Τα αρμόδια όργανα έχουν ήδη εισηγηθεί τον χαρακτηρισμό της συγκεκριμένης φωτογραφικής συλλογής ως μνημείου.

Βασικός στόχος είναι να διαπιστωθεί η γνησιότητα του υλικού, να ελεγχθεί η νομιμότητα της προέλευσής του και να εκτιμηθεί η ιστορική και πολιτιστική του αξία. Εφόσον επιβεβαιωθούν η αυθεντικότητα και η νόμιμη διακίνηση, το υπουργείο θα προχωρήσει στη διαμόρφωση των κατάλληλων ενεργειών για την απόκτησή του, αξιοποιώντας την προσφορότερη νομική διαδικασία.

Σημειώνεται πως σύμφωνα με τις έως τώρα εκτιμήσεις των αρμόδιων υπηρεσιών, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι οι φωτογραφίες είναι αυθεντικές.

«Εκτελέστηκαν ακριβώς επειδή ήταν κομμουνιστές»

Ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης, μιλώντας στην ΕΡΤ είπε πως οι συγκεκριμένες φωτογραφίες, «δίνουν εικόνα σε ένα από τα κορυφαία ιστορικά γεγονότα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για τη χώρα μας, την περίφημη εκτέλεση των «200». Τώρα πρέπει να τεκμηριώσουμε οριστικά τουλάχιστον ένα πρόσωπο για να είμαστε σίγουροι ότι πρόκειται για την εκτέλεση της Καισαριανής».

Στη συνέχεια είπε πως η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών «δίνει εικόνα σε κάτι που ξέραμε τόσα χρόνια, σε μια συμβολική στιγμή, σε μια κορυφαία στιγμή του αντιστασιακού κινήματος».

«Πρώτη φορά που έχουμε εικόνα μέσα από το Σκοπευτήριο την ώρα που γίνεται η εκτέλεση από τα ναζιστικά στρατεύματα. Δεν έχουμε δει άλλες φωτογραφίες από το εσωτερικό, δευτερόλεπτα πριν την εκτέλεση. Οι φωτογραφίες πιστοποιούν τις μαρτυρίες που ξέραμε. Ότι οι 200 πήγαιναν με το κεφάλι ψηλά και τραγουδώντας στην εκτέλεση», είπε επίσης.

Μιλώντας για τα πρόσωπα που εκτελέστηκαν, ο κ. Χαραλαμπίδης είπε πως πρόκειται για «157 πολιτικούς κρατούμενους που είχαν συλληφθεί από τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, το 1936 έως το 1938», σημειώνοντας πως «είχαν συλληφθεί για άλλα αδικήματα όπως για προκηρύξεις ή για συμμετοχή σε κομμουνιστική ομιλία».

«Αργότερα, κατά την κατάληψη της χώρας από τις γερμανικές Αρχές, οι ελληνικές αρχές παρέδωσαν τους κρατούμενους στους Γερμανούς», συνέχισε μεταξύ άλλω ο ίδιος για να καταλήξει:

«Εκτελέστηκαν ακριβώς επειδή ήταν κομμουνιστές, ομοϊδεάτες των ανθρώπων που σκότωσαν τον υποστράτηγο Κρεχ έξω από τους Μολάους».

«Πολύ πιθανό να είναι αυθεντικές»

Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού υπάρχουν αρκετές πιθανότητες να είναι αυθεντικές οι φωτογραφίες που δημοπρατήθηκαν στο διαδίκτυο και δείχνουν τους 200 που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή.

Το ΥΠΠΟ, όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή του, ευαισθητοποιήθηκε άμεσα και διαπίστωσε ότι:

• Είναι πολύ πιθανόν ότι πρόκειται για αυθεντικές φωτογραφίες,
• Υπάρχουν αρκετές νομικές περιπλοκές αναφορικά με τη διεκδίκησή τους.
• Αναφορικά με την τεκμηρίωση της αυθεντικότητάς τους: Είναι γνωστό και επαρκώς διερευνημένο θέμα μεταξύ ιστορικών της φωτογραφίας και της σύγχρονης ιστορίας η διακίνηση φωτογραφιών που τράβηξαν στρατιώτες του Γ’ Ράιχ σε χώρες τις οποίες είχε καταλάβει η ναζιστική Γερμανία.

