Ο δημοσιογράφος Δημήτρη Στάμος μίλησε στην εκπομπή «Fair Play» του «Ελεύθερου Τύπου» για τον Ολυμπιακό, τη Μίλαν αλλά και το παρελθόν του ελληνικού και ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου, αναδεικνύοντας παράλληλα τις έντονες κοινωνιολογικές αλλαγές που έχουν μεταμορφώσει το άθλημα τις τελευταίες δεκαετίες.
Δηλώνει πλέον οπαδός του Ολυμπιακού, αν και με το πέρασμα των χρόνων έχει φύγει ο φανατισμός: «Ήμουν κάποτε φανατικός να μην το κρύψω. Στη συνέχεια ε μάλλον έριξα λίγο τους τόνους του φανατισμού έγινα περισσότερο φίλαθλος, δεν κρύβω ότι κάποια εποχή μοιράστηκα και λίγο μοιράστηκα γιατί από την παραμονή μου στην Ιταλία άρχισα να υποστηρίζω τη Μίλαν την οποία υποστηρίζω ακόμη φυσικά, άρα διίστανται λίγο οι απόψεις και εκεί ισορροπεί το θέμα. Παρακολουθώ τον Ολυμπιακό. Είμαι Ολυμπιακός παιδιόθεν. Άρα λοιπόν δεν μπορώ να το κρύψω».
Τα Παιδικά Χρόνια και η Ραδιοφωνική Μαγεία
Η συζήτηση ξεκινά με την επιστροφή στα παιδικά χρόνια του καλεσμένου, μια εποχή που ο ίδιος χαρακτηρίζει ως «τελείως διαφορετική» και σχεδόν αδιανόητη για τη σύγχρονη νεολαία. Στη γενέτειρά του, τους Αγίους Θεοδώρους Κορινθίας, δεν υπήρχαν τηλεοράσεις ή μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η επαφή με το ποδόσφαιρο γινόταν μέσα από τις ζωντανές ραδιοφωνικές μεταδόσεις, οι οποίες πυροδοτούσαν τη φαντασία των μικρών παιδιών, και από τα φωτογραφικά στιγμιότυπα των εφημερίδων την επόμενη ημέρα. Το παιχνίδι παιζόταν αποκλειστικά στις αλάνες και στους δρόμους, με αυτοσχέδιες μπάλες με κορδόνια.
Ο Δημήτρης Στάμου θυμάται χαρακτηριστικά ένα περιστατικό όπου ο τοπικός τσαγκάρης αρνήθηκε να τους επιστρέψει μια σκισμένη μπάλα που του είχαν πάει για επισκευή, κυνηγώντας τους και ταυτίζοντας τον αθλητισμό με τον «τεντιμποϊσμό». Παρά τις δυσκολίες και την έλλειψη υποδομών, το πάθος για την μπάλα ήταν διάχυτο. Μάλιστα, ένας φανατικός γείτονάς του ήταν εκείνος που τον μύησε στον Ολυμπιακό, μαθαίνοντάς του μια ιστορική ενδεκάδα της εποχής, την οποία ο Στάμου απαγγέλλει ζωντανά με απόλυτη ακρίβεια: Τσαναξής, Στεφανάκος, Πολυχρονίου, Σημαντήρης, Πλέσας, Ηλιάδης, Μπέμπης, Υφαντής, Ψήχος, Σιδέρης, Ποσειδών.
