Μπορεί κάποιος να κοιμάται οκτώ ώρες κάθε βράδυ και παρ' όλα αυτά να μην ακολουθεί ένα υγιές πρόγραμμα ύπνου;
Η απάντηση φαίνεται πως είναι θετική, καθώς νέα επιστημονική μελέτη αναδεικνύει έναν παράγοντα που συχνά παραβλέπουμε, τη σταθερότητα στις ώρες που πέφτουμε για ύπνο και ξυπνάμε. Ερευνητές από τα πανεπιστήμια της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF) και στο Σαν Ντιέγκο (UC San Diego) διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι που ακολουθούν ακανόνιστο πρόγραμμα ύπνου τείνουν να εμφανίζουν εντονότερα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, καθώς και μεγαλύτερη αίσθηση μοναξιάς. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, ενώ τα αποτελέσματά της παρουσιάστηκαν αναλυτικά στις 17 Νοεμβρίου από το UCSF.
Τι έδειξε η μελέτη σε 23.000 ανθρώπους
Οι επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα από περίπου 23.000 συμμετέχοντες της ερευνητικής μελέτης TemPredict, η οποία ξεκίνησε το 2020. Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν 46 έτη, ενώ λίγο λιγότεροι από τους μισούς ήταν γυναίκες. Αντί να βασιστούν αποκλειστικά στις απαντήσεις των συμμετεχόντων για το πόσο κοιμούνται, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από έξυπνα δαχτυλίδια που κατέγραφαν την κίνηση και βασικές φυσιολογικές παραμέτρους. Με αυτόν τον τρόπο μπόρεσαν να εκτιμήσουν πότε οι συμμετέχοντες κοιμούνταν και πότε ξυπνούσαν. Κάθε άτομο παρείχε κατά μέσο όρο δεδομένα ύπνου για 154 ημέρες. Η μακρά αυτή περίοδος παρακολούθησης επέτρεψε στους επιστήμονες να εξετάσουν τις καθημερινές μεταβολές του ύπνου και όχι μόνο τις συνήθειες μιας εβδομάδας.
Γιατί δεν αρκεί να κοιμόμαστε οκτώ ώρες
Η διάρκεια του ύπνου παραμένει σημαντική για τη σωματική και ψυχική υγεία. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ερευνητές, εξίσου σημαντικό είναι να διατηρούμε ένα σχετικά σταθερό πρόγραμμα. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να κοιμάται από τις 23:00 έως τις 07:00 μία ημέρα και από τις 02:00 έως τις 10:00 την επόμενη. Και στις δύο περιπτώσεις έχει συμπληρώσει οκτώ ώρες ύπνου. Ωστόσο, η μεγάλη μεταβολή στο ωράριο μπορεί να επηρεάζει τον συγχρονισμό του βιολογικού του ρολογιού. Το εσωτερικό αυτό σύστημα, γνωστό ως κιρκάδιος ρυθμός, ρυθμίζει πολλές λειτουργίες του οργανισμού, μεταξύ των οποίων τον κύκλο ύπνου και αφύπνισης, την έκκριση ορμονών και τη θερμοκρασία του σώματος. Η σταθερότητα στις ώρες ύπνου βοηθά τον οργανισμό να διατηρεί τον φυσιολογικό συγχρονισμό του.
Η σχέση με την κατάθλιψη και το άγχος
Για να αξιολογήσουν τη σταθερότητα του ύπνου, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τον Δείκτη Κανονικότητας Ύπνου (Sleep Regularity Index), μια κλίμακα από το 0 έως το 100. Όσο υψηλότερη ήταν η βαθμολογία, τόσο πιο σταθερό ήταν το πρόγραμμα ύπνου. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στους συμμετέχοντες, ανάλογα με την ένταση των συμπτωμάτων κατάθλιψης. Όσοι δεν εμφάνιζαν συμπτώματα ή είχαν ελάχιστα συμπτώματα κατάθλιψης είχαν μέση βαθμολογία 84. Αντίθετα, στους συμμετέχοντες με σοβαρά συμπτώματα κατάθλιψης η μέση βαθμολογία μειωνόταν στο 75. Αντίστοιχα, οι άνθρωποι με φυσιολογικά επίπεδα άγχους είχαν μέσο δείκτη 84, ενώ όσοι παρουσίαζαν σοβαρό άγχος είχαν μέση βαθμολογία 79. Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης συσχέτιση ανάμεσα στο ακανόνιστο πρόγραμμα ύπνου και την αυξημένη αίσθηση μοναξιάς.
