Γαλλία: Πώς οι διαδηλώσεις για τα σχολεία εξελίχθηκαν σε μαζικές ταραχές – Τι αποκαλύπτει έρευνα του Reuters

Από τις σχολικές αίθουσες και τις πρώτες μαθητικές κινητοποιήσεις του Σεπτεμβρίου μέχρι τις μεγάλες διαδηλώσεις του Οκτωβρίου, η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κύμα κοινωνικής δυσαρέσκειας που συνεχίζεται. Η ακρίβεια, η κατάσταση των δημόσιων υπηρεσιών και η αστυνομική βία έχουν βρεθεί στο επίκεντρο των διαμαρτυριών, οι οποίες συνοδεύτηκαν από εκτεταμένα επεισόδια, λεηλασίες, τραυματισμούς και χιλιάδες συλλήψεις. Μια εκτενής έρευνα του Reuters, που δημοσιεύθηκε στις 14 Νοεμβρίου, καταγράφει πώς οι αρχικά περιορισμένες κινητοποιήσεις για τις συνθήκες στα δημόσια σχολεία εξελίχθηκαν σε μία από τις σοβαρότερες περιόδους κοινωνικής αναταραχής των τελευταίων ετών στη χώρα. Για την έρευνα, οι δημοσιογράφοι του πρακτορείου εξέτασαν δεκάδες βίντεο, παρακολούθησαν τις δικαστικές διαδικασίες 26 κατηγορουμένων και πραγματοποίησαν περισσότερες από 50 συνεντεύξεις με κυβερνητικούς αξιωματούχους, αστυνομικούς, δικηγόρους, διαδηλωτές και αυτόπτες μάρτυρες.

Από τα σχολεία στους δρόμους των γαλλικών πόλεων

Οι πρώτες κινητοποιήσεις ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο, με μαθητές να διαμαρτύρονται για τις συνθήκες στα δημόσια σχολεία. Σταδιακά, οι διαδηλώσεις απέκτησαν ευρύτερο χαρακτήρα, καθώς στα αιτήματα προστέθηκαν το υψηλό κόστος ζωής και τα προβλήματα των δημόσιων υπηρεσιών. Σύμφωνα με το Reuters, εικόνες αστυνομικών να χτυπούν εφήβους με γκλομπ ενίσχυσαν τη συμπαράσταση προς τους μαθητές. Στις κινητοποιήσεις άρχισαν να συμμετέχουν γονείς, εκπαιδευτικοί, συνδικαλιστές και πολιτικοί της Αριστεράς. Οι αστυνομικές επιχειρήσεις προκάλεσαν αντιδράσεις, ιδιαίτερα μετά τους σοβαρούς τραυματισμούς νέων διαδηλωτών. Το Reuters καταγράφει περιπτώσεις ανθρώπων που έχασαν την όρασή τους ή υπέστησαν ακρωτηριασμούς χεριών. Παράλληλα, εμπειρογνώμονες των Ηνωμένων Εθνών και οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξέφρασαν ανησυχία για τη σύλληψη σχεδόν 7.000 ανηλίκων κατά τη διάρκεια αποκλεισμών σχολείων, κρίνοντας δυσανάλογη την αντιμετώπισή τους από τις αρχές. Η 42χρονη Εμιλί Μπερτιέ ντε Γκραντρί, η οποία συμμετείχε σε τέσσερις διαδηλώσεις στο Παρίσι μαζί με τον 15χρονο γιο της, Άαρον, δήλωσε στο Reuters: «Έχουμε δικαιώματα». Η ίδια ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να δεχθούν να τους εκφοβίσουν ή να τους επιβληθούν.

Η 17η Οκτωβρίου και οι 500.000 διαδηλωτές

Η 17η Οκτωβρίου αποτέλεσε σημείο καμπής για τις κινητοποιήσεις. Περισσότεροι από 500.000 άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους σε ολόκληρη τη Γαλλία, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο υπουργός Εσωτερικών, Λοράν Νουνιές. Στο Παρίσι οι συμμετέχοντες έφτασαν τους 110.000. Στις πορείες εμφανίστηκαν ξανά και υποστηρικτές των «Κίτρινων Γιλέκων», του κινήματος που είχε συγκρουστεί με την κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν το 2018 και το 2019. Οι διαδηλώσεις συνοδεύτηκαν από εκτεταμένα επεισόδια στο Παρίσι, στη Μασσαλία και στη Λυών. Σύμφωνα με το Reuters, η αστυνομία έχασε προσωρινά τον έλεγχο ολόκληρων συνοικιών, καθώς ομάδες διαδηλωτών έσπαγαν βιτρίνες, έστηναν οδοφράγματα και πυρπολούσαν αυτοκίνητα και ποδήλατα. Μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο, περίπου 3.000 επιχειρήσεις λεηλατήθηκαν, από καταστήματα πολυτελών ειδών μέχρι σούπερ μάρκετ.

