Ανάλυση Stratfor: Οσα ενώνουν και χωρίζουν τους BRICS

Παράλληλα, οι διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες των μελών θα συνεχίσουν να περιορίζουν τη συνεργασία σε αμφιλεγόμενα γεωπολιτικά ζητήματα. Το διήμερο 12-13 Σεπτεμβρίου, η Ινδία φιλοξένησε στο Νέο Δελχί τη 18η Σύνοδο Κορυφής των BRICS, στην οποία συμμετείχαν οι ηγέτες των 11 κρατών-μελών του μπλοκ, καθώς και εκπρόσωποι κρατών-εταίρων. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, το παγκόσμιο εμπόριο, η οικονομική συνεργασία και η χρηματοπιστωτική διασυνδεσιμότητα.

Οι συμμετέχοντες υιοθέτησαν μια κοινή δήλωση, με την οποία τάχθηκαν υπέρ της αυτοσυγκράτησης και των διπλωματικών προσπαθειών για την αντιμετώπιση του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν, επέκριναν τη χρήση μονομερών δασμών και άλλων εμπορικών φραγμών και ζήτησαν ενισχυμένη συνεργασία στις διασυνοριακές πληρωμές, στην τεχνολογία, στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Αξιοσημείωτο ήταν το γεγονός ότι ο Ιρανός πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν, συναντήθηκε, στο περιθώριο της Συνόδου, με τον διάδοχο του θρόνου του Αμπου Ντάμπι, σεΐχη Χάλεντ μπιν Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ αλ Ναχιάν. Παράλληλα, ο Ινδός πρωθυπουργός, Ναρέντρα Μόντι, πραγματοποίησε συναντήσεις τόσο με τον Ρώσο πρόεδρο, Βλαντιμίρ Πούτιν, όσο και με τον Κινέζο πρόεδρο, Σι Τζινπίνγκ.

Η Σύνοδος των BRICS κατέδειξε ότι το μπλοκ μπορεί να επιτυγχάνει συναίνεση σε γενικές αρχές, αλλά δυσκολεύεται να τις μετατρέψει σε κοινή, συγκεκριμένη δράση, κυρίως στα αμφιλεγόμενα γεωπολιτικά ζητήματα. Τα 11 μέλη αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού και περίπου το 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ, όμως η διεύρυνση του μπλοκ έχει αυξήσει τις διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες και, κατά συνέπεια, τη δυσκολία επίτευξης κοινών θέσεων. Η διαφορά αυτή είχε φανεί ήδη τον Μάιο του 2026, όταν οι ΥΠΕΞ των BRICS δεν κατάφεραν να εκδώσουν κοινή δήλωση για τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, λόγω διαφωνιών για τη Γάζα και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Το Ιράν ζητούσε καταδίκη των ενεργειών ΗΠΑ και Ισραήλ, ενώ άλλα μέλη, κυρίως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), αντιδρούσαν σε αυστηρότερη διατύπωση.

Στη Σύνοδο του Νέου Δελχί επιτεύχθηκε, τελικά, γενική συναίνεση, αλλά η παρουσία Ιράν, Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ περιόρισε τη δήλωση σε γενικές εκκλήσεις για αποκλιμάκωση. Παράλληλα, οι BRICS απέφυγαν να κατονομάσουν τις ΗΠΑ στις αναφορές για τον πόλεμο με το Ιράν και τους δασμούς, χρησιμοποιώντας γενικότερες διατυπώσεις κατά της στρατιωτικής δράσης, των εμπορικών φραγμών και των κυρώσεων. Αντίστοιχα, για τον πόλεμο στην Ουκρανία δεν υπήρξε άμεση αναφορά, αλλά μόνο εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση, διάλογο και διπλωματία, επιτρέποντας, κυρίως, στη Ρωσία να αποφύγει μια ενιαία θέση. Η ίδια δυναμική αναμένεται να περιορίσει και την οικονομική και τη χρηματοπιστωτική ενοποίηση των BRICS. Τα μέλη συμφωνούν γενικά στη μείωση της εξάρτησης από τη δυτική χρηματοπιστωτική υποδομή, όμως διαφωνούν ως προς τα εθνικά συστήματα πληρωμών, τα ρυθμιστικά πρότυπα και τον ρόλο του δολαρίου. Ετσι, η δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος πληρωμών των BRICS και η ευρύτερη υιοθέτηση ψηφιακών νομισμάτων κεντρικών τραπεζών αναμένεται να προχωρήσουν αργά, ενώ πιθανότερη είναι η ανάπτυξη διμερών ή μικρότερων σχημάτων, όπως οι μηχανισμοί πληρωμών Ινδίας – Ρωσίας και Κίνας – Βραζιλίας.

