Ακριβώς σε αυτόν τον πλούτο, αλλά και σε ένα αίτημα πολλών ετών για τη διαχείριση του υποθαλάσσιου πολιτιστικού αποθέματος της χώρας, έρχεται να απαντήσει η σημαντική θεσμική πρωτοβουλία του υπουργείου Πολιτισμού με την ίδρυση ειδικού φορέα για την προστασία και την ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας. Οπως επεσήμανε ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, «ο νέος φορέας, με την ονομασία “Hellenic Underwater Cultural Heritage”, είναι ένα εργαλείο με αναπτυξιακό και ερευνητικό αποτύπωμα, που ενισχύει τη διεθνή παρουσία της χώρας μας και ανοίγει νέες δυνατότητες για τον πολιτισμό και τον τουρισμό».

Νομοσχέδιο

Λίγες ημέρες νωρίτερα, στο Υπουργικό Συμβούλιο, η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, παρουσίασε το σχετικό νομοσχέδιο για την προστασία της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Κύκλοι του υπουργείου Πολιτισμού επισημαίνουν στον «Ε.Τ.» ότι από το 2019 η προστασία και η ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελούν βασικό άξονα της πολιτικής ηγεσίας. Από τότε έως σήμερα έχουν γίνει ουσιαστικά βήματα για τη δυναμική τοποθέτηση της Ελλάδας στον παγκόσμιο χάρτη του καταδυτικού τουρισμού. Οπως σημειώνουν, πρόκειται για ένα «πρωτοπόρο εγχείρημα υψηλής ευθύνης», το οποίο στηρίζεται σε τρεις βασικές αρχές: την ασφάλεια του κοινού, τη διαφύλαξη του φυσικού περιβάλλοντος και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Προτεραιότητες

«Το υπουργείο Πολιτισμού έχει θέσει στις προτεραιότητές του την προστασία, την ανάδειξη και την αξιοποίηση της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς της πατρίδας μας, η οποία είναι ιδιαίτερα πλούσια σε αριθμό αρχαιολογικών χώρων και ναυαγίων και ιδιαίτερα πολύμορφη», είχε δηλώσει πρόσφατα η κ. Μενδώνη με αφορμή την ίδρυση δύο Επισκέψιμων Ενάλιων Αρχαιολογικών Χώρων (ΕΕΑΧ) στις θέσεις Ακρα Φυγού (Ασπρος Κάβος) και Βαθύλακας Θύμαινας, στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Φούρνων Κορσεών, στο Βόρειο Αιγαίο. Για καθέναν από τους δύο υπό ίδρυση ΕΕΑΧ προετοιμάζεται κανονισμός λειτουργίας. Να σημειωθεί ότι πιλοτικά από το 2020 και επισήμως από το 2024 στην Ελλάδα λειτουργούν τέσσερα επισκέψιμα υποθαλάσσια ναυάγια: στην Περιστέρα της Αλόννησου και σε Τηλέγραφο, Κίκυνθο και Γλάρο του Δυτικού Παγασητικού. Μάλιστα, το περίφημο ναυάγιο της Περιστέρας συγκεντρώνει, κατά μέσο όρο, περίπου 250-300 δύτες ετησίως.

ΣΤΟΥΣ ΦΟΥΡΝΟΥΣ

Επτά ναυάγια στη θέση Ακρα Φυγού

Στην Ακρα Φυγού (Ασπρος Κάβος), στους Φούρνους Κορσεών, αναπτύσσεται ένας από τους πιο εντυπωσιακούς Επισκέψιμους Ενάλιους Αρχαιολογικούς Χώρους της Μεσογείου. Ο χώρος περιλαμβάνει επτά διαφορετικά ναυάγια, χρονολογούμενα από τον 6ο αιώνα π.Χ. έως και τη βυζαντινή περίοδο, και οργανώνεται σε τέσσερις καθορισμένες καταδυτικές διαδρομές με βάθη που φτάνουν έως τα 41 μέτρα. Ξεχωρίζει το αρχαιότερο ναυάγιο Νο. 13 (πρώτο μισό 6ου αι. π.Χ.), το οποίο απαρτίζεται από μία κύρια απόθεση φορτίου αμφορέων. Είναι μοναδικό στο είδος του, καθώς δεν έχει εντοπιστεί παρόμοιο ναυάγιο με αυτό το φορτίο στο Αιγαίο.