Μια ορχήστρα 400 μουσικών μέσα στα δακρυγόνα

Ανάμεσα στις μαρτυρίες που συγκέντρωσε το Reuters βρίσκεται εκείνη του 20χρονου μουσικού Μαέλ Ροτ, μέλους της Orchestre du Nouveau Monde. Η ορχήστρα, με περίπου 400 μουσικούς, είχε προγραμματίσει να παίξει στην Πλατεία Δημοκρατίας του Παρισιού, στις 17 Οκτωβρίου, υποστηρίζοντας τους διαδηλωτές. Ο Ροτ έφτασε στην πλατεία γύρω στις 11 το πρωί, κρατώντας το σουζάφωνό του. Περίπου μία ώρα αργότερα, ενώ οι μουσικοί έπαιζαν το μουσικό θέμα της ταινίας «The Avengers», εμφανίστηκαν τα πρώτα σύννεφα δακρυγόνων. Αρχικά, οι μουσικοί θεώρησαν ότι η αστυνομική επέμβαση δεν τους αφορούσε και συνέχισαν να παίζουν. Μέσα σε μισή ώρα, όμως, τα δακρυγόνα έπεφταν κοντά στα πόδια τους. Βίντεο του Reuters δείχνει αστυνομικούς να χρησιμοποιούν δακρυγόνα για να απωθήσουν ομάδα διαδηλωτών που επιχειρούσε να κινηθεί προς την οδό Rue du Faubourg du Temple. Μια εργαζόμενη σε ζαχαροπλαστείο της περιοχής δήλωσε ότι θεωρούσε αναγκαία την αστυνομική προστασία, καθώς αργότερα την ίδια ημέρα καταστήματα του δρόμου λεηλατήθηκαν. Η ορχήστρα αποχώρησε από την πλατεία, πριν συγκεντρωθεί ξανά μεγάλο πλήθος διαδηλωτών.

Λεηλασίες, πυρπολήσεις και επιθέσεις σε δημόσια κτίρια

Καθώς περνούσαν οι ώρες, τα επεισόδια επεκτάθηκαν σε περισσότερες περιοχές. Στη Μασσαλία, διαδηλωτές ντυμένοι στα μαύρα εισέβαλαν στο δημαρχείο και ανέτρεψαν προτομή της Μαριάν, συμβόλου της Γαλλικής Δημοκρατίας. Στο Παλιό Λιμάνι της πόλης, άλλη ομάδα επιτέθηκε σε αστυνομικούς με πέτρες και μεταλλικές ράβδους. Περίπου 45 αστυνομικοί αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν προς τα οχήματά τους, όπως προκύπτει από βίντεο που επαλήθευσε το Reuters. Ο Ερίκ Μουλέν, εκπρόσωπος του αστυνομικού συνδικάτου UNSA Police στη Μασσαλία, περιέγραψε στο πρακτορείο τον φόβο που ένιωσαν οι συνάδελφοί του. Όπως ανέφερε, ορισμένοι αστυνομικοί μέσα στα οχήματα αισθάνθηκαν τόσο έντονα ότι απειλούνταν, ώστε σκέφτηκαν να χρησιμοποιήσουν τα υπηρεσιακά τους όπλα. Στη Λιμόζ, δημοτικοί αστυνομικοί κατέφυγαν στο δημαρχείο του 19ου αιώνα, το οποίο στη συνέχεια πυρπολήθηκε. Κατάφεραν να απομακρυνθούν χωρίς να τραυματιστούν. Οι εισαγγελικές αρχές διερευνούν κατηγορία απόπειρας ανθρωποκτονίας σε βάρος 34χρονου ξυλουργού, ο οποίος θεωρείται ύποπτος για συμμετοχή στον εμπρησμό. Ο δήμαρχος της πόλης, Γκιγιόμ Γκερέν, υποστήριξε ότι ο άνδρας βρίσκεται σε κατάλογο παρακολούθησης για φερόμενες σχέσεις με την άκρα Αριστερά και ότι πιθανότατα είχε κεντρικό ρόλο στην επίθεση. Οι δικηγόροι του κατηγορουμένου δήλωσαν ότι δεν διαθέτουν τέτοια πληροφόρηση, αμφισβήτησαν την ισχύ των στοιχείων και ζήτησαν να γίνει σεβαστό το τεκμήριο αθωότητας. Στη Λυών πυρπολήθηκε επίσης το γραφείο τουρισμού.

