Οι υπογραφές των τριών ηγετών έχουν μόλις δεσμεύσει τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν με την «Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας», η οποία αντιμετωπίζει μια επίθεση εναντίον οποιασδήποτε από τις χώρες ως επίθεση και στις τρεις, δηλαδή σαν το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ ή τη διμερή συμφωνία των ΗΠΑ με την Αυστραλία ή την Ιαπωνία.
Το αμοιβαίο αμυντικό σύμφωνο, το οποίο δεν κατονομάζει συγκεκριμένη απειλή, υπογράφηκε περισσότερο από πέντε μήνες στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, μια σύγκρουση που έχει προκαλέσει σοβαρότατα προβλήματα στα κράτη της ευρύτερης περιοχής και όχι μόνο.
Βασίζεται στο διμερές σύμφωνο Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν που υπογράφηκε το 2025 και τώρα διευρύνθηκε για να συμπεριλάβει την Τουρκία, κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ.
Το Ισλαμαμπάντ το χαρακτήρισε «ασπίδα ειρήνης» για την περιοχή, ενώ ο Ερντογάν είπε ότι το σύμφωνο «δεν στοχεύει σε καμία χώρα» και παραμένει «ανοιχτό στη συμμετοχή όλων των αδελφών χωρών που επιδιώκουν την ειρήνη, την ευημερία και τη σταθερότητα».
Σαουδάραβες αξιωματούχοι τόνισαν επίσης ότι η συμφωνία δεν αποτελεί απειλή για την περιφερειακή ασφάλεια και δεν έρχεται σε βάρος των δεσμών του βασιλείου με άλλους συμμάχους, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και των κρατών του Κόλπου.
Ερωτήματα
Παρ’ όλα αυτά, η υπογραφή του συμφώνου έχει εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη μεταβαλλόμενη δυναμική της περιοχής. Η αξία της συμφωνίας βρίσκεται στη δημιουργία αβεβαιότητας για τους αντιπάλους και στην ενίσχυση της συλλογικής αποτροπής, αντί να προσδιορίζει τις σταθερές στρατιωτικές υποχρεώσεις παρόμοιες με τις δυτικές συμμαχίες. Είναι ένα «στρατηγικό σήμα» και όχι «μια επιχειρησιακή συμμαχία». Η ίδια η τριμερής συμφωνία δεν είναι απολύτως καινούργια.
Διαβάστε Επίσης
Η Σαουδική Αραβία, η Tουρκία και το Πακιστάν έχουν ένα επίσημο αμυντικό-βιομηχανικό φόρουμ τουλάχιστον από το 2022, θέτοντας τις βάσεις πολύ πριν από την υπογραφή της διμερούς συμφωνίας του περασμένου έτους και τις κλιμακούμενες περιφερειακές εντάσεις που επέφερε ο πόλεμος κατά του Ιράν. Εκτιμάται ότι το σύμφωνο Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν «ήταν και είναι ο πυρήνας», υποστηρίζοντας το μεγάλο ενδιαφέρον που εκδηλώθηκε από χώρες όπως η Τουρκία, η Αίγυπτος, το Κατάρ και το Κουβέιτ αμέσως μετά την υπογραφή του τον Σεπτέμβριο του 2025 (ο υπογράφων έχει όλες τις ισχύουσες επιμέρους συμφωνίες στη διάθεσή του εδώ και μήνες).
Τομείς συνεργασίας
Το τελικό αραβικό κείμενο ορίζει 11 τομείς συνεργασίας, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, της εφοδιαστικής και της ανταλλαγής πληροφοριών. Το ένατο άρθρο του ορίζει ότι το σύμφωνο δεν επηρεάζει τις υποχρεώσεις κανενός από τα μέρη βάσει άλλων διεθνών συμφωνιών.
Όλοι οι εμπλεκόμενοι κατανοούν ότι η συμφωνία στοχεύει κυρίως στον περιορισμό του Ιράν και του δικτύου μη κρατικών οντοτήτων που έχει καλλιεργήσει σε όλη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Χεζμπολάχ, των Χούθι και των ιρακινών σιιτικών πολιτοφυλακών, προσθέτοντας ότι κανένα από τα τρία υπογράφοντα μέρη «δεν είναι ακόμη προετοιμασμένο για μια ανοιχτή στρατηγική αντιπαράθεση με την Τεχεράνη».
