Η μερική συμφωνία για τη νέα Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ) της περιόδου 2028-2034, η οποία επιτεύχθηκε στο Συμβούλιο Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποτελεί ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, υπό την έννοια ότι διατηρούνται τα βασικά εργαλεία στήριξης των παραγωγών.
Η συμφωνία στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας είναι προσωρινή και μερική, καθώς παραμένει σε εκκρεμότητα η οριστικοποίηση του κοινοτικού προϋπολογισμού, που καλύπτει και τις γεωργικές δαπάνες. Υπενθυμίζεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει τη διάθεση 293,7 δισεκατομμυρίων ευρώ στους παραγωγούς υπό τη μορφή εισοδηματικών ενισχύσεων. Οι χώρες του Βορρά επιδιώκουν να μειώσουν τις γεωργικές δαπάνες, ενώ ο Νότος συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, όπως και τα κράτη μέλη της Ανατολικής Ευρώπης, αντιστέκεται θεωρώντας «κόκκινη γραμμή» οποιαδήποτε περαιτέρω μείωση των κονδυλίων για τη γεωργία.
Σχετικά με τη συμφωνία, το εντελώς νέο στοιχείο που θα ισχύσει από το 2028 είναι ότι καταργείται πλέον ο λεγόμενος δεύτερος πυλώνας της γεωργίας, ο οποίος μέχρι σήμερα χρηματοδοτούσε τις διαρθρωτικές δράσεις. Στο εξής, οι δράσεις αυτές ενσωματώνονται απευθείας στο κεντρικό εθνικό σχέδιο κάθε χώρας. Τα κράτη-μέλη θα έχουν την ελευθερία και την ευελιξία να προσαρμόζουν τους νέους κανόνες στις δικές τους τοπικές και περιφερειακές ανάγκες, αποφεύγοντας την υπερβολική γραφειοκρατία. Με αυτόν τον τρόπο, τα γεωργικά σχέδια θα είναι «α λα καρτ», διαμορφωμένα σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητες της κάθε χώρας.
Παράλληλα, το νέο πλαίσιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διαχείριση κρίσεων, προβλέποντας τη στήριξη εργαλείων διαχείρισης κινδύνων, όπως η ασφαλιστική κάλυψη και η ενίσχυση επενδύσεων για τον μετριασμό και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Παρέχεται επίσης στα κράτη-μέλη η δυνατότητα να χορηγούν έκτακτες ενισχύσεις κρίσης σε γεωργούς που πλήττονται από φυσικές καταστροφές, δυσμενή κλιματικά φαινόμενα ή καταστροφικά γεγονότα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προκαλούνται από ασθένειες των ζώων και των φυτών.
Πρωτοβουλίες για τους νέους αγρότες
Για τους νέους που εισέρχονται στο επάγγελμα, προωθείται η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου «πακέτου εκκίνησης». Αυτό δεν θα περιλαμβάνει μόνο την κλασική οικονομική ενίσχυση πρώτης εγκατάστασης, αλλά θα συνδυάζει υποχρεωτικά κονδύλια έναρξης δραστηριότητας, προνομιακή πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση και πιστώσεις με χαμηλότερα επιτόκια σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, καθώς και στοχευμένη κατάρτιση και συμβουλευτικές υπηρεσίες για την ψηφιακή και πράσινη γεωργία.
Στο πεδίο της κοινωνικής μέριμνας, κάθε κράτος-μέλος μπορεί να αποφασίσει εθελοντικά, χωρίς να είναι υποχρεωμένο, τη δημιουργία υπηρεσιών αντικατάστασης των αγροτών στο χωράφι. Στην ουσία, εξειδικευμένοι εργάτες γεωργίας θα αναλαμβάνουν τη διαχείριση μιας αγροτικής εκμετάλλευσης όταν ο ιδιοκτήτης αδυνατεί να το πράξει λόγω ασθένειας, ατυχήματος, γονικής άδειας ή άδειας ανάπαυσης. Επιπλέον, θα συνεχιστεί η στήριξη πρωτοβουλιών για τη βελτίωση της ελκυστικότητας και της ποιότητας ζωής στις αγροτικές περιοχές, όπως η χρηματοδότηση έργων που στοχεύουν στη διαφοροποίηση των γεωργικών δραστηριοτήτων μέσω του αγροτουρισμού.
