Αποκατάσταση του τείχους των Φωκέων, όπου εκτυλίχθηκε η μάχη των Θερμοπυλών

Είναι το λεγόμενο τείχος των Φωκέων, που ο Ηρόδοτος ονομάζει «φωκικόν τείχος», νοτιοδυτικά του λόφου του Κολωνού. Χτισμένο τον 6ο αιώνα π.Χ. από τους Φωκείς για να αναχαιτίσουν τις επιδρομές των Θεσσαλών στο πλαίσιο των Ιερών Πολέμων. Όταν το 480 π.Χ. οι ελληνικές πόλεις αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν την περσική εισβολή, το παλαιό αυτό τείχος επισκευάστηκε πρόχειρα και χρησιμοποιήθηκε από τους Σπαρτιάτες και τους συμμάχους τους ως βασικός προμαχώνας της άμυνας των Θερμοπυλών. Πίσω από αυτό είχε στηθεί το στρατόπεδο των Σπαρτιατών. Το Υπουργείο Πολιτισμού διά της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας προχωρεί στη στερέωση και αποκατάσταση του τείχους των Φωκέων, ενός από τα σημαντικότερα μνημεία της ιστορικής τοπογραφίας Θερμοπυλών, καθώς εκεί εκτυλίχθηκε η τελική φάση της μάχης των Ελλήνων εναντίον των Περσών το 480 π.Χ. Το πολυσύνθετο αυτό έργο εντάσσεται σε έναν συνολικότερο σχεδιασμό για την ενοποίηση, προστασία και ανάδειξη των μνημείων και των σημείων αρχαιολογικού ενδιαφέροντος των Θερμοπυλών, με στόχο την καλύτερη κατανόηση της τοπογραφίας της περιοχής αλλά και την αναβάθμιση της εμπειρίας του επισκέπτη.

Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, νέα στοιχεία για την ιστορία της αρχαίας οχύρωσης έφερε στο φως η αρχαιολογική έρευνα που προηγήθηκε των εργασιών αποκατάστασης. Η απομάκρυνση της πυκνής βλάστησης αποκάλυψε το πραγματικό περίγραμμα του τείχους, μήκους περίπου 100 μέτρων, με έντονα τεθλασμένη κάτοψη, προσαρμοσμένη στη μορφολογία της κορυφής του λόφου, από το οποίο σώζονται σήμερα κυρίως χαμηλά τμήματα, και βελτίωσε την πρόσβαση και την ορατότητα του μνημείου. Στον δυτικό πύργο οι αρχαιολόγοι εντόπισαν εσωτερικές τοιχοποιίες, πίθους και ίχνη καύσης, που μαρτυρούν διαφορετικές φάσεις χρήσης του χώρου. Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχωρίζει κι ένα χάλκινο νόμισμα της ελληνιστικής περιόδου (323–319 π.Χ.), το οποίο προσφέρει στοιχεία για τη μεταγενέστερη ιστορία της οχύρωσης. Παράλληλα, καταγράφηκαν πεσμένοι λίθοι, οι οποίοι θα αξιοποιηθούν στις αναστηλωτικές επεμβάσεις.

 

Η εικόνα της περιοχής έχει μεταβληθεί ριζικά από την αρχαιότητα έως σήμερα. Πριν από 2500 χρόνια, το χερσαίο πέρασμα των Θερμοπυλών που εξυπηρετούσε την κύρια επικοινωνία μεταξύ νοτίου Ελλάδας και Θεσσαλίας περνούσε, όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος, από τα τρία διαδοχικά στενά σε μήκος 9 χλμ. μεταξύ των απότομων λοφοσειρών της περιοχής αφού η θάλασσα κάλυπτε σχεδόν όλη την έκταση που σήμερα βρίσκεται η πεδιάδα. Ο κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος των Θερμοπυλών περιλαμβάνει τα τρία στενά που αναφέρονται από τον Ηρόδοτο κατά την εξιστόρηση της μάχης του 480 π.Χ. μεταξύ των Ελλήνων και των Περσών (Δυτικό, Μεσαίο και Ανατολικό Στενό). Σύμφωνα με την ανακοίνωση, το τείχος παρουσιάζει σήμερα μέτρια έως κακή κατάσταση διατήρησης, καθώς η μακραίωνη έκθεσή του στις καιρικές συνθήκες και οι σεισμικές καταπονήσεις έχουν προκαλέσει σημαντικές φθορές.

«Το τείχος των Φωκέων, κοντά στο ύψωμα του Κολωνού, όπου εκτυλίχθηκε η τελική φάση της μάχης, αποτελεί σημαντικό τεκμήριο της αρχαίας οχύρωσης των Θερμοπυλών. Σήμερα, ωστόσο, παραμένει δύσκολα αναγνωρίσιμο και μη επισκέψιμο» ανέφερε η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και εξήγησε ότι η αποκατάσταση και η στερέωσή του, με σεβασμό στην αυθεντικότητα και στις διεθνείς αρχές της αναστήλωσης, συμβάλλει όχι μόνο στη διαφύλαξη του μνημείου, αλλά και στην αναγνωσιμότητα της περιοχής. Η κ. Μενδώνη αναφέρθηκε επίσης στη σύνδεση των επιμέρους σημείων ενδιαφέροντος μέσω ενός δικτύου διαδρομών και μονοπατιών περιπάτου, χώρων στάσης, θέασης και ενημέρωσης με στόχο ο επισκέπτης να κατανοήσει «τη διαχρονία και τη σημασία του τόπου» κι όπως είπε «το πεδίο της μάχης, το ύψωμα του Κολωνού και το τείχος των Φωκέων θα συνδέονται με το σύγχρονο Ηρώο του Λεωνίδα και το Κέντρο Ιστορικής Ενημέρωσης Θερμοπυλών, δημιουργώντας ένα ενιαίο, οργανωμένο, και επισκέψιμο αρχαιολογικό σύνολο, αντάξιο της ιστορικής και παγκόσμιας σημασίας των Θερμοπυλών». Σύμφωνα με τις εγκεκριμένες μελέτες, προβλέπεται η ανάταξη και αποκατάσταση των λιθοδομών με αξιοποίηση του διαθέσιμου αυθεντικού δομικού υλικού, το οποίο θα επανατοποθετηθεί στις αρχικές ή στις τεκμηριωμένα νέες θέσεις του. Προβλέπεται, επίσης, η αναστήλωση διάσπαρτων λίθων και η αποκατάσταση της γεωμετρίας του. Οι προγραμματιζόμενες επεμβάσεις αποσκοπούν στην προστασία των αυθεντικών καταλοίπων, στην εξασφάλιση της ευστάθειας του μνημείου και στην αποκατάσταση της αναγνωσιμότητας της μορφής και της οικοδομικής του οργάνωσης.