώτος των συλλογών του.
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε η Εργατική βαρόνη Τσακραμπάρτι, η οποία αμφισβήτησε τη λογική του δανεισμού. Επικαλέστηκε το παράδειγμα των Κοσμημάτων του Στέμματος, επισημαίνοντας ότι δύσκολα θα γινόταν αποδεκτή μια συμφωνία προσωρινής παραχώρησης εάν κάποιο από αυτά είχε αφαιρεθεί από τη Βρετανία.
Οι αντιδράσεις και ο φόβος δημιουργίας προηγουμένου
Δεν συμμερίστηκαν, πάντως, όλα τα μέλη της Βουλής των Λόρδων την άποψη ότι πρέπει να ανοίξει ο δρόμος για την οριστική επιστροφή. Ο Συντηρητικός υποκόμης Χέιλσαμ προειδοποίησε ότι μια τέτοια απόφαση ενδέχεται να δημιουργήσει προηγούμενο για τη διεκδίκηση και άλλων αντικειμένων που βρίσκονται σε βρετανικά μουσεία.
Όπως υποστήριξε, πολλά εκθέματα έχουν αποκτηθεί από άλλες χώρες υπό ιστορικές συνθήκες που σήμερα προκαλούν αμφισβητήσεις. Από την πλευρά του, ο Εργατικός λόρδος Νταμπς ζήτησε διευκρινίσεις για το κατά πόσο η οριστική επιστροφή απαιτεί υποχρεωτικά νέα νομοθεσία, με την υφυπουργό να παραπέμπει εκ νέου στους περιορισμούς του ισχύοντος νόμου.
Το Μουσείο της Ακρόπολης στο επίκεντρο της συζήτησης
Υπέρ της ελληνικής διεκδίκησης τοποθετήθηκε και η βαρόνη Τζόουνς του Μούλσκομπ, μέλος των Πρασίνων και πρώην αρχαιολόγος. Η ίδια υπογράμμισε ότι τα Γλυπτά αφαιρέθηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα βρισκόταν υπό οθωμανική κυριαρχία.
Αναφέρθηκε επίσης στην επίσκεψή της στον Παρθενώνα, σημειώνοντας ότι τα κενά στα σημεία από τα οποία απομακρύνθηκαν τα Γλυπτά παραμένουν ορατά. Η Φιλελεύθερη Δημοκράτισσα βαρόνη Χουσεΐν-Ετζέ υπενθύμισε ότι η Ελλάδα διεκδικεί την επιστροφή των αρχαιοτήτων εδώ και δεκαετίες.
Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο Μουσείο της Ακρόπολης, το οποίο διαθέτει ειδικά διαμορφωμένους χώρους για την παρουσίαση των Γλυπτών σε άμεση οπτική σύνδεση με τον Παρθενώνα.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι το Βρετανικό Μουσείο διαθέτει μεγάλο αριθμό αρχαιοτήτων στις αποθήκες του, οι οποίες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν εκθεσιακά.
Η διαχρονική ελληνική διεκδίκηση και η στάση της βρετανικής κυβέρνησης
Η υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα παραμένει ανοιχτή από την εποχή της απομάκρυνσής τους, στις αρχές του 19ου αιώνα, από τον Τόμας Μπρους, έβδομο κόμη του Έλγιν. Ο Έλγιν είχε υποστηρίξει ότι διέθετε άδεια των οθωμανικών αρχών, ωστόσο η ελληνική πλευρά αμφισβητεί τη νομιμότητα της διαδικασίας και επιμένει ότι τα Γλυπτά πρέπει να επανενωθούν στην Αθήνα.
Υπενθυμίζεται ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε παρομοιάσει στο παρελθόν τον διαχωρισμό των Γλυπτών με το ενδεχόμενο να κοπεί στα δύο η «Μόνα Λίζα».
Πολιτικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η στάση του Βρετανού πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ, ο οποίος, σύμφωνα με το δημοσίευμα, είχε ταχθεί στο παρελθόν υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών χωρίς όρους.
Ωστόσο, μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας, η κυβερνητική γραμμή παραμένει ότι οι σχετικές διαπραγματεύσεις αποτελούν αρμοδιότητα του Βρετανικού Μουσείου, χωρίς να προωθείται αλλαγή του νόμου.