Οι καταγγελίες για αστυνομική βία

Η αντίδραση των δυνάμεων ασφαλείας αποτελεί ένα από τα βασικά αντικείμενα της έρευνας του Reuters. Το γαλλικό υπουργείο Εσωτερικών ανακοίνωσε ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες εσωτερικού ελέγχου έχουν ξεκινήσει 161 έρευνες για καταγγελίες αστυνομικής βίας κατά διαδηλωτών από τον Σεπτέμβριο. Το υπουργείο υποστήριξε, απαντώντας σε ερωτήσεις του πρακτορείου, ότι η χρήση βίας πραγματοποιείται σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία και τους κανονισμούς. Ο υπουργός Εσωτερικών εξέφρασε τη λύπη του για τους τραυματισμούς που προκλήθηκαν από εκρηκτικά μέσα ελέγχου πλήθους, μεταξύ των οποίων χειροβομβίδες κρότου-λάμψης. Ωστόσο, απέρριψε τα αιτήματα για απαγόρευσή τους, υποστηρίζοντας ότι οι αστυνομικοί πρέπει να διαθέτουν μέσα αυτοπροστασίας. Σε ένα από τα περιστατικά που εξέτασε το Reuters, βίντεο της 17ης Οκτωβρίου δείχνει αστυνομικούς να χτυπούν με γκλομπ έναν άνδρα κοντά στην Πλατεία Δημοκρατίας, έπειτα από έντονη αντιπαράθεση. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυκλοφόρησαν στη συνέχεια πληροφορίες ότι ο άνδρας είχε πεθάνει. Οι πληροφορίες αποδείχθηκαν αναληθείς, ενώ το περιστατικό διερευνάται από την αρμόδια υπηρεσία εσωτερικού ελέγχου.

Η κυβέρνηση κατηγορεί την άκρα Αριστερά

Η κυβέρνηση έχει αποδώσει σημαντικό μέρος των επεισοδίων σε ομάδες της άκρας Αριστεράς και σε άτομα που εκμεταλλεύτηκαν τις κινητοποιήσεις για να πραγματοποιήσουν λεηλασίες. Ο Λοράν Νουνιές υποστήριξε ότι χιλιάδες ακτιβιστές της λεγόμενης «υπεραριστεράς» συμμετείχαν στις συγκρούσεις της 17ης Οκτωβρίου, επιχειρώντας παράλληλα να οργανώσουν μη εγκεκριμένες πορείες προς κυβερνητικά κτίρια. Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, τρεις αστυνομικοί και ένας αξιωματούχος των υπηρεσιών πληροφοριών, οι οποίοι γνωρίζουν τις σχετικές έρευνες, δήλωσαν ότι δεν μπορούσαν να επιβεβαιώσουν πως οι συγκεκριμένες ομάδες είχαν κεντρικό ρόλο στα επεισόδια. Ο Ερίκ Μουλέν ανέφερε ότι υπάρχουν ενδείξεις, αλλά όχι βεβαιότητα. Οι γαλλικές αρχές υποστηρίζουν επίσης ότι ορισμένοι από τους συμμετέχοντες χρησιμοποιούν τακτικές των λεγόμενων «black blocs», με μαύρα ρούχα και καλυμμένα πρόσωπα, προκειμένου να επιτίθενται σε επιχειρήσεις και δημόσια κτίρια και να προκαλούν αστυνομική αντίδραση.

Χιλιάδες συλλήψεις και εκατοντάδες ποινές φυλάκισης

Η δικαστική αντιμετώπιση των επεισοδίων αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό κεφάλαιο της έρευνας. Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Ζεράλ Νταρμανέν, ζήτησε από τους εισαγγελείς ιδιαίτερα αυστηρή αντιμετώπιση των περιστατικών βίας, με προσωρινές κρατήσεις και ταχείες δίκες. Στις 3 Νοεμβρίου ανακοίνωσε ότι περισσότεροι από 4.900 ύποπτοι είχαν τεθεί υπό κράτηση από τις 17 Οκτωβρίου. Από αυτούς, 2.290 είχαν παραπεμφθεί για ποινική δίωξη και 404 είχαν ήδη καταδικαστεί σε ποινές φυλάκισης. Σύμφωνα με τον υπουργό, οι περισσότεροι ύποπτοι είναι νεαροί άνδρες ηλικίας 18 έως 25 ετών. Το Δικαστήριο του Παρισιού χρειάστηκε να ανοίξει δύο επιπλέον αίθουσες για την εκδίκαση υποθέσεων με ταχεία διαδικασία. Οι δημοσιογράφοι του Reuters διαπίστωσαν ότι ο φόρτος εργασίας ήταν τόσο μεγάλος, ώστε ορισμένες ακροαματικές διαδικασίες αναβλήθηκαν επειδή οι δικαστές δεν είχαν προλάβει να εξετάσουν τους σχετικούς φακέλους. Ένωση Γάλλων δικαστών και εισαγγελέων υποστήριξε ότι η κυβέρνηση χρησιμοποιεί τη Δικαιοσύνη για πολιτικούς σκοπούς. Το υπουργείο Δικαιοσύνης δεν απάντησε σε αίτημα του Reuters για σχολιασμό.

