Με έκκληση για διάλογο και διπλωματία, απέναντι στις συγκρούσεις και τις αυξανόμενες διαιρέσεις, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες τιμά τη σημερινή Διεθνή Ημέρα Μη Βίας.
Η ημέρα εορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Οκτωβρίου, επέτειο γέννησης του Μαχάτμα Γκάντι, ο οποίος έκανε την πολιτική ανυπακοή βασικό μέσο του αγώνα για την ανεξαρτησία της Ινδίας. Στο μήνυμά του για το 2026, ο Γκουτέρες αναφέρει ότι ο Γκάντι έδειξε πώς μπορούν να επιτευχθούν βαθιές και διαρκείς αλλαγές με προσήλωση στις αρχές της ειρήνης. Προειδοποιεί παράλληλα ότι η φτώχεια και η ανισότητα διευρύνουν το χάσμα μεταξύ των ανθρώπων, ενώ ο Χάρτης του ΟΗΕ, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές δίκαιο παραβιάζονται με ατιμωρησία.
Γιατί επιλέχθηκε η 2α Οκτωβρίου
Ο Γκάντι γεννήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 1869. Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καθιέρωσε τη Διεθνή ημέρα μη βίας στις 15 Ιουνίου 2007, με το ψήφισμα A/RES/61/271. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, την πρόταση παρουσίασε η Ινδία εκ μέρους 140 χωρών που τη συνυπέγραφαν. Σκοπός της ημέρας είναι η διάδοση της αρχής της μη βίας, κυρίως μέσα από την εκπαίδευση και την ενημέρωση του κοινού.
Η μη βία ως οργανωμένος αγώνας
Στην παρουσίαση του ΟΗΕ, η μη βίαιη αντίσταση ορίζεται ως η απόρριψη της σωματικής βίας για την επίτευξη κοινωνικών ή πολιτικών αλλαγών. Προϋποθέτει δράση, οργάνωση και συμμετοχή.
Τα Ηνωμένα Έθνη διακρίνουν τρεις βασικές μορφές της, τη διαμαρτυρία και την προσπάθεια πειθούς, όπως οι πορείες και οι συγκεντρώσεις, την άρνηση συνεργασίας και τη μη βίαιη παρέμβαση, όπως οι αποκλεισμοί και οι καταλήψεις. Βασική θέση αυτής της στρατηγικής είναι ότι η εξουσία εξαρτάται από τη συναίνεση και τη συνεργασία του πληθυσμού. Η συλλογική απόσυρσή τους μπορεί να αποτελέσει μέσο πολιτικής πίεσης.
Πώς ορίζεται η Μη Βία;
Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, η αρχή της μη βίας, απορρίπτει τη χρήση βίας ως μέσο προώθησης αλλαγών, κοινωνικής ή πολιτικής φύσεως. Περιγράφεται ως “the politics of ordinary people” (ελλ. η πολιτική των απλών ανθρώπων), με τη μορφή κοινωνικού αγώνα, η οποία έχει υιοθετηθεί από μαζικούς πληθυσμούς σε όλο τον κόσμο σε εκστρατείες για κοινωνική δικαιοσύνη. Σύμφωνα με τον κορυφαίο μελετητή της μη βίαιης αντίστασης, Τζιν Σαρπ, παρατίθεται ο ακόλουθος ο ορισμός για τη μη βίαιη δράση: «Η μη βίαιη δράση είναι μια τεχνική με την οποία οι άνθρωποι που απορρίπτουν την παθητικότητα και την υποταγή και θεωρούν τον αγώνα απαραίτητο, μπορούν να διεξάγουν τη σύγκρουσή τους χωρίς βία. Η μη βίαιη δράση δεν αποτελεί προσπάθεια αποφυγής ή αγνόησης της σύγκρουσης. Είναι μια απάντηση στο πρόβλημα του πώς να ενεργούμε αποτελεσματικά στην πολιτική, ειδικά πώς να ασκούμε αποτελεσματικά τις εξουσίες».
Γιατί ο Γκάντι διάλεξε το αλάτι
Το 1930, ο Γκάντι επέλεξε ένα προϊόν καθημερινής ανάγκης για να αμφισβητήσει τη βρετανική αποικιακή εξουσία. Η νομοθεσία απαγόρευε στους Ινδούς να συλλέγουν ή να πωλούν αλάτι, επιβάλλοντας βρετανικό μονοπώλιο και φορολογία. Όπως αναφέρει το HISTORY, στις 12 Μαρτίου ξεκίνησε με μερικές δεκάδες υποστηρικτές από την περιοχή του Αχμενταμπάντ προς το παραθαλάσσιο Ντάντι. Η διαδρομή ήταν περίπου 386 χιλιόμετρα και στην πορεία προστίθεντο ολοένα περισσότεροι άνθρωποι. Στις 6 Απριλίου, ο Γκάντι συνέλεξε φυσικό αλάτι από την ακτή, παραβιάζοντας τον νόμο. Χιλιάδες άνθρωποι ακολούθησαν το παράδειγμά του και η εκστρατεία πολιτικής ανυπακοής εξαπλώθηκε. Οι αποικιακές αρχές προχώρησαν σε δεκάδες χιλιάδες συλλήψεις. Ο ίδιος συνελήφθη στις 5 Μαΐου, αλλά οι κινητοποιήσεις συνεχίστηκαν. Αργότερα τον ίδιο μήνα, η βίαιη καταστολή άοπλων διαδηλωτών στις εγκαταστάσεις αλατιού της Νταρασάνα καταγράφηκε από τον Αμερικανό δημοσιογράφο Γουέμπ Μίλερ και προκάλεσε διεθνή κατακραυγή.
Από την Ινδία στον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ
Η στρατηγική του Γκάντι επηρέασε τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και τον αγώνα κατά των φυλετικών διακρίσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Έρευνας και Εκπαίδευσης Μάρτιν Λούθερ Κινγκ του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, από την περίοδο του μποϊκοτάζ των λεωφορείων στο Μοντγκόμερι ο Κινγκ αναφερόταν στον Γκάντι ως βασική επιρροή στη μέθοδο της μη βίαιης κοινωνικής αλλαγής. Το 1959 ταξίδεψε στην Ινδία για να μελετήσει βαθύτερα τις αρχές του. Στο Νέο Δελχί συζήτησε για τη μη βία με τον πρωθυπουργό Τζαουαχαρλάλ Νεχρού και άλλους πολιτικούς ηγέτες. Το ταξίδι ενίσχυσε τη δέσμευσή του στη συγκεκριμένη μορφή αγώνα για την ισότητα και τα πολιτικά δικαιώματα.
