Την πιο σαφή ένδειξη μέχρι τώρα ότι η διπλωματία θα μπορούσε να αποτρέψει έναν άλλο μεγάλο γύρο συγκρούσεων με το Ιράν έδωσε ο Ντόναλντ Τραμπ στον απόηχο της ήττας του κόμματός του στις ενδιάμεσες εκλογές.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, μιλώντας στο CNN χαρακτήρισε «ακραία απίθανες» τις νέες στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ εάν η Τεχεράνη σημειώσει πρόοδο προς μια συμφωνία για το πυρηνικό της πρόγραμμα και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Μιλώντας επίσης στην εκπομπή «60 Minutes» του CBS, είπε ότι «δεν επιδιώκει» την κλιμάκωση του πολέμου.
Σταθερός στην ίδια γραμμή, μετά τη συνάντησή του με τον πρωθυπουργό του Κατάρ, είπε ότι δεν πιστεύει πως η πρόσθετη στρατιωτική δράση κατά του Ιράν είναι απαραίτητη προς το παρόν. «Σε αυτό το σημείο, δεν θα είναι απαραίτητο να αναληφθεί στρατιωτική δράση», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, κατέστησε σαφές ότι η στρατιωτική επιλογή παραμένει διαθέσιμη εάν αλλάξουν οι συνθήκες. «Εάν υπάρξει οποιαδήποτε αλλαγή όσον αφορά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής είναι πλήρως προετοιμασμένες και ετοιμοπόλεμες», δήλωσε. «Δεν πιστεύουμε ότι θα υπάρξει κανένας λόγος να τη χρησιμοποιήσουμε», πρόσθεσε, σημειώνοντας σύμφωνα με το Reuters ότι ενήργησε «κατόπιν αιτήματος χωρών που είναι γείτονές τους» και αναφέρθηκε συγκεκριμένα στο Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και άλλες χώρες που προτιμούν οι ΗΠΑ να μην εξαπολύσουν νέες επιθέσεις.
Περισσότερο από οκτώ μήνες μετά τη σύγκρουση που εξαπέλυσε μαζί με το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, ο Τραμπ έχει υποβαθμίσει την πιθανότητα σύντομης επανέναρξης μεγάλων πολεμικών επιχειρήσεων, αλλά παραμένει απρόθυμος να αποδεχθεί ένα υπάρχον ιρανικό σχέδιο ανακωχής. Ανώτεροι αξιωματούχοι των ΗΠΑ και του Κόλπου έχουν εκφράσει αμφιβολίες για τις πιθανότητες μιας επικείμενης συμφωνίας.
Οι αμοιβαίες επιθέσεις συνεχίζονται, με τις ΗΠΑ να πλήττουν κατά τη διάρκεια της νύχτας το ιρανικό νησί Κεσμ, σύμφωνα με τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, και το Ιράν να επιτίθεται σε δεξαμενόπλοια στον Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ αυτόν τον μήνα, ενώ οι σύμμαχοί του Χούθι της Υεμένης έχουν πλήξει τη Σαουδική Αραβία.
Διαβάστε Επίσης
Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες διαπραγματεύονται αθόρυβα μια ευαίσθητη συμφωνία που θα μπορούσε να αποτρέψει την επιστροφή σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο και να ανοίξει την πόρτα για ευρύτερες συνομιλίες.
Όμως οι ελπίδες για μια συμφωνία μετριάζονται από την Ουάσιγκτον, με τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο να δηλώνει την Κυριακή (08/11) ότι «δεν θα έλεγα ότι βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας διευθέτησης».
Και οι δύο πλευρές, καθώς και το Κατάρ που εκτελεί χρέη διαμεσολαβητή, έχουν αποκαλύψει ελάχιστα για τις συζητήσεις, ακόμη και καθώς η διπλωματική δραστηριότητα έχει επιταχυνθεί μετά τις ενδιάμεσες εκλογές.
Τι έχει αλλάξει μετά τις ενδιάμεσες εκλογές
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς. Anna Moneymaker/Pool via REUTERS
Οι απώλειες των Ρεπουμπλικανών στις εκλογές προσέθεσαν άλλη μια διάσταση στις διαπραγματεύσεις. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε στη συνέχεια ότι ο πόλεμος ήταν μεταξύ των λόγων που οι Ρεπουμπλικανοί έχασαν και τα δύο σώματα του Κογκρέσου.
