Δημήτρης Κουρέτας στον ΕΤ: «Μοντέλο μετασχηματισμού η Θεσσαλία»

Ο καθηγητής, που άφησε τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα για τον στίβο της Αυτοδιοίκησης, παρουσιάζει το ολιστικό σχέδιο της περιφερειακής διοίκησης για την αντιπλημμυρική θωράκιση, τη διαχείριση των υδάτων και την ανασυγκρότηση του πρωτογενούς τομέα. Με συγκεκριμένα χρηματοδοτικά εργαλεία ύψους εκατομμυρίων ευρώ αναλύει πώς η σύνδεση της αγροδιατροφής με την επιστημονική έρευνα μπορεί να θωρακίσει τον Κάμπο απέναντι στην κλιματική κρίση, μετατρέποντας τη Θεσσαλία σε εθνικό πρότυπο οικονομικής και περιβαλλοντικής ανθεκτικότητας.  

Κύριε περιφερειάρχη, οι πληγές από τις θεομηνίες «Daniel» και «Elias» είναι ακόμα ανοιχτές σε πολλές περιοχές. Ποια είναι η τρέχουσα πορεία των έργων αποκατάστασης και ποιο το ακριβές χρονοδιάγραμμα για την πλήρη αντιπλημμυρική θωράκιση της Θεσσαλίας;

Κατ’ αρχάς ευχαριστώ για τη φιλοξενία των απαντήσεων και των θέσεων της Περιφέρειας Θεσσαλίας στην εφημερίδα σας. Αναφορικά τώρα με την πορεία των έργων αποκατάστασης, αλλά ταυτόχρονα και θωράκισης περιοχών που επλήγησαν, η Περιφέρεια Θεσσαλίας υλοποιεί εκτεταμένο πρόγραμμα καθαρισμού ρεμάτων και αποκατάστασης και άμεσης θωράκισης των κοιτών και των αναχωμάτων, με χρηματοδοτήσεις που ξεπερνούν τα 116 εκατομμύρια ευρώ.

Εκτελούνται συνεχείς καθαρισμοί, απομακρύνσεις φερτών υλικών και αποκαταστάσεις πρανών σε εκατοντάδες χιλιόμετρα υδατορεμάτων και ποταμών. Οι παρεμβάσεις αυτές είναι κυρίως ετήσιες και επαναλαμβανόμενες για τη διατήρηση της παροχετευτικής ικανότητας των ποταμών πριν από τους χειμερινούς μήνες. Σε αυτό το τμήμα έχουμε φτάσει σε ικανοποιητικά επίπεδα. Το ιδιότυπο τεστ έγινε τον περασμένο χειμώνα με τον «Byron», όπου εξαιτίας των έργων θωράκισης που έγκαιρα ολοκληρώσαμε δεν είχαμε πλημμυρικά φαινόμενα.

Να ξεκαθαρίσουμε, όμως, κάτι: για να έχουμε οριστικό αποτέλεσμα και να κοιμόμαστε ήσυχοι, οι καθαρισμοί ρεμάτων και οι παρεμβάσεις μας δεν αρκούν, αν δεν συνδυαστούν με τα μεγάλα φράγματα ορεινής υδρονομίας, τα οποία τα περιμένουμε και πιέζουμε προς την κατεύθυνση αυτή την κεντρική διοίκηση.

Η κλιματική κρίση δεν είναι πλέον σενάριο του μέλλοντος, αλλά καθημερινότητα. Ποιο είναι το στρατηγικό σχέδιο της Περιφέρειας για την προστασία του περιβάλλοντος, της δημόσιας υγείας και της ποιότητας του εδάφους που επιβαρύνθηκαν από τις πλημμύρες;

Είμαι από τους ανθρώπους όχι μόνο της επιστήμης αλλά και όσων ασχολούνται με τα κοινά, που τονίζει εδώ και πολύ καιρό με έμφαση ότι οφείλουμε να πάρουμε μέτρα θωράκισης απέναντι σε αυτό που λέγεται κλιματική κρίση. Αν είχαμε πάρει μέτρα, πριν από τον «Ιανό», πριν από τον «Daniel» δεν θα είχαμε κανένα πρόβλημα. Αλλά αυτό πλέον πρέπει να αντιμετωπιστεί κεντρικά.