Η Ζωή στην Ιταλία και η Οπαδική Παιδεία
Η πορεία της ζωής του τον οδήγησε στο Μιλάνο για σπουδές στις Πολιτικές Επιστήμες και την Κοινωνιολογία. Εκεί, η ποδοσφαιρική του ταυτότητα απέκτησε μια δεύτερη, εξίσου ισχυρή πλευρά, καθώς έγινε υποστηρικτής της Μίλαν, με κύριο έναυσμα τον θαυμασμό του για τη θρυλική μορφή του Τζάνι Ριβέρα. Η πρώτη του εμπειρία στο στάδιο Σαν Σίρο συνοδεύτηκε από ένα «πολιτισμικό σοκ». Ερχόμενος από το τσιμεντένιο Καραϊσκάκη, βρέθηκε σε ένα γήπεδο με στεγασμένες κερκίδες και χλοοτάπητα που έτρεμε από τον παλμό των οπαδών. Θυμάται ένα εμβληματικό ντέρμπι Μίλαν – Γιουβέντους κατά τα «πέτρινα χρόνια» της ιταλικής τρομοκρατίας.
Οι οργανωμένοι οπαδοί της Μίλαν είχαν απλώσει ένα τεράστιο πανό που έγραφε Brigate Rosse (Ερυθρές Ταξιαρχίες) και η ατμόσφαιρα ήταν ηλεκτρισμένη με φωτοβολίδες και συνθήματα. Η στιγμή που χαράχτηκε στη μνήμη του ήταν όταν ο αρχηγός, Τζάνι Ριβέρα, πλησίασε το πέταλο και με ένα απλό νεύμα επέβαλε απόλυτη ηρεμία, στρέφοντας την ενέργεια του πλήθους αποκλειστικά στην υποστήριξη της ομάδας. Αυτό το γεγονός λειτούργησε ως μάθημα «οπαδικής παιδείας» για τον ίδιο.
Αναλύοντας την αντιπαλότητα στο Μιλάνο ανάμεσα στη Μίλαν και την Ίντερ, ο Στάμου εντοπίζει κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις. Η Μίλαν αντιπροσώπευε τα πιο λαϊκά στρώματα, ενώ η Ίντερ ήταν η ομάδα της αστικής, πιο συντηρητικής τάξης, παρουσιάζοντας μια αναλογία με το παραδοσιακό δίπολο Ολυμπιακού και Παναθηναϊκού στην Ελλάδα.
Παράλληλα, εκφράζει τον θαυμασμό του για το επίπεδο των τηλεοπτικών αφιερωμάτων της RAI, φέρνοντας ως παράδειγμα ένα αφιέρωμα στον Ριβέρα το 1978, όπου οι ποδοσφαιρικές του ενέργειες είχαν επενδυθεί με κλασική μουσική, αναδεικνύοντας το ποδόσφαιρο ως μια μορφή τέχνης και κλασικής αξίας.
Το Ποδόσφαιρο ως Κοινωνιολογικό Φαινόμενο και η Μάστιγα της Βίας
Ως κοινωνιολόγος, ο Δημήτρης Στάμου αρνείται να προσεγγίσει το ποδόσφαιρο με αμιγώς πολιτικούς όρους, προτιμώντας την κοινωνική ανάλυση. Επισημαίνει ότι στο παρελθόν το ποδόσφαιρο στην ελληνική επαρχία ήταν η μοναδική διέξοδος, καθώς δεν υπήρχαν άλλα αθλήματα ή οργανωμένες ακαδημίες. Οι παίκτες ήταν αυτοδίδακτοι και «αιχμάλωτοι» των συλλόγων τους με δεσμευτικά συμβόλαια οκταετίας ή δεκαετίας, ενώ οι μεταγραφές μεταξύ μεγάλων αντιπάλων (όπως του Δομάζου στην ΑΕΚ ή του Δεληκάρη στον Παναθηναϊκό) προκαλούσαν κοινωνικό σοκ.
Στη σύγχρονη εποχή, το τοπίο έχει αλλάξει ριζικά. Το ποδόσφαιρο έχει παγκοσμιοποιηθεί και μετατραπεί σε μια τεράστια βιομηχανία μεγάλων ανωνύμων εταιρειών (ΠΑΕ). Ωστόσο, αυτή η εξέλιξη έφερε μαζί της και την έξαρση του τυφλού φανατισμού και της βίας. Ο Στάμου καταδικάζει έντονα αυτό το φαινόμενο, τονίζοντας ότι στην Ελλάδα η βία δεν καταστέλλεται αποτελεσματικά. Φέρνει ως παράδειγμα την Ιταλία, όπου στις κερκίδες συνυπάρχουν φίλαθλοι με κασκόλ διαφορετικών ομάδων, αποδεικνύοντας ότι είναι εφικτό να υπάρχει αθλητικό πνεύμα χωρίς εχθρότητα.