Η απάντηση της κυβέρνησης Μακρόν

Μετά τα επεισόδια της 17ης Οκτωβρίου, η κυβέρνηση ενίσχυσε τις αστυνομικές δυνάμεις με στρατιωτικό προσωπικό, επέβαλε απαγορεύσεις κυκλοφορίας και απαγόρευσε αρκετές πορείες. Ο υπουργός Εσωτερικών απέδωσε τη διατήρηση της δημόσιας τάξης στις επόμενες κινητοποιήσεις στην ανάπτυξη περίπου 70.000 αστυνομικών και χωροφυλάκων. Παράλληλα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων η Διεθνής Αμνηστία, προειδοποίησαν για κίνδυνο αυταρχικής διολίσθησης. Η κυβέρνηση απάντησε ότι ενεργεί για την εφαρμογή του κράτους δικαίου. Η κοινωνική αναταραχή εξελίσσεται σε μια δύσκολη πολιτική περίοδο για τον Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος δεν μπορεί να διεκδικήσει νέα προεδρική θητεία στις εκλογές του Απριλίου. Τα δημοσιονομικά προβλήματα περιορίζουν τα περιθώρια ικανοποίησης των αιτημάτων των διαδηλωτών, ενώ το κεντρώο κόμμα του προέδρου δεν διαθέτει πλέον την κοινοβουλευτική πλειοψηφία που απαιτείται για σημαντικές νομοθετικές πρωτοβουλίες. Ο Μακρόν έχει δεσμευτεί να ακούσει την οργή των πολιτών, αλλά και να διασφαλίσει τον σεβασμό στη δημοκρατική τάξη. Η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει προτάσεις για τη βελτίωση της εκπαίδευσης και αποφάσισε να επισπεύσει προγραμματισμένη αύξηση του κατώτατου μισθού. Οι εκπρόσωποι των μαθητών και τα μεγαλύτερα εργατικά συνδικάτα θεωρούν, ωστόσο, ότι οι παρεμβάσεις αυτές δεν επαρκούν και δηλώνουν αποφασισμένοι να συνεχίσουν τις κινητοποιήσεις.

Γιατί συνεχίζονται οι συγκρούσεις

Στην έρευνα του Reuters περιλαμβάνονται και οι εκτιμήσεις ειδικών για την κλιμάκωση της βίας. Ο κοινωνιολόγος Φαμπιέν Ζομπάρ, ερευνητής στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας και ειδικός σε ζητήματα αστυνόμευσης, εξήγησε ότι η ένταση αυξάνεται όταν ομάδες διαδηλωτών προχωρούν σε βίαιες ενέργειες και οι αστυνομικές δυνάμεις λαμβάνουν εντολή να απαντήσουν επίσης με βία. Κατά τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή επιτρέπει στις συγκεκριμένες ομάδες να προβάλλουν την αστυνομική βία και να προσελκύουν υποστήριξη. Ο 18χρονος φοιτητής Ιατρικής Τιτουάν Μαλέν δήλωσε στο Reuters ότι αποφάσισε να προσφέρει εθελοντικά ιατρική βοήθεια στις διαδηλώσεις, αφού είδε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν οι διαδηλωτές στις 17 Οκτωβρίου. Ο νεαρός βρισκόταν σε μία από τις μεγαλύτερες πορείες του Παρισιού, στις 5 Νοεμβρίου, φορώντας λευκό κράνος και έχοντας κρεμασμένη στον λαιμό του μια αντιασφυξιογόνο μάσκα.Μιλώντας στο πρακτορείο, υποστήριξε ότι η ένταση της βίας και της καταστολής οδηγεί ορισμένους διαδηλωτές να θεωρούν τη βίαιη αντίδραση ως τον μοναδικό τρόπο για να ακουστεί η φωνή τους. Οι κινητοποιήσεις συνεχίζονται σε διάφορες πόλεις της Γαλλίας, με νέες διαδηλώσεις να πραγματοποιούνται κάθε εβδομάδα και τους συμμετέχοντες να διατυπώνουν αιτήματα για το κόστος ζωής, τις δημόσιες υπηρεσίες και την αστυνομική αντιμετώπιση των διαμαρτυριών.