Ο Τραμπ δήλωσε στο «60 Minutes» ότι δεν διαφωνεί με την εκτίμηση του Βανς, αναγνωρίζοντας ότι στους ψηφοφόρους «δεν άρεσε ο πόλεμος». Ωστόσο, υπερασπίστηκε σθεναρά την απόφαση να επιτεθεί στο Ιράν, λέγοντας ότι αν έπρεπε να πάρει την απόφαση ξανά, η απάντησή του θα ήταν «ένα κατηγορηματικό ναι».
Το Ιράν, εν τω μεταξύ, προσπάθησε να χρησιμοποιήσει τα αποτελέσματα των εκλογών για να πιέσει τη διαπραγματευτική του θέση. «Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι έκαναν την επιλογή τους. Ώρα για τον Λευκό Οίκο να κάνει τη δική του», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Ο Τραμπ συνεχίζει να εκπέμπει αυτοπεποίθηση σχετικά με τη στρατιωτική θέση των ΗΠΑ, ενώ το Ιράν έχει απειλήσει επανειλημμένα να διευρύνει τον πόλεμο γεωγραφικά εάν δεχθεί ξανά επίθεση.
Τι συζητείται
Ιράν, Τεχεράνη, Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Και οι δύο πλευρές έχουν αρκετά βασικά αιτήματα τα οποία, στα χαρτιά, είναι απαράδεκτα για την άλλη πλευρά.
Ο Τραμπ επιδιώκει την εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, το οποίο η Τεχεράνη θεωρεί ζήτημα εθνικής κυριαρχίας.
Δημόσια, το Ιράν τηρεί σκληρή στάση, επιμένοντας ότι δεν θα διαπραγματευτεί με την Ουάσινγκτον για το πρόγραμμα ούτε θα ανοίξει ξανά τα ζωτικής σημασίας Στενά του Ορμούζ, εκτός εάν ικανοποιηθούν επτά προϋποθέσεις, συμπεριλαμβανομένου του τερματισμού του πολέμου σε «όλα τα μέτωπα» και της άρσης του ναυτικού αποκλεισμού. Οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.
Εκατοντάδες κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, το σχάσιμο υλικό που απαιτείται για την παραγωγή πυρηνικής βόμβας εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω σε βαθμό οπλικού επιπέδου, παραμένουν κρυμμένα κάπου στο Ιράν. Η Τεχεράνη έχει χρησιμοποιήσει αυτό το απόθεμα ως μέσο πίεσης στις συνομιλίες της με τις ΗΠΑ. Αναφορές υποδεικνύουν ότι η Ουάσινγκτον θέλει το ουράνιο να αραιωθεί ή να μεταφερθεί σε άλλη χώρα για φύλαξη. Είναι ασαφές πόσο έχουν προχωρήσει οι δύο πλευρές σε αυτό το σημείο.
Το Ιράν υποστηρίζει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα προορίζεται για την παραγωγή ενέργειας και όχι για στρατιωτικούς σκοπούς. Για το Ιράν, πέρα από το να μην υποχωρήσει στο πυρηνικό του πρόγραμμα ή στα Στενά του Ορμούζ, υπάρχουν βασικοί οικονομικοί στόχοι.
Ως ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου στον κόσμο, το Ιράν δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να πουλήσει αργό πετρέλαιο στις παγκόσμιες αγορές υπό τις αμερικανικές κυρώσεις. Δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που διακρατούνται σε ξένες τράπεζες παραμένουν επίσης δεσμευμένα. Η Ουάσινγκτον φαίνεται να εξετάζει την χαλάρωση αυτών των περιορισμών, μια κίνηση που θα μπορούσε να βοηθήσει την Τεχεράνη να ανακουφίσει τη σοβαρή οικονομική πίεση στον πληθυσμό της εν μέσω πληθωρισμού-ρεκόρ.
Πηγή: REUTERS/khamenei.ir QUALITY FROM SOURCE/File Photo
Το Ιράν ζητά επίσης αποζημίωση από τις ΗΠΑ για τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και των ανώτατων στρατιωτικών διοικητών του σε αεροπορικές επιδρομές κατά την έναρξη του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου εναντίον του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου.
Το Κατάρ διαμεσολαβεί μεταξύ των δύο πλευρών και διακινεί ένα έγγραφο-πλαίσιο το οποίο τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη τροποποιούν. Η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και εβδομάδες, ενδεχομένως μήνες, αλλά έχει ενταθεί τις τελευταίες ημέρες εν μέσω φόβων για νέα πλήγματα.
