1 Γιατί υπήρξε σήμερα μια ανανεωμένη ώθηση για την αναγνώριση ενός παλαιστινιακού κράτους;

Οι αυξημένες εκκλήσεις για κρατική υπόσταση αντικατοπτρίζουν τις ολοένα και μεγαλύτερες ανησυχίες των χωρών για τις δύσκολες ανθρωπιστικές συνθήκες των Παλαιστινίων, που βρίσκονται στη μέση του πολέμου του Ισραήλ εναντίον της Χαμάς. Η σχεδόν διετής πολεμική εκστρατεία του Ισραήλ έχει περιορίσει σημαντικά τη βοήθεια προς τον θύλακα. Οι χώρες που άλλαξαν τη θέση τους σχετικά με την κρατική υπόσταση είναι στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, όπως η Αυστραλία, το Βέλγιο, ο Καναδάς, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, και έχουν επικαλεστεί την επιδεινούμενη κατάσταση στη Γάζα ως λόγο αλλαγής στάσης. Οι ηγέτες των χωρών αυτών αντιμετωπίζουν έντονη εσωτερική πίεση από τους πληθυσμούς τους. Η αναγνώριση της Παλαιστίνης δεν είναι μόνο ζήτημα εξωτερικής πολιτικής σε χώρες όπως η Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο ή η Γαλλία, όπου οι μουσουλμάνοι υπερτερούν αριθμητικά των Εβραίων σε αναλογία δέκα προς ένα ή και περισσότερο.

2 Πόσες χώρες αναγνωρίζουν ένα παλαιστινιακό κράτος;

Μέχρι τον περασμένο Απρίλιο τα 147 από τα 193 κράτη-μέλη του ΟΗΕ είχαν αναγνωρίσει διπλωματικά ένα παλαιστινιακό κράτος. Σημαντικά μέλη του ΟΗΕ, όπως οι ΗΠΑ -ο μεγαλύτερος σύμμαχος του Ισραήλ- και άλλες δυνάμεις της G7, όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Ιαπωνία, δεν έχουν προβεί ακόμη σε αναγνώριση. Το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Αυστραλία και το Βέλγιο έθεσαν όρους για την υποστήριξή τους, όπως η αποστρατιωτικοποίηση των εδαφών, η διεξαγωγή δημοκρατικών εκλογών, η επιστροφή των ομήρων που κρατούνται από τη Χαμάς και ο πλήρης αποκλεισμός της Χαμάς από μελλοντικές δομές διακυβέρνησης. Στο μεταξύ, άλλοι 15 υπουργοί Εξωτερικών -μεταξύ τους από την Ιρλανδία, τη Νορβηγία, τη Σλοβενία και την Ισπανία- έχουν εκφράσει ενδιαφέρον για την αναβίωση μίας λύσης δύο κρατών.

3 Ποια είναι η ιστορία της παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης στον ΟΗΕ;

Τον Οκτώβριο του 1974, τα Ηνωμένα Εθνη υιοθέτησαν το ψήφισμα 3210, αναγνωρίζοντας την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (ΟΑΠ) ως τον μοναδικό και νόμιμο «εκπρόσωπο του παλαιστινιακού λαού». Λίγες μέρες αργότερα, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ χορήγησε στην ΟΑΠ καθεστώς παρατηρητή, επιτρέποντάς της να συμμετέχει στη Συνέλευση όπως και σε άλλα όργανα του ΟΗΕ. Το 1975, η Γενική Συνέλευση ίδρυσε την επιτροπή για την άσκηση των αναφαίρετων δικαιωμάτων του παλαιστινιακού λαού -αποτελούμενη από 25 μέλη και 24 παρατηρητές- για την προώθηση του δικαιώματος των Παλαιστινίων στην αυτοδιάθεση, στην κυριαρχία και την εθνική ανεξαρτησία. Τα παλαιστινιακά εδάφη σημείωσαν πρόοδο το 2012, αποκτώντας καθεστώς μόνιμου παρατηρητή μη μέλους – το ίδιο με αυτό της Αγίας Εδρας. Αυτό το καθεστώς, που χορηγείται από τη Γενική Συνέλευση με πλειοψηφία, επιτρέπει στην παλαιστινιακή αντιπροσωπεία να συμμετέχει σε όλες τις διαδικασίες του ΟΗΕ. Εκτοτε, τα Ηνωμένα Εθνη συνέχισαν να υιοθετούν ψηφίσματα για τα παλαιστινιακά εδάφη, σχετικά με την πρόοδο των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων, τη συνεχιζόμενη ισραηλο-παλαιστινιακή σύγκρουση και το ευρύτερο καθεστώς της Παλαιστίνης. Μέχρι σήμερα η παλαιστινιακή αντιπροσωπεία έχει προσχωρήσει σε αρκετές βασικές Συνθήκες του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και είναι συμβαλλόμενο μέρος σε σημαντικούς θεσμούς, όπως το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

4 Ποια είναι η διαδικασία του ΟΗΕ για τη χορήγηση πλήρους ένταξης;

Ενα κράτος που επιδιώκει ένταξη στον ΟΗΕ πρέπει πρώτα να υποβάλει αίτηση στον γενικό γραμματέα, ο οποίος την προωθεί στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Η αίτηση πρέπει να λάβει την έγκριση τουλάχιστον 9 από τα 15 μέλη του Συμβουλίου και να αποφευχθεί το βέτο οποιουδήποτε από τα 5 μόνιμα μέλη. Αν η διαδικασία είναι επιτυχής, η αίτηση μεταφέρεται στη Γενική Συνέλευση, όπου απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων για την τελική έγκριση.

5 Είναι εφικτή η παλαιστινιακή κρατική υπόσταση;

Η ιδέα μιας λύσης δύο κρατών αποτελεί εδώ και δεκαετίες κεντρική συνιστώσα των ειρηνευτικών προσπαθειών, κυρίως μέσω των συμφωνιών του Οσλο το 1993 – μιας σειράς συμφωνιών που στόχευαν στην αμοιβαία αναγνώριση μεταξύ Ισραήλ και ΟΑΠ, την καθιέρωση αυτοδιοίκησης για τους Παλαιστινίους και την ειρηνική επίλυση της ισραηλο-παλαιστινιακής σύγκρουσης. Ενας άλλος περίπλοκος παράγοντας είναι ο κατακερματισμός της παλαιστινιακής ηγεσίας, μεταξύ της Χαμάς στη Γάζα και της Παλαιστινιακής Αρχής στη Δυτική Οχθη. Τις νέες ανακοινώσεις αναγνώρισης οι περισσότεροι ειδικοί τις θεωρούν κυρίως ηθικές και συμβολικές. Ακόμη κι αν τα περισσότερα κράτη-μέλη του ΟΗΕ ψηφίσουν υπέρ της παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης, η επίσημη αναγνώριση εξακολουθεί να απαιτεί την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας – βήμα που θεωρείται απίθανο λόγω της τρέχουσας αντίθεσης των ΗΠΑ.