Τέσσερις διαδρομές στον όρμο Βαθύλακα

Στον όρμο Βαθύλακα, στη Θύμαινα, αναπτύσσεται ο δεύτερος Επισκέψιμος Ενάλιος Αρχαιολογικός Χώρος των Φούρνων, μια περιοχή με έντονη ναυτική δραστηριότητα ήδη από την ελληνιστική έως και τη ρωμαϊκή περίοδο. Ο βυθός είναι διάσπαρτος με κεραμικά, άγκυρες και μεμονωμένα ευρήματα, αποδεικνύοντας τη σημασία του ως θαλάσσιου περάσματος. Περιλαμβάνει τρία σημαντικά ναυάγια και οργανώνεται με τέσσερις καταδυτικές διαδρομές, με βάθη που φτάνουν έως και τα 70 μέτρα. Ξεχωρίζει το ναυάγιο Νο. 45 (4ος αι. μ.Χ.), σε άρτια κατάσταση, με φορτίο που απαρτίζεται από αμφορείς των ρωμαϊκών κτήσεων στη σημερινή Τυνησία.

ΣΕ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΗΜΕΙΑ

Επισκέψιμα ναυάγια σε Αλόννησο και Δυτικό Παγασητικό

Ο «Ε.Τ.» συγκέντρωσε στοιχεία για τα τέσσερα επισκέψιμα ναυάγια των Ενάλιων Αρχαιολογικών Χώρων σε Αλόννησο και Δυτικό Παγασητικό, όπου η πρόσβαση πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω εξειδικευμένων καταδυτικών κέντρων.

Νησίδα Περιστέρα

Η νησίδα Περιστέρα βρίσκεται ανατολικά της Αλοννήσου, εντός του θαλάσσιου πάρκου των Βόρειων Σποράδων. Κοντά στη δυτική βραχώδη ακτή του και σε βάθος 22 έως 30 μέτρα, το 1985 ανακαλύφθηκε από ψαρά το αρχαίο ναυάγιο. Πρόκειται για μεγάλη συγκέντρωση οξυπύθμενων – εμπορικών αμφορέων που υπερβαίνουν τους 3.500 και αποτελούσαν το κύριο φορτίο αρχαίου εμπορικού πλοίου. Αναγνωρίστηκαν δύο τύποι αμφορέων που προέρχονται από τη Μένδη και την Πεπάρηθο (Σκόπελο) και πιθανόν μετέφεραν οίνο. Βάσει των ευρημάτων, το ναυάγιο χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ.

Ορμος Τηλέγραφος

Το ναυάγιο εντοπίστηκε στον όρμο Τηλέγραφος το 2000. Η περιοχή των ευρημάτων βρίσκεται σε βάθος 17 έως 23 μέτρα σε βραχώδη πυθμένα με αμμοθύλακες. Βρέθηκαν οκτώ τύποι εμπορικών αμφορέων, όλοι του 4ου αι. μ.Χ. Στο εσωτερικό πολλών αμφορέων βρέθηκαν ίχνη πισσώματος που υποδεικνύουν μεταφορά οίνου. Ο τύπος που αντιπροσωπεύεται με τα περισσότερα αγγεία είναι από την Πελοπόννησο. Το συγκεκριμένο σύνολο αποτελεί τη μεγαλύτερη γνωστή συγκέντρωση στον ελλαδικό χώρο. Αλλοι τύποι προέρχονται από το Βορειοανατολικό Αιγαίο, ενώ ένας μοναδικός αμφορέας αναγνωρίστηκε ως παλαιστινιακός.

Νησίδα Κίκυνθος

Η ακατοίκητη νησίδα Κίκυνθος αναπτύσσεται ως φυσικός κυματοθραύστης στην είσοδο του όρμου της Αμαλιάπολης, στον Δυτικό Παγασητικό. Λόγω των αρχαίων καταλοίπων που έχουν εντοπισθεί, τα οποία αντιπροσωπεύουν μια μεγάλη χρονική περίοδο, από την παλαιοχριστιανική εποχή έως και τον 19ο αιώνα, η νησίδα έχει κηρυχθεί αρχαιολογικός χώρος. Στη βορειοδυτική ακτή της νησίδας, σε βάθος 3,5 έως 12 μ., εντοπίστηκαν, το 2005, τμήματα πίθων που τυπολογικά εμφανίζονται ήδη από τον 9ο αιώνα και αμφορέων που χρονολογούνται με μεγαλύτερη ακρίβεια μεταξύ 11ου και 12ου αιώνα.

Ακρωτήριο Γλάρος

Στον βυθό του ακρωτηρίου Γλάρος εντοπίζονται ίχνη τεσσάρων τουλάχιστον αρχαίων ναυαγίων -ένα ελληνιστικό, ένα ρωμαϊκό και δύο βυζαντινά-, όπως και αγγεία και άγκυρες άλλων περιόδων που συνιστούν πιθανές απορρίψεις. Δύο συγκεντρώσεις με συνολικά πάνω από δέκα σιδερένιες βυζαντινές άγκυρες μπορούν να συνδεθούν με αμφορείς του 12ου-13ου αιώνα που βρίσκονται στην ίδια περιοχή, υποδεικνύοντας ένα ναυάγιο μεγάλου εμπορικού βυζαντινού πλοίου. Πρόκειται για το μεγαλύτερο σύνολο βυζαντινών αγκυρών που έχει βρεθεί στις ελληνικές θάλασσες.