
Ο Θουκυδίδης πήγε ακόμη βαθύτερα. Δεν έγραψε το έργο του για να συγκινήσει τους συγχρόνους του, αλλά για να αφήσει, όπως ο ίδιος διακήρυξε, ένα «κτῆμα ἐς αἰεί». Ενα διαχρονικό εργαλείο κατανόησης του μέλλοντος μέσα από το παρελθόν. Και ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερο μάθημα της Ιστορίας. Οι μεγάλοι πολιτισμοί δεν καταρρέουν όταν πέσει το τελευταίο τους τείχος. Καταρρέουν όταν αργούν κατανοήσουν τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια.
Η Μεσοποταμία γεννήθηκε ανάμεσα στον Τίγρη και τον Ευφράτη. Η Αίγυπτος αναπτύχθηκε επειδή ο Νείλος ήταν περισσότερο από ποταμός, ήταν ο παλμός της. Οι αρχαίοι Ελληνες εγκατέστησαν τις πόλεις τους δίπλα σε πηγές, ποτάμια και φυσικά λιμάνια, γνωρίζοντας ότι η ευημερία δεν θεμελιώνεται πάνω στην πέτρα, αλλά πάνω στο νερό. Η ιστορία των πολιτισμών είναι, στην πραγματικότητα, η ιστορία της σχέσης τους με το νερό. Κάθε φορά που αυτή η σχέση διαταράχθηκε, διαταράχθηκε και η ισορροπία της κοινωνίας. Σήμερα, δεν αντιμετωπίζουμε μια κρίση που αφορά αποκλειστικά το περιβάλλον. Αντιμετωπίζουμε μια δοκιμασία ωριμότητας.
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι ο μοναδικός αντίπαλος. Ο μεγαλύτερος αντίπαλος είναι η αδράνεια. Κάθε κυβικό μέτρο νερού που χάνεται από ένα απαρχαιωμένο δίκτυο δεν είναι μια τεχνική αστοχία. Είναι χαμένη παραγωγή. Είναι χαμένη ανταγωνιστικότητα. Είναι χαμένη εθνική ανθεκτικότητα. Το νερό δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος. Είναι η αόρατη υποδομή που στηρίζει την αγροτική παραγωγή, την ενέργεια, τη δημόσια υγεία, τον τουρισμό, τη βιομηχανία και τελικά την ίδια την κοινωνική συνοχή. Κι όμως, εξακολουθούμε να το αντιμετωπίζουμε σαν να είναι ανεξάντλητο. Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται αυτή τη φορά ούτε ως φάρσα, αλλά ούτε τραγωδία. Επαναλαμβάνει όμως τα λάθη εκείνων που πίστεψαν ότι οι φυσικοί πόροι υπάρχουν ανεξάντλητοι.
Ο Θουκυδίδης περιέγραψε την ανθρώπινη φύση ως σταθερά μέσα στον χρόνο. Οι εποχές αλλάζουν, οι τεχνολογίες εξελίσσονται, όμως η αλαζονεία απέναντι στα όρια και τα αποθέματα της πραγματικότητας παραμένει ίδια. Ο Σόλων δεν ήταν μόνο νομοθέτης. Είχε θεσπίσει ακόμη και κανόνες για τη χρήση των πηγαδιών στην Αττική, αναγνωρίζοντας ότι το νερό είναι κοινό αγαθό αλλά και πόρος που χρειάζεται κανόνες διαχείρισης. Ο Αριστοτέλης θεωρούσε ότι σκοπός της Πολιτείας είναι η διασφάλιση του κοινού αγαθού και ότι η ορθή διακυβέρνηση κρίνεται από την ικανότητά της να υπηρετεί το κοινό συμφέρον και όχι πρόσκαιρα οφέλη.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται περισσότερες διαπιστώσεις. Χρειάζεται ένα εθνικό σχέδιο για το νερό. Ενα σχέδιο που να υπερβαίνει κυβερνήσεις, κομματικές γραμμές και εκλογικούς κύκλους. Γιατί η μεγαλύτερη ευθύνη μιας γενιάς δεν είναι να διαχειριστεί την αφθονία. Είναι να προλάβει την έλλειψη. Η ιστορία των πολιτισμών δεν είναι τελικά η ιστορία των βασιλιάδων ούτε των πολέμων. Είναι η ιστορία του νερού. Κι όταν σωπάσουν τα ποτάμια, μην αναζητήσουμε τον ένοχο στον άβροχο ουρανό. Η βροχή δεν φέρει ευθύνη και δεν πρόδωσε ποτέ κανέναν. Η προδοσία επήλθε από αυτούς που δεν άκουσαν το νερό να λιγοστεύει από εκείνους μπέρδεψαν τη βουβή κραυγή με τη σιωπή.