Ο Τραμπ συνάντησε τον πρωθυπουργό του Κατάρ, Σείχη Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι, στην Ουάσινγκτον τη Δευτέρα (09/11). Στη συνέχεια, ο Τραμπ δήλωσε ότι το Κατάρ και άλλα αραβικά κράτη που συνορεύουν με τον Περσικό Κόλπο θα προτιμούσαν το «status quo» και εξέφρασε την αισιοδοξία του ότι η σύγκρουση θα μπορούσε σύντομα να τελειώσει.
«Βλέπουμε μια δυναμική προς το τέλος αυτής της σύγκρουσης. Πιστεύω ότι θα τελειώσει αρκετά σύντομα», δήλωσε ο Τραμπ.
Τι εμποδίζει μια συμφωνία
Διαφημιστική πινακίδα στην Τεχεράνη με τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, να αγκαλιάζει τον στρατηγό Κασέμ Σολεϊμανί. Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Μέχρι στιγμής, καμία πλευρά δεν έχει διαφανεί διατεθειμένη να υποχωρήσει από τα αιτήματά της.
Πριν αναχωρήσει για τη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της Ομάδας των Επτά (G7) στο Παρίσι, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο άφησε να εννοηθεί ότι οι δύο πλευρές παραμένουν μακριά από μια συμφωνία.
«Αυτή τη στιγμή, δεν ήταν πολύ παραγωγικό επειδή τα ιρανικά αιτήματα δεν είναι απλώς μη αποδεκτά, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις εξωφρενικά, γελοία και πραγματικά μη ρεαλιστικά».
Μετά από διαδοχικούς γύρους ανοιχτής σύγκρουσης, η εμπιστοσύνη της Τεχεράνης προς την Ουάσινγκτον έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Το Ιράν δεν έχει ξεχάσει ότι η σύγκρουση ξεκίνησε ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη οι πυρηνικές συνομιλίες με τις ΗΠΑ.
Το Ιράν ανησυχεί ότι η εκχώρηση οποιουδήποτε μέσου πίεσης θα μπορούσε να προσκαλέσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να χτυπήσουν ξανά, αφήνοντάς το εκτεθειμένο και χωρίς αποτελεσματικά διαπραγματευτικά εργαλεία. Εάν το Ιράν δεχθεί επίθεση αφού ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ και παραδώσει τον έλεγχο του εμπλουτισμένου ουρανίου, θα βρεθεί ακόμα πιο εκτεθειμένο και σε ασθενέστερη διαπραγματευτική θέση.
Ο Τραμπ ισορροπεί τις σχέσεις του με τους Άραβες εταίρους και το Ισραήλ, οι οποίοι θεωρούν την Ισλαμική Δημοκρατία ως απειλή, και αντιμετωπίζει αυστηρό έλεγχο εάν αποχωρήσει από τον πόλεμο χωρίς μια σημαντική υποχώρηση από το Ιράν. Η Τεχεράνη θέλει επίσης να προστατεύσει τους περιφερειακούς εντολοδόχους και συμμάχους της στο Λίβανο, το Ιράκ και την Υεμένη. Αυτές οι πολιτοφυλακές έχουν πολεμήσει για λογαριασμό της Ισλαμικής Δημοκρατίας σε περιφερειακό επίπεδο και είναι πιστές στην Τεχεράνη, αλλά έχουν υποστεί υπαρξιακή πίεση τα τελευταία τρία χρόνια.
Τον Σεπτέμβριο, ο σύμμαχος του Ιράν στην Υεμένη, οι αντάρτες Χούθι, εξαπέλυσαν μια επίθεση αστραπή, καταλαμβάνοντας ένα άλλο καίριο θαλάσσιο σημείο στραγγαλισμού στην Ερυθρά Θάλασσα, τα Στενά Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, δίνοντας στην Τεχεράνη πιθανή επιρροή σε μια επιπλέον θαλάσσια οδό. Έκτοτε, οι Χούθι έχουν εντείνει τις επιθέσεις στη Σαουδική Αραβία ως απάντηση στη στρατιωτική υποστήριξη του Ριάντ προς τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης.
Οι ΗΠΑ θέλουν να στερήσουν από το Ιράν τη δυνατότητα κατασκευής πυρηνικού όπλου, συμπεριλαμβανομένου του προηγμένου εξοπλισμού που θα μπορούσε να του το επιτρέψει.