Διαβάστε Επίσης
Μια πολύ σημαντική αλλαγή σε σχέση με τα ισχύοντα είναι η εισαγωγή ενός καθεστώτος φθίνουσας στήριξης του εισοδήματος ανά εκτάριο. Η προσέγγιση αυτή επιδιώκει τη δικαιότερη και αποτελεσματικότερη κατανομή της χρηματοδότησης, κατευθύνοντάς την προς τους ενεργούς γεωργούς, δηλαδή εκείνους που ασκούν πραγματική γεωργική δραστηριότητα, με έμφαση στους νέους και τους μικρούς παραγωγούς. Οι λεπτομερείς κανόνες σχετικά με τη φθίνουσα κλίμακα και τον καθορισμό των ανώτατων ορίων στις ενισχύσεις αναμένεται να εξειδικευτούν το επόμενο έτος.
Ανατροπή στις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις
Αναφορικά με τις πιο προβληματικές διατάξεις της συμφωνίας, η μεγαλύτερη ανατροπή εντοπίζεται στις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις. Μέχρι σήμερα, η τήρηση αυτών των κριτηρίων ήταν προαιρετική και όσοι παραγωγοί τις επέλεγαν λάμβαναν ένα έξτρα μπόνους, εισπράττοντας ωστόσο στο ακέραιο τη βασική τους ενίσχυση. Με το νέο σύστημα βασικής εισοδηματικής ενίσχυσης (DABIS), η περιβαλλοντική φροντίδα μετατρέπεται σε υποχρέωση. Για να εισπράξει ο αγρότης το 100% της βασικής του ενίσχυσης, θα πρέπει υποχρεωτικά να συμμορφώνεται με αυστηρούς περιβαλλοντικούς όρους. Σε αντίθετη περίπτωση, δεν θα χάνει απλώς ένα μπόνους, αλλά θα μειώνεται απευθείας η βασική του επιδότηση. Στόχος του νέου αυτού πλαισίου διαχείρισης είναι η επόμενη ΚΓΠ να συμβάλει αποτελεσματικά στους περιβαλλοντικούς και κλιματικούς στόχους, θεσπίζοντας κοινές απαιτήσεις για τη λήψη της εισοδηματικής ενίσχυσης και παρέχοντας κίνητρα μόνο για όσους υιοθετούν πρακτικές που ωφελούν το περιβάλλον.
Στην ευελιξία που προβλέπει η συμφωνία στο Συμβούλιο, κάτι που επιτεύχθηκε στη διάρκεια της διαπραγμάτευσης, στάθηκε ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Μαργαρίτης Σχοινάς, σύμφωνα με τον οποίο κάθε κράτος-μέλος θα μπορεί χάρη στην ευελιξία να προσαρμόζει τα εργαλεία στήριξης στις πραγματικές ανάγκες της γεωργίας του.
Παράλληλα, ενισχύονται οι δυνατότητες στήριξης των γεωργών που ασκούν πραγματική γεωργική δραστηριότητα, των νέων και των μικρών γεωργών, καθώς και τα εργαλεία αντιμετώπισης κινδύνων και κρίσεων.
Τι ισχύει για την Ελλάδα
Αναφερόμενος στην Ελλάδα, τόνισε την ιδιαίτερη σημασία που έχει η δυνατότητα προσαρμογής των παρεμβάσεων στις διαφορετικές παραγωγικές συνθήκες, στις ανάγκες των μικρών εκμεταλλεύσεων και στις ιδιαιτερότητες των ορεινών και νησιωτικών περιοχών μας. Πρόκειται για μια ουσιαστική δυνατότητα, ώστε η νέα ΚΑΠ να ανταποκρίνεται καλύτερα στην ελληνική γεωργική πραγματικότητα και να ενισχύει την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητά της, ανέφερε.
Ο υπουργός επισήμανε επίσης την απόφαση για διάθεση τουλάχιστον του 10% των μη δεσμευμένων πόρων των εθνικών σχεδίων για την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών, καθώς και το πρόσθετο χρηματοδοτικό εργαλείο για την αντιμετώπιση κρίσεων στις γεωργικές αγορές.
Αναφορικά με τα επόμενα βήματα το Συμβούλιο θα προχωρήσει σε διαβουλεύσεις με την Ευρωβουλή για την οριστικοποίηση της νέας ΚΓΠ. Η διαδικασία εκτιμάται ότι θα έχει ολοκληρωθεί μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2027.