Κάθε πλευρά φέρνει μια διαφορετική δύναμη στην τριμερή συμμαχία, επισημαίνοντας τη σπουδαιότητα της Μέκκας της Σαουδικής Αραβίας, το πυρηνικό καθεστώς και το ανθρώπινο δυναμικό του Ισλαμαμπάντ και την ταχέως αναπτυσσόμενη βιομηχανία εξαγωγών άμυνας της Τουρκίας.
Η Άγκυρα δεν ανταλλάσσει το ΝΑΤΟ με τη Μέκκα. Η Τουρκία επενδύει σε ένα δεύτερο ασφαλιστήριο συμβόλαιο σε μια γειτονιά όπου το πρώτο έχει σταματήσει να πληρώνει αξιόπιστα. Εν τω μεταξύ, το περιθώριο ελιγμών του Πακιστάν διαμορφώνεται εν μέρει από την εξάρτηση από οικονομική βοήθεια. Λίγες μέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής, η Κρατική Τράπεζα του Πακιστάν επιβεβαίωσε ότι η Σαουδική Αραβία είχε καταθέσει περισσότερα από 5 δισ. δολάρια σε καταθέσεις για τρία ακόμη χρόνια, μέρος των 8 δισ. δολαρίων που στηρίζουν επί του παρόντος τους εξωτερικούς λογαριασμούς του Πακιστάν.
Το Κουβέιτ και το Κατάρ είναι οι δυο υποψήφιες χώρες, λόγω των αναδυόμενων αμυντικών δεσμών του ίδιου του Κουβέιτ με το Πακιστάν και της μακροχρόνιας σχέσης του Κατάρ με την Τουρκία. Και τον περασμένο μήνα, το Κουβέιτ επικύρωσε ένα αμυντικό σύμφωνο με το Πακιστάν που είχε αρχικά υπογραφεί το 2023.
Οι επιθέσεις των Χούθι
Καπνοί χθες (09/08) στο λιμάνι Μόχα, στην Ερυθρά Θάλασσα, μετά από χτύπημα των Χούθι
Η υπογραφή του συμφώνου έρχεται σε μια στιγμή που οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης έχουν επαναλάβει τις επιθέσεις σε σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές και πετρελαιοφόρα στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ απειλούν επίσης με θαλάσσιο αποκλεισμό του βασιλείου. Η Σαουδική Αραβία, η οποία υποστηρίζει τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης, απάντησε με τις δικές της αεροπορικές επιθέσεις σε περιοχές που ελέγχονται από τους Χούθι.
Η απειλή των Χούθι για τη Σαουδική Αραβία δεν ήταν η άμεση αιτία του συμφώνου, αλλά ο επιταχυντής του. Το βασίλειο επιδιώκει να αναπτύξει τις δικές του ικανότητες, παράλληλα με την οικοδόμηση συμμαχιών, για την αποτροπή επιθέσεων, αντί να βασίζεται απλώς στις εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ.
Η πυρηνική τεχνολογία
Το σύμφωνο έρχεται επίσης μετά από μια ξεχωριστή συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας που υπέγραψαν η Σαουδική Αραβία και οι ΗΠΑ τον περασμένο μήνα για τη δημιουργία ενός μη στρατιωτικού πυρηνικού προγράμματος στο βασίλειο, το οποίο έχει εκφράσει εδώ και καιρό ενδιαφέρον για την απόκτηση πυρηνικής τεχνολογίας για μη στρατιωτική χρήση σε μια προσπάθεια διαφοροποίησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Η Τουρκία δεν χρειάζεται μια πακιστανική πυρηνική ομπρέλα επειδή είναι μέλος του ΝΑΤΟ με 25 αμερικανικά πυρηνικά όπλα παρόντα σε τουρκικό έδαφος, ενώ η Σαουδική Αραβία επιδιώκει πολιτική πυρηνική συνεργασία με τις ΗΠΑ. Ετσι, το πυρηνικό καθεστώς του Ισλαμαμπάντ προσδίδει μόνο έμμεση στρατηγική βαρύτητα.