Οι Άραβες γείτονες του Ιράν είναι διχασμένοι σχετικά με οποιαδήποτε συμφωνία που θα έδινε στην Τεχεράνη υπερβολική δύναμη και θα εδραίωνε την επιθυμητή ηγεμονία της. Το Ιράν θέλει να διαχειρίζεται τα Στενά του Ορμούζ, τον θαλάσσιο διάδρομο μέσω του οποίου τα πλούσια αραβικά κράτη εξαγάγουν το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου τους. Ο έλεγχος της θαλάσσιας οδού θα έδινε στην Τεχεράνη αποφασιστική επιρροή σε ό,τι εισέρχεται και εξέρχεται από την περιοχή. Αυτό, επίσης, θα ερχόταν σε αντίθεση με τα αιτήματα των ΗΠΑ, οι οποίες θέλουν να δουν ανοιχτές θαλάσσιες οδούς και θα ήταν διστακτικές να παραδώσουν στο Ιράν ένα βασικό όφελος από τον πόλεμο.
Πόσο πιθανό είναι να αρχίσει ξανά ο πόλεμος
Ένα μαχητικό αεροσκάφος απονηώνεται κατά τη διάρκεια νυχτερινών επιχειρήσεων στο κατάστρωμα πτήσεων του USS George Washington στην Αραβική Θάλασσα, στις 12 Σεπτεμβρίου 2026. REUTERS/Ed Ou
Υπήρξαν ορισμένες επιθέσεις, αλλά και οι δύο πλευρές τις έχουν υποβαθμίσει, μια ένδειξη ίσως ότι καμία δεν θέλει να εκτροχιάσει τις συνομιλίες. Ορισμένα μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι οι συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών έχουν πλησιάσει σε συμφωνία. Οι New York Times ανέφεραν ότι το Ιράν είναι διατεθειμένο να εμπλακεί ξανά σε πυρηνικές διαπραγματεύσεις.
Δεν υπάρχει ανεξάρτητη επιβεβαίωση, αλλά οποιεσδήποτε υποχωρήσεις από το Ιράν στο πυρηνικό του πρόγραμμα, ή ακόμη και η προθυμία να συζητηθεί το θέμα, θα θεωρούνταν σημαντική εξέλιξη.
Ωστόσο, παρά τις αναφορές για πρόοδο, ο κίνδυνος ενός ολοκληρωτικού πολέμου παραμένει πραγματικός. Οι ΗΠΑ διατηρούν ακόμη μια τεράστια στρατιωτική παρουσία στη Μέση Ανατολή που θα μπορούσε να εξαπολύσει μια μεγάλη επίθεση κατόπιν διαταγής του Τραμπ.
Σκάφη που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ μεταφέροντας πετρέλαιο και φυσικό αέριο συνεχίζουν να δέχονται ιρανικές επιθέσεις.
Οι ΗΠΑ προσφέρουν αμοιβή έως και 20 εκατομμύρια δολάρια για πληροφορίες σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και έχουν συγκροτήσει μια ειδική ομάδα με στόχο να εμποδίσει την Τεχεράνη να χρησιμοποιεί χερσαίες οδούς για τη μεταφορά προηγμένων όπλων και άλλων υλικών, σημάδια ότι η Ουάσινγκτον εντείνει την πίεση αντί να την χαλαρώνει.
Εν τω μεταξύ, Ιρανοί σκληροπυρηνικοί που πιστεύουν ότι η Τεχεράνη έχει ήδη βγει νικήτρια στον πόλεμο με τις ΗΠΑ εκμεταλλεύονται τις απώλειες του Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές για να απαιτήσουν να πληρώσει υψηλότερο τίμημα για την έξοδο από τη σύγκρουση. Εάν επιτευχθεί συμφωνία από τους πιο μεταρρυθμιστές Ιρανούς ηγέτες που εμπλέκονται στις συνομιλίες, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας.
Τις τελευταίες εβδομάδες, Ιρανοί στρατιωτικοί διοικητές έχουν εντείνει τις προειδοποιήσεις τους, ισχυριζόμενοι ότι το Ιράν διαθέτει οπλισμό ικανό να πλήξει περισσότερους στόχους και να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ζημιά από πριν.
Έτσι, ακόμη και αν ο Τραμπ είναι διατεθειμένος να καταλήξει σε συμφωνία, δεν είναι καθόλου σαφές εάν το Ιράν είναι έτοιμο να αποδεχθεί μία.