Αντίθετα, στην Ελλάδα, περιστατικά όπως οι επιθέσεις σε διαιτητές (αναφέροντας ένα πρόσφατο ντέρμπι Ηρακλή – ΠΑΟΚ) συντηρούν ένα μόνιμο κλίμα τοξικότητας. Υπογραμμίζει δε, ότι αν η εξομάλυνση και η δικαιοσύνη δεν ξεκινήσουν από την κορυφή της ηγεσίας, η κατάσταση στη βάση των οπαδών δεν πρόκειται να βελτιωθεί.
Η Ευρωπαϊκή Καταξίωση και η Κριτική στον «Χορό των Δισεκατομμυρίων»
Μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές της συνέντευξης είναι η αναφορά στην κατάκτηση του Conference League από τον Ολυμπιακό απέναντι στη Φιορεντίνα. Ο Στάμου χαρακτηρίζει τη βραδιά εκείνη ως μια «ιστορική στιγμή» και μια σπουδαία παρακαταθήκη για το ελληνικό ποδόσφαιρο. Εξομολογείται ότι πάντα έλεγε στους φίλους του πως τα εγχώρια πρωταθλήματα και κύπελλα δεν έχουν πλέον σημασία για έναν σύλλογο με την ιστορία του Ολυμπιακού, ο πραγματικός και μεγάλος στόχος πρέπει να είναι πάντα η ευρωπαϊκή διάκριση.
Στον αντίποδα, εκφράζει την έντονη αποστροφή του για τα αμύθητα ποσά που διακινούνται σήμερα στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο. Χαρακτηρίζει τον «χορό των εκατομμυρίων και δισεκατομμυρίων» μέσω χορηγών, τηλεοπτικών δικαιωμάτων και στοιχηματικών εταιρειών ως προκλητικό για την κοινωνία. Ενοχλείται ιδιαίτερα από την έλλειψη διαφάνειας στις διεθνείς οικονομικές δραστηριότητες του αθλήματος, φέρνοντας ως παράδειγμα τις πρόσφατες περιπέτειες της Μάντσεστερ Σίτι στην Αγγλία. Νοσταλγεί την εποχή που οι ποδοσφαιριστές αγωνίζονταν «για τη φανέλα» και εκφράζει την αντίθεσή του προς τις δημοσιογραφικές υπερβολές που χρίζουν παίκτες όπως ο Μέσι ή ο Ρονάλντο ως «μεγαλύτερους όλων των εποχών», υποτιμώντας την ιστορική αξία ιερών τεράτων όπως ο Πελέ και ο Μαραντόνα.
Κλείνοντας, ο Στάμου αναφέρεται στην ανάγκη για μια πραγματική αυτοδιοίκηση του ποδοσφαίρου, μακριά από κρατικές και δημοτικές παρεμβάσεις. Σχολιάζει αρνητικά το γεγονός ότι στην Ελλάδα η κατασκευή γηπέδων εμπλέκεται συχνά σε δίκτυα διαπλοκής, πολιτικών σκοπιμοτήτων και κρατικών επιχορηγήσεων, τη στιγμή που στην Ιταλία οι ομάδες είτε μοιράζονται τα ίδια γήπεδα (Μίλαν-Ίντερ, Ρόμα-Λάτσιο) είτε λειτουργούν με καθαρά ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. «Αν έχεις τα χρήματα, φτιάξε το γήπεδό σου και παίξε», δηλώνει χαρακτηριστικά, ζητώντας την πλήρη εξομάλυνση του συστήματος.