Ωστόσο, εμείς ως Περιφέρεια, έχουμε εκπονήσει στρατηγικό σχέδιο για την αντιμετώπιση των συνεπειών των πλημμυρών (όπως η κακοκαιρία «Daniel»). Εχει ως βάση ολοκληρωμένο πλέγμα δράσεων που συνδυάζει το Επιχειρησιακό Σχέδιο Αντιπλημμυρικής Θωράκισης (χρηματοδότηση 4,7 εκατ. ευρώ από το ΕΣΠΑ «Θεσσαλία 2021-27»), το Γενικό Σχέδιο Διαχείρισης Υδάτων (Master Plan) και τις κατευθύνσεις του Περιφερειακού Σχεδίου για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠεΣΠΚΑ). Αναφέρεται στο περιβάλλον, στη δημόσια υγεία και το έδαφος. Λόγω των πλημμυρών, η Περιφέρεια, σε συνεργασία με επιστημονικούς φορείς όπως ο ΕΛΓΟ Δήμητρα, πραγματοποιεί εκτεταμένες δειγματοληψίες για τη χαρτογράφηση των αλλαγών στις εδαφικές συνθήκες των χωραφιών. Σχεδιάζει τη θωράκιση της πρωτογενούς παραγωγής με έμφαση στη μείωση του κινδύνου διάβρωσης του εδάφους.

Και βεβαίως στον τομέα του Περιβάλλοντος, η αποκατάσταση επικεντρώνεται στην εξυγίανση των υδάτινων πόρων και των οικοσυστημάτων. Και αναφορικά με τη δημόσια υγεία, οι πλημμύρες και τα στάσιμα νερά επιβάρυναν τον υδροφόρο ορίζοντα, με συνέπεια να λαμβάνουμε μέτρα για την προστασία των πολιτών από μολυσματικούς παράγοντες. Και βεβαίως κάνουμε διαρκή παρακολούθηση της ποιότητας του περιβάλλοντος (αέρας, νερό) για την αποτροπή υγειονομικών εξάρσεων.

Η διαχείριση των υδάτινων πόρων και η αναδιάρθρωση των καλλιεργειών αποτελούν το μεγαλύτερο στοίχημα για το μέλλον του Κάμπου. Πώς αντιμετωπίζετε αυτό το ζήτημα;

Σε όλες μας τις δράσεις έχουμε τη στρατηγική των προτεραιοτήτων, αλλά και το λεγόμενο Master plan. Εν προκειμένω, για τους υδάτινους πόρους, έχουμε εκπονήσει ένα συνολικό σχέδιο που βασίζεται στην περιφερειακή ανθεκτικότητα και εστιάζει στην κατασκευή μεγάλων υποδομών και τη χρηματοδότηση τοπικών μελετών. Για παράδειγμα, η Περιφέρεια Θεσσαλίας χρηματοδοτεί μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης ειδικά σχέδια διαχείρισης (Master plans) για τους δήμους και τις ΔΕΥΑ της περιοχής, τα οποία αποτελούν τον οδηγό για την εξασφάλιση πόσιμου και αρδευτικού νερού. Υπενθυμίζω ότι δεν υπήρχε κανένα αντιπλημμυρικό σχέδιο για τον Πηνειό ποταμό. Οι σχετικές μελέτες εκπονούνται τώρα για πρώτη φορά από την Περιφέρεια Θεσσαλίας. Επίσης, προωθούμε την άμεση υλοποίηση μεγάλων έργων εθνικής σημασίας, όπως το φράγμα του Ενιπέα στη Σκοπιά Φαρσάλων (για συγκράτηση νερού και άρδευση δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων), καθώς και τα φράγματα Μουζακίου, Πύλης και Νεοχωρίτη. Από την πλευρά μας, ένα έργο ζωτικής σημασίας  για την Περιφερειακή Ενότητα Τρικάλων, το Φράγμα Ληθαίου, που ξεκίνησε το 2006 και παρέμενε ανολοκλήρωτο μέχρι το 2023, το ολοκληρώσαμε.

Το αντίστοιχο συμβαίνει και με το ζήτημα που θέσατε, της αναδιάρθρωσης των καλλιεργειών. Κατ’ αρχάς, το βασικό μας «μότο» είναι η σύνδεση της αγροδιατροφής με την επιστημονική έρευνα. Εδώ να σας πληροφορήσω ότι λίγα 24ωρα πριν παρουσιάσαμε μια άκρως σοβαρή έρευνα του ΕΚΠΑ, στη Λάρισα, στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα στην Περιφέρειά μας. Και τα στοιχεία της έρευνας μας αποκαλύπτουν τι ακριβώς σκέφτονται και θέλουν οι παραγωγοί της περιοχής μας. Με βάση αυτά, λοιπόν, προχωράμε στον σχεδιασμό για την αγροδιατροφή του μέλλοντος και όχι μόνο.

