Τα συμπεράσματα που παρουσίασε ο Βύρων Κοτζαμάνης, καθηγητής Δημογραφίας και διευθυντής του ΙΔΕΜ, είναι ξεκάθαρα: Χωρίς στοχευμένες πολιτικές, η χώρα θα δει έως το 2060 μείωση πληθυσμού κατά 2 έως 2,5 εκατομμύρια, εκρηκτική γήρανση, κατάρρευση των φυσικών ισοζυγίων και διεύρυνση των περιφερειακών ανισοτήτων. Το δημογραφικό πρόβλημα δεν είναι πλέον μια στατιστική – είναι ένας παράγοντας που, όπως λέει ο ίδιος, «υποθηκεύει την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη και την εδαφική συνοχή της χώρας».

Ο κ. Κοτζαμάνης θυμίζει ένα στοιχείο που συχνά περνά απαρατήρητο: «Ενας στους δύο κατοίκους ζει στο 2% της επιφάνειας της χώρας». Από τους 12.500 οικισμούς της Ελλάδας, το 80% του πληθυσμού είναι συγκεντρωμένο σε μόλις 710. Η αστικοποίηση δεν είναι απλώς έντονη – είναι ακραία.

Ταυτόχρονα, η χώρα γερνά με ρυθμούς πρωτοφανείς. Το ποσοστό των άνω των 65 ετών έχει εκτοξευθεί στο 23%, ενώ τη δεκαετία του 1950 δεν ξεπερνούσε το 7%. Η μείωση της γονιμότητας -μια πορεία που όπως υπογράμμισε «συνεχίζεται χωρίς ανακοπή εδώ και 130 χρόνια»- αποτελεί τη βασική αιτία. Οι γενιές που γεννήθηκαν μετά το 1960 κάνουν ολοένα και λιγότερα παιδιά, ενώ οι γυναίκες του 1980 έχουν κατά μέσο όρο 1,4-1,5 παιδιά. Ακόμη πιο εντυπωσιακό: Σχεδόν ένα στα τέσσερα ζευγάρια δεν θα αποκτήσει ποτέ παιδί.

Πίσω από τους εθνικούς μέσους όρους κρύβονται ανισότητες «συνταρακτικές». Σε περιφερειακό επίπεδο καταγράφονται αποκλίσεις που φτάνουν έως και το -14% σε πληθυσμό, ενώ άλλες περιοχές αυξάνονται κατά 15%. Σε δήμους η απόκλιση είναι ακόμη μεγαλύτερη: Υπάρχουν περιοχές όπου ο πληθυσμός μειώνεται κατά 33%. Σε νομούς όπως τα Γρεβενά και η Ευρυτανία η αναλογία θανάτων προς γεννήσεις αγγίζει το 1 προς 3,7.

Το αποτέλεσμα είναι μια χώρα με δύο ταχύτητες: υπερσυγκεντρωμένα μητροπολιτικά κέντρα και μια εκτεταμένη ενδοχώρα που αδειάζει.

Οι δημογραφικές προβολές, όπως τόνισε, έχουν «πολύ μικρή αβεβαιότητα». Ακόμη και στο ευνοϊκό σενάριο μηδενικού μεταναστευτικού ισοζυγίου, ο πληθυσμός θα μειωθεί κατά 2 εκατομμύρια. Στο δυσμενές, κατά 2,5. Το φυσικό ισοζύγιο ως το 2060 θα παραμείνει βαθιά αρνητικό.

Ο κ. Κοτζαμάνης έθεσε ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικών.

1. Στήριξη οικογένειας και παιδιού. Μείωση του υψηλού κόστους απόκτησης και ανατροφής παιδιών. Μείωση έμφυλων διακρίσεων σε εργασία και ιδιωτική ζωή. Βελτίωση συνδυασμού οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής. Αύξηση πραγματικών εισοδημάτων των νέων. Αντιμετώπιση της αβεβαιότητας για το μέλλον.
2. Επίλυση του στεγαστικού. «Η λύση μπορεί να έρθει μόνο από ένα μεγάλο απόθεμα κοινωνικά ενοικιαζόμενων κατοικιών», τόνισε.
3. Αντιστροφή του brain drain & στήριξη της περιφέρειας.
4. Υγιής και ενεργή γήρανση. Η υγιής γήρανση, όπως υπογράμμισε, «δεν χτίζεται στα 65 – χτίζεται από το μηδέν».
5. Ορθολογική και ισορροπημένη μεταναστευτική πολιτική. Με έμφαση στην ενσωμάτωση και στη δημογραφικά ισορροπημένη είσοδο νέων αλλοδαπών.