Οι συζητήσεις έρχονται μετά τη στρατιωτική ενίσχυση των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, ως απάντηση στη βίαιη καταστολή από το Ιράν των πανεθνικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων τον περασμένο μήνα, οι οποίες, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στοίχισαν τη ζωή σε πολλές χιλιάδες ανθρώπους.

Η αβεβαιότητα σχετικά με τον τόπο και το εύρος των συνομιλιών απειλούσε να τις εκτροχιάσει, παρότι αποτελούν μέρος μιας διπλωματικής προσπάθειας περιφερειακών μεσολαβητών για την αποκλιμάκωση της έντασης.

Οι δύο χώρες παραμένουν πολύ μακριά στις θέσεις τους. Η ελπίδα είναι ότι, εφόσον οι συνομιλίες έχουν επιτυχία, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα πλαίσιο διαπραγματεύσεων.

Οι ΗΠΑ, που απαιτούν από το Ιράν να «παγώσει» το πυρηνικό του πρόγραμμα και να εγκαταλείψει το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου, είχαν δηλώσει ότι οι συνομιλίες θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν τους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν, τη στήριξη που παρέχει σε ένοπλες ομάδες στην περιοχή και τη μεταχείριση των πολιτών του.

Το Ιράν, ωστόσο, έχει δηλώσει ότι οι συζητήσεις θα περιοριστούν στο πυρηνικό του πρόγραμμα, ενώ παραμένει ασαφές εάν αυτές οι διαφορές έχουν γεφυρωθεί.

Τις τελευταίες εβδομάδες, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει να βομβαρδίσει το Ιράν εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία. Οι ΗΠΑ έχουν στείλει χιλιάδες στρατιώτες και αυτό που ο Τραμπ περιέγραψε ως «αρμάδα» στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου ενός αεροπλανοφόρου, άλλων πολεμικών πλοίων και μαχητικών αεροσκαφών.

Το Ιράν έχει ορκιστεί ότι θα απαντήσει δυναμικά σε οποιαδήποτε επίθεση, απειλώντας να πλήξει αμερικανικούς στρατιωτικούς στόχους στη Μέση Ανατολή και το Ισραήλ.

Της ιρανικής αντιπροσωπείας θα ηγηθεί ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος την περασμένη εβδομάδα δήλωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας του είναι «με το δάχτυλο στη σκανδάλη», ενώ τις ΗΠΑ θα εκπροσωπήσουν ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ.

Αυτή θα είναι η πρώτη συνάντηση με τη συμμετοχή Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων μετά τον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ιράν τον περασμένο Ιούνιο, όταν οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τις τρεις κύριες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.

Το Ιράν αναφέρει ότι ο εμπλουτισμός ουρανίου σταμάτησε μετά τις επιθέσεις.

Για την πιεζόμενη ηγεσία του Ιράν, οι συνομιλίες ενδέχεται να αποτελούν την τελευταία ευκαιρία να αποτραπεί στρατιωτική δράση των ΗΠΑ, η οποία θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω το καθεστώς, το οποίο, σύμφωνα με αναλυτές, βρίσκεται στη πιο αδύναμη θέση του από την άνοδό του στην εξουσία μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.

Οι απειλές του Τραμπ ήρθαν ενώ οι ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας κατέστειλαν βίαια μαζικές διαδηλώσεις, που προκλήθηκαν από την επιδεινούμενη οικονομική κρίση, με τους διαδηλωτές να ζητούν το τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Το Human Rights Activists News Agency, με έδρα την Ουάσινγκτον, δήλωσε ότι έχει επιβεβαιώσει τουλάχιστον 6.883 θανάτους, προειδοποιώντας ότι ο αριθμός μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερος, ενώ περισσότεροι από 50.000 άνθρωποι έχουν συλληφθεί.

Η τρέχουσα κρίση επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, το οποίο αποτελεί επί δεκαετίες σημείο αντιπαράθεσης με τη Δύση.