Ο πρωτογενής τομέας στη Θεσσαλία αποτελεί τον βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας. Ποια συγκεκριμένα χρηματοδοτικά εργαλεία και κίνητρα σχεδιάζει η Περιφέρεια για την ενίσχυση της εξωστρέφειας και της τυποποίησης των αγροδιατροφικών προϊόντων;

Αυτή τη στιγμή υλοποιούμε ένα συγκροτημένο τριετές στρατηγικό σχέδιο για την ανασυγκρότηση και την ενίσχυση του αγροδιατροφικού τομέα. O κεντρικός σχεδιασμός εστιάζει στην παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας (ΠΟΠ/ΠΓΕ), στην τυποποίηση και στην ενίσχυση της εξωστρέφειας των τοπικών επιχειρήσεων. Για την επίτευξη αυτού του στόχου έχουμε στη διάθεσή μας εξειδικευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία. Για παράδειγμα, το πρόγραμμα «Επιχειρώ έξυπνα», συνολικού προϋπολογισμού 50 εκατομμυρίων ευρώ. Αφορά υφιστάμενες αλλά και νέες ή υπό σύσταση μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Τις επιδοτούμε με ποσοστό 70% και το ύψος ενίσχυσης είναι από 50.000 ευρώ έως 425.000 ευρώ ανά επενδυτικό σχέδιο. Ενα δεύτερο εργαλείο είναι η επιδότηση για δημιουργία ταυτότητας προϊόντων, αγορά εξοπλισμού τυποποίησης, ψηφιακές εφαρμογές και πνευματική ιδιοκτησία. Ενα τρίτο χρηματοδοτικό εργαλείο είναι το Πρόγραμμα Μεταποίησης Αγροτικών Προϊόντων. Εξασφαλίσαμε ως Περιφέρεια αυξημένο ποσοστό ενίσχυσης που φτάνει το 65% για επενδύσεις που αφορούν στη μεταποίηση, στη συσκευασία και την τυποποίηση αγροτικών προϊόντων. Για τα μόλις 2,5 χρόνια θητείας, που έχουμε ως περιφερειακή διοίκηση, έχουμε καταφέρει πολλά.

Είστε καθηγητής Φυσιολογίας Ζωικών Οργανισμών και Τοξικολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, με ερευνητικό έργο και διεθνή αναγνώριση. Πώς αποφασίσατε να αφήσετε την ασφάλεια των αμφιθεάτρων και των εργαστηρίων για να μπείτε στον «στίβο» της Τοπικής Αυτοδιοίκησης;

Αρχικά να ξεκαθαρίσω ότι είμαι άνθρωπος της προσφοράς. Και προσφορά στην πράξη και όχι στα λόγια. Εχω όμως τονίσει επανειλημμένα ότι η επιστημονική γνώση που παράγεται στα εργαστήρια (όπως η καινοτομία στην αγροδιατροφή) δεν πρέπει να μένει κλεισμένη στα αμφιθέατρα, αλλά να επιστρέφει στην κοινωνία για να βελτιώσει τη ζωή των πολιτών. Διαχρονικά ασχολούμαι με την Αυτοδιοίκηση. Το όραμά μου βασίζεται στο ότι η Περιφέρεια μπορεί να διοικηθεί με σύγχρονους, τεχνοκρατικούς όρους, χρησιμοποιώντας το έμψυχο δυναμικό και τους επιστήμονες του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας για την επίλυση καθημερινών προβλημάτων. Και η απόφαση για ενεργή εμπλοκή στα κοινά γεννήθηκε από την πεποίθησή μου ότι η Θεσσαλία χρειάζεται ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, βασισμένο στην ποιότητα, στην πιστοποίηση των προϊόντων και την κυκλική οικονομία. Είναι κάτι που γνωρίζω σε βάθος λόγω και της ιδιότητάς μου που αναφέρατε.

Με μία διαδρομή από τα Προσφυγικά της Πάτρας όπου μεγαλώσατε, στις σπουδές στη Φαρμακευτική, στην έρευνα στο Harvard και τώρα στο τιμόνι της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Αν γυρίζατε τον χρόνο πίσω, τι θα συμβουλεύατε εκείνον τον νεαρό φοιτητή που ξεκινούσε την πορεία του και ποιο είναι το προσωπικό σας όνειρο για τη Θεσσαλία του μέλλοντος;

Καλή ερώτηση, σας ευχαριστώ. Θα τον συμβούλευα απλώς ότι όσο μακριά πας να θυμηθείς να γυρίσεις πίσω. Και όταν σου δίνουν κάτι να το επιστρέφεις. Αυτό, δηλαδή, που εφάρμοσα μέχρι τώρα. Εχω επιστρέψει από μακριά και όταν μου δίνουν κάτι το επιστρέφω στο δεκαπλάσιο πίσω. Τώρα, όσο για το προσωπικό όνειρο, όραμα καλύτερα, για τη Θεσσαλία του μέλλοντος; Αυτό συμπυκνώνεται σε μία κρίσιμη λέξη – κλειδί: ανθεκτικότητα. Η σφραγίδα που θέλω και επιθυμώ να αφήσω ως περιφερειάρχης, είναι μια περιοχή που δεν θα είναι απλώς προστατευμένη από φυσικές καταστροφές, αλλά θωρακισμένη με μια βαθιά κουλτούρα ανθεκτικότητας σε κάθε επίπεδο. Η Θεσσαλία πρέπει να αποτελέσει το εθνικό παράδειγμα για το πώς η έρευνα και η τεχνολογία μπορούν να μεταμορφώσουν την τοπική οικονομία.