Η αποτυχία να προληφθεί η 11η Σεπτεμβρίου 2001 ήταν καταστροφική. Αλλά έγιναν ακόμη μεγαλύτερα λάθη από τις συνέπειές της.
Αυτός ο πόλεμος δεν είχε ποτέ ένα σαφές στρατηγικό σχέδιο ή ένα συμφωνημένο τελικό σημείο. Αντίθετα, είδε πρώτα το Αφγανιστάν και στη συνέχεια το Ιράκ, να εμπλέκονται σε καταστροφική σύγκρουση που ενίσχυσε τις απειλές και έδωσε νέες ευκαιρίες σε τρομοκρατικές ομάδες.
Η μέρα που άλλαξε ο κόσμος
Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 ήταν διαφορετικές από οτιδήποτε είχε δει ο κόσμος πριν. Για την Αμερική και τον κόσμο που παρακολουθούσε, η 11η Σεπτεμβρίου έμοιαζε περισσότερο με μια στιγμή στο Περλ Χάρμπορ το 1941 , δηλαδή μια καταστροφική αιφνιδιαστική επίθεση από έναν μακρινό εχθρό που απαιτούσε απάντηση. Αλλά εδώ ο μακρινός εχθρός δεν ήταν ένα έθνος-κράτος στη μέση του πολέμου, ήταν μια ετερόκλητη συλλογή ανταρτών που ζούσαν σε ορεινά κρησφύγετα, που για πολύ καιρό υποτιμήθηκαν και παρεξηγήθηκαν ευρέως.
Χρειάστηκαν ταινίες του Χόλιγουντ για να αποδώσουν τη φρίκη του Περλ Χάρμπορ. Αλλά εκατοντάδες εκατομμύρια πολίτες σε όλο τον κόσμο παρακολούθησαν, μέσω ζωντανών δορυφορικών τηλεοπτικών ροών, μια απίστευτη φρίκη, καθώς ένα πλήρως φορτωμένο εμπορικό αεροσκάφος συγκρούστηκε με τον πρώτο πύργο του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου στη Νέα Υόρκη.
Εκείνη την εποχή, αυτή έμοιαζε με μια στιγμή που άλλαξε τα πάντα, ένα σημείο καμπής στην ιστορία γύρω από το οποίο θα στρεφόντουσαν τόσα πολλά. 25 χρόνια αργότερα, αυτή η καταστροφική διαίσθηση επιβεβαιώθηκε μέσα από μια σειρά από ζοφερά γεγονότα και τραγικά λάθη.
Ο κόσμος βιώνει ραγδαίους μετασχηματισμούς
Θα μπορούσαν να είχαν αποτραπεί οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου; Τον Σεπτέμβριο του 2026 ζούμε σε έναν κόσμο αβεβαιότητας και αλλαγής. Η γεωπολιτική, η τεχνολογία και ο φυσικός κόσμος βιώνουν ραγδαίους μετασχηματισμούς που συναρπάζουν και τρομάζουν σε ίσο βαθμό.
Διαβάστε Επίσης
Πολλά από αυτά θα είχαν συμβεί χωρίς την 11η Σεπτεμβρίου, αλλά υπάρχει μια αίσθηση ότι εκείνη η ημέρα άλλαξε όλα αυτά τα πράγματα. Η κατάρρευση 80 ετών παγκόσμιας τάξης δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι προήλθε απλώς από τη μεγαλύτερη τρομοκρατική επίθεση στον κόσμο, αλλά σίγουρα έπαιξε ρόλο στην πυροδότηση μιας σειράς αντιδράσεων που άλλαξε όλα τα εμπλεκόμενα έθνη.
Μπορούσαν οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου να είχαν προβλεφθεί και να είχαν αποτραπεί; Απολύτως. Οι πληροφορίες για την αντιτρομοκρατία έχουν εξελιχθεί μαζικά τα τελευταία 25 χρόνια. Αλλά η διεθνής τρομοκρατία δεν ήταν κάτι καινούργιο το 2001, ούτε η Αλ Κάιντα – η υπεύθυνη τρομοκρατική ομάδα – ήταν εντελώς άγνωστη και λειτουργούσε χωρίς έλεγχο.
Τα «καμπανάκια»
Πολύ πριν από τη δημοσίευση της έκθεσης της Επιτροπής για την 11η Σεπτεμβρίου, ήταν σαφές ότι υπήρχαν πολλές στιγμές “αν μόνο” που μπορεί να είχαν αποτρέψει την επίθεση. Μακάρι να είχαν ακουστεί αυτοί που έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου. Μακάρι το FBI και η CIA να είχαν αφήσει στην άκρη τις αντιπαλότητές τους για να εμπιστευτούν ο ένας τον άλλον, να μοιραστούν πλήρως ό,τι γνώριζαν και να δράσουν.. Σε όλα αυτά τα σημεία, οι επιθέσεις θα μπορούσαν να είχαν σταματήσει.
Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου ήταν εξαιρετικά φιλόδοξες, καθώς περιλάμβαναν παγκόσμια ενορχήστρωση σχεδιασμού, εκπαίδευσης και εκτέλεσης σε μια κλίμακα που δεν έχει ξαναδεί κανείς. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, υπήρξαν δεκάδες τρομοκρατικές επιθέσεις με μαζικές απώλειες, πρώτα από την Αλ Κάιντα και στη συνέχεια από το παρακλάδι της, το Ισλαμικό Κράτος. Οι μεγαλύτερες και πιο αποτελεσματικές σημειώθηκαν σε ζώνες συγκρούσεων όπου το εκρηκτικό υλικό είναι άμεσα διαθέσιμο και ο ρυθμός της βίας καθιστά αδύνατη την διακοπή κάθε επίθεσης.