Καισαριανή:  Γράφουν στον ΕΤ οι καθηγητές Μενέλαος Χαραλαμπίδης και Ευγενία Μπουρνόβα

Μια από τις τραγικές σελίδες της Κατοχής φαίνεται να αποκτά εικόνα και μορφή. Στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών eBay εμφανίστηκαν το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου δώδεκα φωτογραφίες, που φέρονται να αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές πριν από την εκτέλεση. Τα βλέμματά τους, που ήρθαν για πρώτη φορά στο φως, 82 χρόνια μετά, δεν σκύβουν, ούτε διαπραγματεύονται απέναντι στην κτηνωδία των Γερμανών ναζιστών.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού, οι φωτογραφίες ανήκουν σε συλλέκτη που ειδικεύεται στα αναμνηστικά του γερμανικού στρατού και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος τις προσέφερε για πώληση. Από χθες, ωστόσο, το σχετικό υλικό δεν εμφανίζεται πλέον για δημοπρασία. «Το ΥΠΠΟ ευαισθητοποιήθηκε άμεσα και διαπίστωσε ότι είναι πολύ πιθανόν ότι πρόκειται για αυθεντικές φωτογραφίες» αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση και επισημαίνεται ότι «υπάρχουν αρκετές νομικές περιπλοκές αναφορικά με τη διεκδίκησή τους».

Αύριο Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου, το Κεντρικό Συμβούλιο Νεοτέρων Μνημείων θα εξετάσει το θέμα «Χαρακτηρισμός ή μη φωτογραφικών τεκμηρίων της εκτέλεσης των 200 πατριωτών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944». Εμπειρογνώμονες και στελέχη του υπουργείου Πολιτισμού έχουν ήδη έλθει σε επαφή με τον συλλέκτη. Τις προσεχείς ημέρες προγραμματίζεται επίσκεψή τους στη Γάνδη του Βελγίου, όπου εδρεύει, προκειμένου να εξετάσουν την αυθεντικότητα, τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και την αξία της συλλογής. Εφόσον τεκμηριωθούν, η αυθεντικότητα και η νόμιμη προέλευση των φωτογραφιών, το ΥΠΠΟ θα προχωρήσει άμεσα, μέσω της κατάλληλης νομικής διαδικασίας, στις ενέργειες για την απόκτησή τους.

«Η ενδεχόμενη ολοκλήρωση του χαρακτηρισμού της συλλογής ως μνημείου αποτελεί το θεμέλιο για τη διεκδίκησή της από το ελληνικό κράτος» αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση. Τα τεκμήρια αυτά, εφόσον χαρακτηριστούν, συνιστούν μοναδικές και πολύτιμες ψηφίδες για τη μελέτη των ανθρώπινων απωλειών της περιόδου της Κατοχής, εμπλουτίζοντας τα ιστορικά δεδομένα και ανανεώνοντας το επιστημονικό ενδιαφέρον για την πληρέστερη ιστορική αποτύπωση των γεγονότων στη χώρα μας κατά τη διάρκεια της Αντίστασης απέναντι στον Αξονα.