Βασικός λόγος είναι οι διαφορετικές στρατηγικές προσεγγίσεις των μελών απέναντι στις ΗΠΑ και τη διεθνή τάξη. Η Ινδία χρησιμοποιεί τους BRICS, κυρίως, για τη διατήρηση της στρατηγικής της αυτονομίας και επιδιώκει παράλληλα σχέσεις με Ουάσιγκτον, Μόσχα και Πεκίνο. Η Κίνα και η Ρωσία αμφισβητούν περισσότερο το υπό αμερικανική ηγεσία σύστημα, αλλά δεν επιδιώκουν κατ’ ανάγκη να μετατρέψουν τους BRICS σε μηχανισμό άμεσης αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ. Η Βραζιλία και η Ινδονησία επιδιώκουν μεγαλύτερη εκπροσώπηση των αναπτυσσόμενων χωρών και περισσότερες οικονομικές επιλογές, χωρίς στενή ευθυγράμμιση με την Κίνα ή τη Ρωσία. Συνολικά, οι BRICS αναμένεται να συνεχίσουν να προωθούν ζητήματα στα οποία υπάρχει ευρύ κοινό συμφέρον, αλλά η μετατροπή της αυξανόμενης οικονομικής ισχύος τους σε ενιαία γεωπολιτική ή οικονομική δράση θα παραμένει δύσκολη. Η χρηματοπιστωτική συνεργασία είναι πιθανότερο να εξελίσσεται σταδιακά μέσω διμερών και μικρότερων σχημάτων, παρά μέσω ενός ενιαίου συστήματος για ολόκληρο το μπλοκ.

Οι συνομιλίες του Μόντι με τον Σι και τον Πούτιν, στο περιθώριο της Συνόδου, δείχνουν μια σταδιακή σταθεροποίηση των σχέσεων Ινδίας – Κίνας και περαιτέρω ενίσχυση των αμυντικών και οικονομικών δεσμών Ινδίας – Ρωσίας. Ωστόσο, οι άλυτες δομικές διαφορές, καθώς και οι περιορισμοί στο εμπόριο και τις πληρωμές θα περιορίσουν την περαιτέρω διεύρυνση της συνεργασίας τόσο με το Πεκίνο όσο και με τη Μόσχα. Η συνάντηση του Μόντι με τον Σι πιθανότατα θα στηρίξει μια σταδιακή βελτίωση των σχέσεων Ινδίας – Κίνας μέσω μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, συμπεριλαμβανομένων επαφών χαμηλού επιπέδου στον οικονομικό τομέα και μεταξύ των λαών των δύο χωρών. Ωστόσο, η έμφαση που δίνει το Νέο Δελχί στην ειρήνη στα σύνορα και στις εμπορικές ανισορροπίες δείχνει ότι η εμβάθυνση των οικονομικών σχέσεων θα εξακολουθήσει να εξαρτάται από την πρόοδο σε θεμελιώδεις διαφορές. Αντίστοιχα, η συνάντηση του Μόντι με τον Πούτιν επιβεβαίωσε τη διαχρονική ανθεκτικότητα των σχέσεων Ινδίας – Ρωσίας, χωρίς να σηματοδοτεί κάποια σημαντική αλλαγή πολιτικής. Η έμφαση στην επέκταση του εμπορίου, της βιομηχανικής συνεργασίας, της ενέργειας, της άμυνας και άλλων στρατηγικών τομέων δείχνει ότι οι δύο πλευρές θα συνεχίσουν να εμβαθύνουν τους οικονομικούς και αμυντικούς δεσμούς τους.