Ένας τομέας διαρκούς επιτυχίας τα τελευταία 25 χρόνια είναι η ανάπτυξη πληροφοριών υπό την ηγεσία της αστυνομίας. Οι αστυνομικές δυνάμεις συνεργάζονται πλέον αποτελεσματικά σε διεθνείς οργανισμούς, οι οποίοι έχουν αναπτύξει αξιοσημείωτη ικανότητα να παρακολουθούν τις επικοινωνίες και να αποτρέπουν προγραμματισμένες τρομοκρατικές επιθέσεις που αφορούν πυρήνες και δίκτυα.
Αν δεν υπήρχε αυτή η ευπρόσδεκτη διεθνής συνεργασία και η ταχέως εξελισσόμενη ικανότητα, τα τελευταία 25 χρόνια θα είχαν δει πολλές χιλιάδες ακόμη ζωές να χαθούν. Ευτυχώς, είναι πολύ απίθανο να επαναληφθεί μια επίθεση της κλίμακας και της φύσης της 11ης Σεπτεμβρίου. Αλλά δεν είναι αδύνατο.
Η επίθεση της Χαμάς
Τα καλύτερα συστήματα πληροφοριών στον κόσμο είναι τόσο καλά όσο τα πολιτικά πλαίσια στα οποία υπάρχουν και οι ηγέτες που υπηρετούν. Μια τρομερή πρόσφατη υπενθύμιση αυτού συνέβη στις 7 Οκτωβρίου 2023, όταν η Χαμάς, υποστηριζόμενη από το Ιράν, πέτυχε μια μαζική επίθεση στο Ισραήλ. Ακόμα περισσότερο από ό,τι συνέβη με τις επιθέσεις του 2001, υπήρξαν πολλαπλές αναφορές και προειδοποιήσεις πληροφοριών πριν από την 7η Οκτωβρίου. Οι επιθέσεις πέτυχαν όχι τόσο λόγω μιας αποτυχίας των πληροφοριών, όσο λόγω της αποτυχίας της ισραηλινής ηγεσίας να ακούσει τις πληροφορίες.
Σχεδόν τρία χρόνια αργότερα, δεν έχει ακόμη γίνει μια σωστή εκτίμηση του πώς η Χαμάς κατάφερε να πετύχει πέρα από αυτό που ο καθένας είχε τολμήσει να φανταστεί.
Τα χρόνια που ακολούθησαν την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου έχουν δείξει την πραγματική δυνατότητα της τρομοκρατίας να προκαλέσει μια θυμωμένη, εκδικητική απάντηση που περιλαμβάνει επίθεση χωρίς κανένα σχέδιο, με καταστροφικές συνέπειες.
Απίστευτα, 20 χρόνια μετά από μια αδιάκοπη στρατιωτική εκστρατεία από έναν παγκόσμιο συνασπισμό που πολεμούσε τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, η τρομοκρατική ομάδα που συνδέεται με την Αλ Κάιντα διοικεί τώρα ένα σκληρό αυταρχικό κράτος που καταπιέζει δεκάδες εκατομμύρια, ιδίως γυναίκες και παιδιά.
Αποτελεί μια αυξανόμενη απειλή όχι μόνο για τους άμεσους γείτονές της αλλά και για τον ευρύτερο κόσμο. Το μεγάλο λάθος που έγινε δεν ήταν η αποτυχία να σταματήσουν εξαρχής οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, αν και αυτό θα έπρεπε να είχε επιτευχθεί. Ήταν η αποτυχία να κατανοήσουμε πώς η τρομοκρατία μπορεί να ενισχύσει τον αντίκτυπό της μέσω της αντίδρασής μας στην οργή.
Μια συνεχιζόμενη απειλή
Η ιστορία της Αλ Κάιντα πηγάζει από τη φυλάκιση και τις διώξεις των ηγετών της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Αίγυπτο τη δεκαετία του 1950. Η εκτέλεση του οραματιστή ηγέτη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, Σαγίντ Κουτμπ, το 1966, είδε τον αδελφό του και τους εναπομείναντες ηγέτες της Αδελφότητας να καταφεύγουν στη Σαουδική Αραβία, όπου το επαναστατικό πολιτικό τους όραμα συγχωνεύτηκε με τον κρατικά χρηματοδοτούμενο φονταμενταλισμό των Ουαχαμπιστών και την υποστήριξη του Οσάμα Μπιν Λάντεν. Τροφοδότησε το παγκόσμιο κίνημα αντίστασης στο Αφγανιστάν και οδήγησε σε ομάδες όπως η Τζεμάα Ισλαμίγια, το τρομοκρατικό δίκτυο της Νοτιοανατολικής Ασίας πίσω από τις βομβιστικές επιθέσεις στο Μπαλί.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι σαλαφιστικές τζιχαντιστικές τρομοκρατικές ιδέες που σκιαγράφησε αρχικά ο Σαγίντ Κουτμπ και στη συνέχεια υλοποιήθηκαν από την Αλ Κάιντα, παραμένουν μια διαρκής απειλή. Ο αντίκτυπός τους στο Αφγανιστάν και την κεντρική Ασία εξακολουθεί να υποτιμάται. Αλλά στην Αφρική είναι όπου τόσο η Αλ Κάιντα όσο και το Ισλαμικό Κράτος συνεχίζουν να επεκτείνονται και να εξελίσσονται, προκαλώντας καταστροφική βία σε δώδεκα ζώνες συγκρούσεων. Δεδομένου ότι οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου προετοιμάζονταν πριν από 50 χρόνια, υπάρχουν κάθε λόγος να πιστεύουμε ότι η απειλή που εξαπολύθηκε μέσω της ανόδου της Αλ Κάιντα παρουσιάζει ένα διαρκές πρόβλημα.
