Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο σύμμαχός του, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, εξέφρασαν την έκπληξή τους για το γεγονός ότι το καθεστώς του Ιράν δεν κατέρρευσε μετά τη δολοφονία του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

Αμερικανοί και Ισραηλινοί έχουν σκοτώσει κορυφαίους διοικητές του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και της πολιτοφυλακής Basij, καθώς και πολιτικούς ηγέτες, όπως ο de facto ηγέτης του θεοκρατικού καθεστώτος, Αλί Λαριτζανί, και ο υπουργός Πληροφοριών, Εσμαΐλ Κατίμπ. Το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι σκότωσε και τον αρχηγό των Φρουρών της Επανάστασης, Αλιρεζά Τανγκσίρι.

Το Ιράν, όμως, αντικατέστησε τις απώλειες αυτές άμεσα, συνεχίζοντας τον πόλεμο και επεκτείνοντας τα χτυπήματά του πέρα από τις αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο, βάζοντας στο στόχαστρό του ενεργειακές εγκαταστάσεις και υποδομές κρατών του Περσικού Κόλπου. Κορωνίδα των… απαντήσεών του είναι, φυσικά, ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ.

Ερώτημα

Ενα σημαντικό ερώτημα που θέτουν οι παγκόσμιοι αξιωματούχοι είναι ποιος κυβερνά τώρα το Ιράν. Στις 8 Μαρτίου, το 88μελές εκλεγμένο σώμα κληρικών, η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, επέλεξε ως ανώτατο ηγέτη τον γιο του Χαμενεΐ, Μοτζταμπά. Βασικοί σκληροπυρηνικοί ηγέτες του IRGC και πολιτικοί ηγέτες επέμειναν σε αυτήν την επιλογή για λόγους σκοπιμότητας εν καιρώ πολέμου, παρά τα περιορισμένα θρησκευτικά διαπιστευτήρια του Μοτζταμπά, ο οποίος αντλούσε δυναμική από τον ρόλο του ως φύλακας του πατέρα του.

Το πιο σημαντικό γεγονός, όμως, είναι ότι ο Μοτζταμπά συνδέεται με το Τάγμα Χαμπίμπ, την ομάδα σκληροπυρηνικών ιρανικών προσωπικοτήτων που σφυρηλατήθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ και στη συνέχεια αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της στρατιωτικής και της ανώτερης ηγεσίας των μυστικών υπηρεσιών του καθεστώτος. Ετσι, από πολλές απόψεις, είναι ένας από αυτούς, έχοντας προσφερθεί εθελοντικά να ενταχθεί στην πρώτη γραμμή από τα εφηβικά χρόνια του.

Ωστόσο, ο Μοτζταμπά τραυματίστηκε σοβαρά στην επίθεση που σκότωσε τον πατέρα του. Οι λίγες δηλώσεις που έχει κάνει έχουν αναγνωστεί από παρουσιαστές και δεν έχει εμφανιστεί αυτοπροσώπως σε ηχογραφήσεις ή βιντεοσκοπήσεις. Επίσης, καμία προσωπικότητα του καθεστώτος δεν τον έχει συναντήσει.

Παράλληλα, την περασμένη εβδομάδα, η διευθύντρια των Εθνικών Πληροφοριών των ΗΠΑ, Τούλσι Γκάμπαρντ, κατέθεσε ενώπιον του Κογκρέσου ότι ο Μοτζταμπά «τραυματίστηκε πολύ σοβαρά» και ότι η λήψη αποφάσεων εντός της ηγεσίας του Ιράν «δεν είναι σαφής». Η αδυναμία του Μοτζταμπά θέτει τη διακυβέρνηση αποκλειστικά στα χέρια άλλων επιζώντων ηγετών.

Μετά την έναρξη του πολέμου, ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας (SNSC) του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, ήταν ο «σκιώδης» ηγέτης του Ιράν, σε συνεργασία με τον πρόεδρο της Βουλής, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Ο θάνατος του Λαριτζανί από ισραηλινή επιδρομή στις 17 Μαρτίου φαίνεται να έθεσε τον Γκαλιμπάφ επικεφαλής του Ιράν. Οπως ο Λαριτζανί, έτσι και ο Γκαλιμπάφ διατηρεί δεσμούς τόσο με το IRGC όσο και με το πολιτικό κατεστημένο.

Συνομιλίες

Οι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου θεωρούν τον Γκαλιμπάφ ως τον κύριο συνομιλητή των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν, οι οποίες φημολογείται ότι διεξάγονταν με τις διαμεσολαβήσεις της Αιγύπτου, του Πακιστάν και της Τουρκίας. Παράλληλα, ο Τραμπ βλέπει την άνοδο του Γκαλιμπάφ ως μια πιθανή «λύση τύπου Βενεζουέλας», δηλαδή ως έναν ηγέτη που αναρριχάται πολιτικά και είναι πρόθυμος να συνεργαστεί με τις προτεραιότητες των ΗΠΑ.

Ωστόσο, οι περισσότεροι ειδικοί εκτιμούν ότι ο Γκαλιμπάφ και άλλοι Ιρανοί ηγέτες είναι εμποτισμένοι στην ιδεολογία της Ισλαμικής Επανάστασης και θεωρούν οποιαδήποτε συμφωνία με την ομάδα Τραμπ ως καθαρά συναλλακτική, με στόχο την ανακούφιση από τις συνολικές αμερικανικές κυρώσεις.