Αναφορικά με την τεκμηρίωση της αυθεντικότητάς τους, όπως αναφέρεται από το ΥΠΠΟ, είναι γνωστό και επαρκώς διερευνημένο θέμα μεταξύ ιστορικών της φωτογραφίας και της σύγχρονης ιστορίας η διακίνηση φωτογραφιών που τράβηξαν στρατιώτες του Γ’ Ράιχ σε χώρες τις οποίες είχε καταλάβει η ναζιστική Γερμανία. Στις οργανώσεις Γερμανών βετεράνων που συστάθηκαν με στόχο την αποκατάσταση της δημόσιας εικόνας της Βέρμαχτ, στη μεταπολεμική γερμανική κοινωνία, δημιουργήθηκαν δίκτυα ανταλλαγής και ανατύπωσης φωτογραφιών που παρήχθησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου από επαγγελματίες και ερασιτέχνες φωτογράφους. Χαρακτηριστικότερη περίπτωση υπήρξε ο κύκλος του περιοδικού Wildente (Αγριόπαπια), που εξέδιδε ο Günther Heysing, δημοσιογράφος των Μονάδων Προπαγάνδας του Γκέμπελς. Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι πολύ πιθανόν να ανήκουν σε αυτές, ειδικώς εάν ληφθεί υπόψη η πίσω όψη των τυπωμένων φωτογραφιών, όπως εμφανίσθηκε στο e-bay.

Π. ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ

Εφόσον είναι γνήσιες, πρέπει να αποκτηθούν από το κράτος

Χθες το μεσημέρι ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, ερωτηθείς για το θέμα κατά την ενημέρωση των πολιτικών συντακτών είπε «Το υπ. Πολιτισμού έχει δρομολογήσει τις διαδικασίες διεκδίκησης της απόκτησής τους υπό την προϋπόθεση ότι ο κάτοχός τους ή το Ebay μπορούν να αποδείξουν τη γνησιότητά τους ή δεχθούν έλεγχο από τους ειδικούς που θα ορίσει το υπουργείο Πολιτισμού» και επισήμανε «οι φωτογραφίες πρέπει να αποκτηθούν από το Ελληνικό Κράτος, εφόσον είναι γνήσιες. Στην περίπτωση αυτή, αποτελούν μοναδικά τεκμήρια, άρρηκτα συνδεδεμένα με συγκεκριμένο τραγικό γεγονός της ελληνικής ιστορίας, άρα και τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνικού λαού».

Νωρίτερα, ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, είχε ξεκαθαρίζει ότι «η Βουλή δεν έχει καμία δουλειά, είναι δουλειά του υπουργείου Πολιτισμού», και μεταξύ άλλων ανέφερε ότι «υπάρχει νόμος διεθνής που απαγορεύει σε αυτή την πλατφόρμα να εμπορεύεται τεκμήρια πολέμου. Αν δεν υπάρχει τέτοιο κώλυμα, η Βουλή θα προσπαθήσει να τις πάρει».

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ

Διδάκτορας Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και συγγραφέας

«Πρώτη φορά φωτογραφίες από διαδικασία εκτέλεσης»

 «Μία από τις πιο σημαντικές στιγμές της περίοδού της Κατοχής αποκτά πλέον εικόνα. Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα, ρίχνουν φως σε ένα από τα πιο σημαντικά ιστορικά γεγονότα που έχει μείνει και στη συλλογική μνήμη ως κορυφαία στιγμή αντίστασης των Ελλήνων αντιστασιακών, συγκεκριμένα κομμουνιστών. Οπως φαίνεται στις φωτογραφίες, αυτοί οι άνθρωποι πηγαίνουν στην εκτέλεση με το κεφάλι ψηλά. Είναι αυτό πάρα πολύ σημαντικό που προκύπτει και επιβεβαιώνει τις μαρτυρίες ότι αυτοί οι άνθρωποι τραγουδούσαν τον εθνικό ύμνο ή τον ύμνο του ΕΑΜ πηγαίνοντας προς εκτέλεση. Είναι η πρώτη φορά που έχουμε φωτογραφίες από διαδικασία εκτέλεσης. Είχαν εκτελεστεί τουλάχιστον 650 άτομα. Είναι πάρα πολύ σημαντικό. Οι φωτογραφίες είναι ένα επεισόδιο της μεγάλης εικόνας. Της μεγάλης εικόνας που λέει ότι δεν έχουμε μετρήσει τους νεκρούς μας, τους νεκρούς που είχαμε την περίοδο της Κατοχής. Είναι σημαντικό να δείξουμε σήμερα πόσο κόστισε στον ελληνικό λαό η κτηνωδία των ναζιστών Γερμανών, των Ιταλών και των Βουλγάρων φασιστών, αλλά και των Ελλήνων συνεργατών τους.