Πόση διαφορά μπορεί να κάνει μία ώρα;
Σύμφωνα με την πρώτη συγγραφέα της μελέτης, Σεβερίν Σολτανί, ένας άνθρωπος με δείκτη κανονικότητας ύπνου 84 μπορεί να κοιμάται και να ξυπνά περίπου μία ώρα νωρίτερα ή αργότερα σε σχέση με την προηγούμενη ημέρα. Για κάποιον με δείκτη 75, η αντίστοιχη μεταβολή μπορεί να πλησιάζει τη μιάμιση ώρα. Η διαφορά αυτή μπορεί να φαίνεται μικρή στην καθημερινότητα, ωστόσο όταν επαναλαμβάνεται συστηματικά αντανακλά ένα λιγότερο σταθερό πρόγραμμα ύπνου. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο την ώρα που κοιμόμαστε. Ένα ακανόνιστο πρόγραμμα μπορεί να μεταβάλλει και τις ώρες έκθεσης στο φυσικό φως, των γευμάτων, της σωματικής δραστηριότητας και των κοινωνικών επαφών. Όλοι αυτοί οι παράγοντες συμμετέχουν στη ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού.
Τι συμβαίνει όταν αλλάζουμε ωράριο τα Σαββατοκύριακα
Μία από τις συνηθέστερες αιτίες διαταραχής του προγράμματος ύπνου είναι η αλλαγή συνηθειών ανάμεσα στις εργάσιμες ημέρες και τα Σαββατοκύριακα. Πολλοί άνθρωποι κοιμούνται αργότερα την Παρασκευή και το Σάββατο, ενώ ξυπνούν αρκετές ώρες μετά τη συνηθισμένη ώρα αφύπνισής τους. Η πρακτική αυτή μπορεί να δημιουργεί ασυνέπεια στον κύκλο ύπνου και αφύπνισης. Η σημασία της σταθερότητας επισημάνθηκε και σε ξεχωριστή έρευνα που παρουσιάστηκε στις αρχές Νοεμβρίου στο επιστημονικό συνέδριο της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας. Οι επιστήμονες ανέλυσαν περισσότερες από ένα εκατομμύριο νύχτες ύπνου από πάνω από 10.000 ενήλικες και διαπίστωσαν ότι οι μεγάλες διακυμάνσεις στις ώρες ύπνου και αφύπνισης συνδέονταν με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων. Τα ευρήματα της συγκεκριμένης έρευνας είναι προκαταρκτικά και δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί ως πλήρης μελέτη σε επιστημονικό περιοδικό με αξιολόγηση από ομοτίμους.
Μπορεί ο ακανόνιστος ύπνος να προκαλέσει κατάθλιψη;
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν πως οι ασταθείς ώρες ύπνου προκαλούν κατάθλιψη ή άγχος. Η σχέση μπορεί να λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ένα ακανόνιστο πρόγραμμα ύπνου ενδέχεται να επηρεάζει αρνητικά την ψυχική υγεία, αλλά και τα συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους μπορούν να δυσκολεύουν τη διατήρηση ενός σταθερού ωραρίου. Η Άσλεϊ Μέισον, καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχιατρικής και Επιστημών Συμπεριφοράς του UCSF και επικεφαλής ερευνήτρια της μελέτης, εξηγεί ότι οι σταθερές ώρες ύπνου και αφύπνισης συμβάλλουν στον συγχρονισμό των κιρκάδιων ρυθμών. Η ίδια επισημαίνει ότι απαιτούνται περαιτέρω έρευνες για να διαπιστωθεί εάν η συστηματική βελτίωση του προγράμματος ύπνου μπορεί πράγματι να οδηγήσει σε καλύτερη ψυχική υγεία.
Τι μπορούμε να αλλάξουμε στην καθημερινότητά μας
Η διατήρηση ενός σταθερού προγράμματος δεν σημαίνει ότι πρέπει να κοιμόμαστε και να ξυπνάμε ακριβώς την ίδια στιγμή κάθε ημέρα. Σημαίνει, όμως, ότι είναι χρήσιμο να αποφεύγουμε τις μεγάλες και συχνές αποκλίσεις, ακόμη και όταν δεν έχουμε επαγγελματικές ή άλλες υποχρεώσεις το επόμενο πρωί. Η επιλογή μιας σχετικά σταθερής ώρας αφύπνισης, η επαρκής έκθεση στο φυσικό φως κατά τη διάρκεια της ημέρας και η αποφυγή έντονου φωτισμού λίγο πριν από τον ύπνο μπορούν να βοηθήσουν στη ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού. Παράλληλα, η σταθερότητα δεν πρέπει να επιδιώκεται εις βάρος της διάρκειας του ύπνου. Για τους περισσότερους ενήλικες, ο στόχος παραμένει τουλάχιστον επτά ώρες ύπνου κάθε βράδυ. Η νέα μελέτη αναδεικνύει ότι η υγεία του ύπνου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το πόσες ώρες περνάμε στο κρεβάτι, αλλά και από το πόσο σταθερά οργανώνουμε τον καθημερινό κύκλο ξεκούρασης.






















