Στην πολιτική φιλοσοφία αποδεχόμαστε μια ουσιώδη διαφορά ανάμεσα στον πολιτικό ρεαλισμό και στην πολιτική ηττοπάθεια.
Δρ Δημήτριος Γκίκας,
Διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας, Επιστημονικός συνεργάτης Φιλοσοφικής Σχολής ΕΚΠΑ
Ο πρώτος προϋποθέτει τη νηφάλια αξιολόγηση των πραγματικών συσχετισμών ισχύος και τη διαμόρφωση ενός πλαισίου σοβαρής και μελετημένης στρατηγικής για την προάσπιση των εθνικών συμφερόντων. Η δεύτερη, αντιθέτως, ξεκινά από την παραδοχή ότι οποιαδήποτε αντίσταση είναι μάταιη, συστήνοντας πολιτικά την αποδοχή υποχωρήσεων ως αναπόφευκτη επιλογή.
Στην περίπτωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, η αντίληψη ότι η Ελλάδα αδυνατεί ν’ αντιμετωπίσει στρατιωτικά την Τουρκία, και μάλιστα παραγνωρίζοντας τα πραγματικά δεδομένα και τις ρεαλιστικές δυνατότητες της χώρας, αποσκοπεί στο να λειτουργήσει ως μηχανισμός καλλιέργειας συλλογικής ηττοπάθειας. Προσπερνώντας τις κραυγάζουσες κατηγορίες περί πολιτικής μειοδοσίας όσων υποστηρίζουν τέτοιες αντιλήψεις, το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην επισήμανση των κινδύνων μιας σύγκρουσης αλλά στη συστηματική παρουσίαση της υποχώρησης ως μοναδικής λογικής επιλογής. Ετσι, η κοινωνία ενδέχεται να προετοιμάζεται ψυχολογικά για την αποδοχή τετελεσμένων, πριν ακόμη αυτά δημιουργηθούν.
Ο Θουκυδίδης προσφέρει ένα εξαιρετικά διδακτικό παράδειγμα, περιγράφοντας πώς ο Ερμοκράτης προέτρεψε τους Συρακουσίους να μην υποκύψουν στον φόβο της αθηναϊκής υπεροχής. Η τελική συντριβή των Αθηναίων απέδειξε ότι η ισχύς δεν εγγυάται τη νίκη, όταν η αποφασιστικότητα συνδυάζεται με ορθή στρατηγική. Το δίδαγμα, ωστόσο, δεν είναι ότι ο αδύναμος οφείλει πάντοτε να αντιστέκεται, ανεξαρτήτως συνεπειών. Είναι ότι η ισχύς και το δίκαιο αποτελούν διαφορετικές παραμέτρους της πολιτικής πραγματικότητας και ότι η αναγνώριση της πρώτης δεν συνεπάγεται αυτομάτως την εγκατάλειψη του δεύτερου.
Αιώνες αργότερα, ο Μακιαβέλι, στον «Ηγεμόνα», υπογραμμίζει τη σημασία της πολιτικής προνοητικότητας και της ικανότητας αντιμετώπισης των πάντοτε μεταβαλλόμενων περιστάσεων. Η πολιτική δράση δεν μπορεί να εξαντλείται στην παθητική αναμονή όσων θεωρούνται αναπόφευκτα. Απαιτεί πρωτοβουλία, προετοιμασία και στρατηγική βούληση. Μια ακόμα έννοια που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για την περίπτωση που μελετάμε είναι αυτή της αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Οταν μια κοινωνία πείθεται διαρκώς ότι δεν διαθέτει δυνατότητες αντίδρασης, είναι δεδομένο ότι θα απολέσει ακόμη και τη βούληση να αξιοποιήσει εκείνες που πραγματικά διαθέτει. Ο φόβος μετατρέπεται τότε από φυσιολογικό μηχανισμό αυτοπροστασίας σε παράγοντα πολιτικής παράλυσης.
Η ειρήνη αποτελεί θεμελιώδες πολιτικό αγαθό. Εντούτοις, δεν διασφαλίζεται με την προεξόφληση της αδυναμίας ή με την εκ των προτέρων αποδοχή κάθε αξίωσης του ισχυρότερου. Μια δημοκρατική κοινωνία οφείλει να γνωρίζει τους κινδύνους, να συζητά τις εναλλακτικές επιλογές και να αξιολογεί με νηφαλιότητα τις συνέπειές τους. Οχι να εθίζεται στην ιδέα ότι η υποχώρηση αποτελεί νομοτέλεια. Η αναγνώριση της ισχύος του αντιπάλου δεν σημαίνει πάντα ρεαλισμό. Στην πραγματικότητα, ο μεγαλύτερος κίνδυνος για μια πολιτεία αρχίζει όταν εκλαμβάνει τη δική της αδυναμία ως αναπόδραστο πεπρωμένο…