Υπήρχε ένα πολύ μεγάλο ενδιαφέρον του κόσμου για αυτό το παρελθόν, γιατί δεν το μαθαίνουμε στα σχολεία. Η γνώση της Ιστορίας μας δίνει εργαλεία κατανόησης. Είναι τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε για να καταλάβουμε καλύτερα τον κόσμο. Δεν είναι μόνο ότι αφορούν το παρελθόν. Μπορούμε να καταλάβουμε καλύτερα το σήμερα και επίσης να στεκόμαστε πιο στέρεα στα πόδια μας, για να μην παρασυρόμαστε εύκολα προς τι μία ή προς την άλλη κατεύθυνση. Συνεπώς οι άνθρωποι που γνωρίζουν την Ιστορία είναι πιο δύσκολα, ελέγξιμοι από οποιαδήποτε εξουσία. Οπότε για αυτό τον λόγο η ιστορία στα χέρια των πολιτών είναι σπουδαίο εργαλείο».

ΕΥΓΕΝΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΒΑ

Ιστορικός – Καθηγήτρια Οικονομικής

και Κοινωνικής Ιστορίας, ΕΚΠΑ

«Απαντούν σε σύγχρονα ζητήματα, όπως η άνοδος φασιστικών σχημάτων»

«Οι φωτογραφίες είναι συγκλονιστικές. Απεικονίζουν ανθρώπους μία ανάσα πριν από την εκτέλεση. Σε ένα στιγμιότυπο κάποιος σηκώνει τη γροθιά. Σε άλλη φωτογραφία, πρόσωπα με ανοιχτό στόμα φαίνεται πιθανόν να τραγουδούν ή να φωνάζουν ένα σύνθημα. Η αποφασιστικότητα και ο ηρωισμός τους απέναντι στο ναζισμό και τον φασισμό δεν θα μπορούσαν να αποτυπωθούν πιο δυνατά. Πρόκειται για ιστορικά ντοκουμέντα υψηλής αξίας, αν επιβεβαιωθεί η αυθεντικότητά τους, τα οποία συνομιλούν άμεσα με τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα. Δεν μπορεί κανείς να διανοηθεί, βλέποντας αυτά τα πρόσωπα, ότι οι άνθρωποι αυτοί οδηγούνται στην εκτέλεση. Κι όμως, αυτή είναι η αλήθεια που φέρουν οι εικόνες.

Οι φωτογραφίες αυτές απαντούν σε σύγχρονα ζητήματα, όπως η άνοδος φασιστικών σχημάτων σε όλο τον κόσμο. Υπενθυμίζουν ότι τα φαινόμενα αυτά δεν είναι κάτι μακρινό ή ξένο. Εχουν ξανασυμβεί και δεν πρέπει να επιτρέψουμε να επαναληφθούν. Δεν είναι τυχαίο ότι, μόλις δημοσιοποιήθηκαν, το Διαδίκτυο κατακλύστηκε από συζητήσεις, όχι μόνο από ιστορικούς αλλά από ευρύτερο κοινό. Η απήχηση δείχνει ότι αγγίζουν ένα ζήτημα βαθιά επίκαιρο. Η ιστορία αυτή συνέβη και στο δικό μας σπίτι. Η δημοκρατία, θα έλεγα, είναι ένα πολίτευμα πολυτελές: για να υπάρξει και να διατηρηθεί, απαιτεί διαρκή φροντίδα και συνεχή διεύρυνση. Διαφορετικά, μπορεί να υποχωρήσει και να χαθεί. Αν δεν έχουμε συναίσθηση ότι για τη δημοκρατία και την ελευθερία θυσιάστηκαν άνθρωποι, τότε κινδυνεύουμε να θεωρήσουμε αυτονόητα όσα δεν είναι. Ιδίως η νέα γενιά πρέπει να κατανοήσει ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο. Η δημοκρατία διατηρείται μόνο όταν την υπερασπιζόμαστε ενεργά».