Η δομή εξουσίας της Τεχεράνης επιδιώκει να διασφαλίσει ότι η Ουάσιγκτον θα μετανιώσει για την απόφασή της να αγνοήσει πολλαπλούς γύρους συνομιλιών προκειμένου να ξεκινήσει μια μεγάλη αεροπορική εκστρατεία εναντίον του Ιράν. Το «στοίχημα» των ΗΠΑ με τον Γκαλιμπάφ αγνοεί, επίσης, το γεγονός ότι θα πρέπει να μοιραστεί την εξουσία ή τουλάχιστον να συμβουλευτεί άλλους ηγέτες και παρατάξεις.

Η αναγνώριση του Γκαλιμπάφ από τις ΗΠΑ ως πιθανού συνομιλητή υπονοεί ότι οι αξιωματούχοι του Αμερικανού προέδρου έχουν δώσει οδηγίες στους Ισραηλινούς εταίρους τους να μην τον στοχεύσουν σε μελλοντικές επιθέσεις «αποκεφαλισμού» του καθεστώτος.

ΜΑΣΟΥΝΤ ΠΕΖΕΣΚΙΑΝ

Υποβαθμισμένος ο ρόλος του προέδρου

Ο ρόλος των σκληροπυρηνικών στο Ιράν σηματοδοτεί τη χαμηλή πολιτική επιρροή του εκλεγμένου προέδρου, Μασούντ Πεζεσκιάν, ενός μεταρρυθμιστή, ο οποίος υπερτερεί του Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ στην επίσημη δομή εξουσίας. Ο Πεζεσκιάν είναι το δημόσιο πρόσωπο της κυβέρνησης την Τεχεράνη από την έναρξη του πολέμου, αλλά ο ρόλος του περιορίζεται σε μεγάλο βαθμό στην προσπάθεια μετριασμού των επιπτώσεων των βομβαρδισμών των ΗΠΑ και του Ισραήλ στον άμαχο πληθυσμό. Θεωρείται ότι αντιτίθεται στη σκληροπυρηνική στρατηγική, πιέζοντας για τον τερματισμό του πολέμου, ακόμη κι αν αυτή η εξέλιξη απαιτεί ιρανικές παραχωρήσεις. Υποστήριξε, δε, δημόσια τον συμβιβασμό και την αμνηστία για τους ηγέτες των διαμαρτυριών κατά τη διάρκεια της μαζικής εξέγερσης τον περασμένο Ιανουάριο – θέσεις που απορρίφθηκαν χωρίς δεύτερη κουβέντα από τους κυρίαρχους σκληροπυρηνικούς.

«ΘΑ ΣΑΣ ΠΝΙΞΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ»

Η εξουσία στα χέρια των σκληροπυρηνικών

Η πεποίθηση της Ουάσιγκτον ότι μπορεί να καταλήξει σε συμφωνία με έναν Ιρανό «μετριοπαθή» αγνοεί τον βαθμό στον οποίο οι σκληροπυρηνικοί εξτρεμιστές στο IRGC και σε άλλους θεσμούς ασφαλείας μονοπωλούν πλέον τη δομή της εξουσίας.

Την περασμένη εβδομάδα, ο υποστράτηγος του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Μοχσέν Ρεζαεΐ, διοικητής του IRGC καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου του Ιράν με το Ιράκ την περίοδο 1980-88, ο οποίος μετέτρεψε την οργάνωση αυτή από πολιτοφυλακή προστασίας του καθεστώτος σε σημαντική δύναμη, διορίστηκε επισήμως από τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ ως στρατιωτικός σύμβουλός του.

Προ ημερών, ο Ρεζαεΐ διατύπωσε μια ενημερωμένη εκδοχή αυτής της στάσης, προειδοποιώντας ότι το Ιράν θα κλιμακώσει την αντίδρασή του έναντι των ΗΠΑ και του Ισραήλ εάν ο Ντόναλντ Τραμπ υλοποιήσει τις απειλές του και επιτεθεί στις πολιτικές υποδομές του Ιράν.

Χαρακτηριστικά, ο Ρεζαεΐ δήλωσε: «Αν επιτεθείτε στις υποδομές του Ιράν, η απάντησή μας δεν θα είναι πλέον οφθαλμός αντί οφθαλμού, αλλά κεφάλι αντί οφθαλμού. Θα σας παραλύσουμε και θα σας πνίξουμε στον Κόλπο», προσθέτοντας ότι η σύγκρουση θα συνεχιστεί ωσότου εκπληρωθούν οι όροι της Τεχεράνης.

Ο Ζολκάντρ

Ενισχύοντας την ανάλυση ότι ο πόλεμος έχει μετατοπίσει την εξουσία προς τους σκληροπυρηνικούς του IRGC, την Τρίτη ανακοινώθηκε ότι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ διόρισε έναν άλλο υποστηρικτή του IRGC, τον Μοχάμαντ Μπακρ Ζολκάντρ, ως διάδοχο του Αλί Λαριτζανί στη θέση του γενικού γραμματέα του SNSC.

Οπως και ο Ρεζαεΐ, έτσι και ο Ζολκάντρ ήταν διοικητής του IRGC κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ιράν με το Ιράκ, υπηρετώντας τότε ως αναπληρωτής διοικητής του IRGC και επικεφαλής του Κοινού Επιτελείου που συντονίζει το IRGC και τον εθνικό στρατό (Artesh). Στη συνέχεια, μετακινήθηκε σε υψηλόβαθμες θέσεις τόσο στο δικαστικό σώμα, έναν θεσμό που ενεργεί σκληρά κατά των διαφωνούντων στο Ιράν, όσο και στην κυβέρνηση.

Ο Ζολκάντρ φέρεται να διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στις προσπάθειες του καθεστώτος για καταστολή της εξέγερσης του 1999 που υποκινήθηκε από φοιτητικούς κύκλους και του ξεσηκωμού του Πράσινου Κινήματος, που διαμαρτυρήθηκε για τη σκανδαλώδη επανεκλογή του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ το 2009.