Για δεκαετίες, το Ιράν υποστηρίζει ότι το πρόγραμμά του έχει ειρηνικούς σκοπούς, ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ το κατηγορούν ότι αποτελεί μέρος προσπάθειας ανάπτυξης πυρηνικού όπλου.

Το Ιράν δηλώνει ότι έχει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο στο έδαφός του και έχει απορρίψει τις εκκλήσεις να μεταφερθεί το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου — 400 κιλά — σε τρίτη χώρα.

Αξιωματούχοι έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι είναι ανοιχτοί σε παραχωρήσεις, που θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη δημιουργία περιφερειακής κοινοπραξίας για τον εμπλουτισμό ουρανίου, όπως είχε προταθεί σε συνομιλίες με τις ΗΠΑ που κατέρρευσαν όταν το Ισραήλ εξαπέλυσε τον αιφνιδιαστικό πόλεμο πέρυσι.

Ταυτόχρονα, το Ιράν δηλώνει ότι οι απαιτήσεις για περιορισμό του βαλλιστικού του προγράμματος και για τερματισμό της στήριξης σε «αντιπροσώπους» στην περιοχή — μια συμμαχία που η Τεχεράνη αποκαλεί «Άξονα της Αντίστασης» και περιλαμβάνει τη Χαμάς στη Γάζα, πολιτοφυλακές στο Ιράκ, τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και τους Χούθι στην Υεμένη — είναι απαράδεκτες και παραβίαση της κυριαρχίας της.

Την Τρίτη, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε ότι έδωσε εντολή στον Αραγτσί να «επιδιώξει δίκαιες και ισότιμες διαπραγματεύσεις» με τις ΗΠΑ, «εφόσον υπάρχει το κατάλληλο περιβάλλον».

Σε κάθε περίπτωση, το Ιράν αναμένεται να απαιτήσει την άρση των κυρώσεων που έχουν παραλύσει την οικονομία του. Αντίπαλοι του καθεστώτος υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε ελάφρυνση θα προσφέρει «ανάσα ζωής» στους θρησκευτικούς ηγέτες.

Για τις ΗΠΑ, η συνάντηση, ανάλογα με την έκβασή της, θα μπορούσε να προσφέρει μια διέξοδο στον Τραμπ από τις στρατιωτικές απειλές του.

Οι χώρες της περιοχής ανησυχούν ότι ένα αμερικανικό πλήγμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη σύγκρουση ή σε μακροχρόνιο χάος στο Ιράν, και έχουν προειδοποιήσει ότι η αεροπορική ισχύς από μόνη της δεν θα μπορέσει να ανατρέψει την ιρανική ηγεσία.

Ερωτηθείς αν ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, πρέπει να ανησυχεί, ο Τραμπ δήλωσε στο NBC News την Τετάρτη: «Θα έλεγα ότι πρέπει να ανησυχεί πολύ. Ναι, πρέπει».

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι συζητήσεις θα πρέπει να επεκταθούν πέρα από το πυρηνικό ζήτημα για να επιτευχθεί «κάτι ουσιαστικό».

«Δεν είμαι σίγουρος ότι μπορείς να καταλήξεις σε συμφωνία με αυτούς τους ανθρώπους, αλλά θα προσπαθήσουμε να διαπιστώσουμε αν υπάρχει κάτι που μπορεί να γίνει. Δεν βλέπουμε κάποιο κακό στο να προσπαθήσουμε», είπε.

Οι συνομιλίες, που αρχικά είχαν προγραμματιστεί να γίνουν στην Κωνσταντινούπολη, αποτελούν πρωτοβουλία της Αιγύπτου, της Τουρκίας και του Κατάρ για την εκτόνωση της έντασης.

Το Ιράν, ωστόσο, ζήτησε την τελευταία στιγμή να αλλάξει ο τόπος της συνάντησης σε Ομάν, το οποίο είχε φιλοξενήσει συζητήσεις και πέρυσι, και να περιοριστεί η συμμετοχή μόνο σε Ιρανούς και Αμερικανούς αξιωματούχους.