Κατεβαίνει για τέταρτη φορά στην Επίδαυρο, μετά τις «Βάκχες» (2008), την «Άλκηστη» (2009) και την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» (2018), με ακόμα μια τραγωδία του Ευριπίδη, τον λιγότερο γνωστό «Ίωνα», κλείνοντας το φετινό Φεστιβάλ της Αρχαίας Επιδαύρου, στις 28 και 29 Αυγούστου.
Ο διακεκριμένος, βραβευμένος στην Ελλάδα και στο εξωτερικό σκηνοθέτης Θωμάς Μοσχόπουλος, με λαμπρές παραστάσεις στο ενεργητικό του, υπογράφει εκτός από τη σκηνοθεσία, τη μετάφραση και τη δραματουργική επεξεργασία. Η παράσταση σηματοδοτεί τη δυναμική επιστροφή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, με αυτόνομη παραγωγή, μετά από αρκετά χρόνια.
Καθώς τον βλέπω να μιλά με τους ηθοποιούς γύρω του, παρατηρώ την ηρεμία και τον έλεγχο που έχει. Από κάτω υπάρχει η ισχυρή άποψη και η ταυτότητα, αυτό το κάτι που ίσως βράζει, όμως από πάνω επικρατεί η ησυχία.
«Σίγουρα υπάρχει μια διττότητα μέσα μου. Μια μορφή σύγκρουσης», λέει ο Θωμάς Μοσχόπουλος. «Η ανάδειξη της ηρεμίας και του ελέγχου είναι πάρα πολύ βασική σε πολιτισμικό επίπεδο. Δεν αντέχω πλέον τον λαϊκισμό του υπερσυναισθηματισμού που όλοι είμαστε μέσα στο θυμό και στη φωνή, αλλά δεν έχουμε ξεκαθαρίσει για τι θέλουμε να φωνάξουμε και τι μας πληγώνει. Κραυγάζουμε σαν να είμαστε στο γήπεδο, όπου εκτονωνόμαστε και μετά συσσωρεύουμε ξανά. Η εκτόνωση όμως, το μόνο που κάνει είναι να αναμοχλεύει τον θυμό. Προσπαθώ λοιπόν να τιθασεύσω το θηρίο που ξέρω ότι υπάρχει μέσα μου και το… ταΐζω όσο πιο συχνά μπορώ, ώστε να μην επιβαρύνω άλλους ανθρώπους».
Με τι το ταΐζετε;
Με όποιον αυτογνωστικό τρόπο μπορώ. Με την παρατήρηση του εαυτού μου και των άλλων. Όχι με την κριτική παρατήρηση. Και με την επίγνωση ότι δεν είμαι το τέλος του κόσμου. Όταν το σκέφτομαι αυτό δεν θα ξεσπάσω παρορμητικά. Όταν ξεχειλίσει το ποτήρι, σπάνια πλέον το θηρίο βγαίνει και μπορεί να δαγκώνει.
Διαβάστε Επίσης
Το θέατρο έχει συμβάλει στο να μη βγαίνει το θηρίο;
Σίγουρα, γιατί κατ΄ αρχάς το δράμα καταγράφει τις συγκρούσεις. Και το πώς γίνεται σε μία συνθήκη και ο ένας και ο άλλος να έχουν δίκιο και να τους υποστηρίζει για τους δύο. Αυτό συμβαίνει γιατί το δίκιο είναι μια κατάσταση πάρα πολύ ρευστή. Δεν είναι άσπρο και μαύρο. Υπάρχει η θεωρητική έννοια της δικαιοσύνης με την έννοια ότι κάπου υπάρχει το σωστό. Αλλά ο σχετικισμός το αλλοιώνει τόσο πολύ που δεν μπορείς εύκολα να πεις από ποια πλευρά είσαι. Αυτό ακριβώς δεν μπορώ, την εύκολη απάντηση ότι ξέρω από ποια μεριά είμαι. Και το θέατρο δουλεύει πάνω σε αυτό ακριβώς.
Κατεβαίνετε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου για τέταρτη φορά. Τι θέλετε να προσφέρετε στο κοινό;
Μιάμιση ώρα ψυχαγωγίας. Όχι διασκέδασης. Αλλά δεν κομίζω γλαύκα στην Αθήνα. Δεν νομίζω ότι μας κάνει καλό να παίρνουμε υπερβολικά σοβαρά την παρουσία μας στην Επίδαυρο. Από την άλλη χρειάζεται σοβαρότητα και συνέπεια που δεν τη δημιουργεί μόνο η παράδοση του χώρου, αλλά και η συνάντηση ενός αρκετά μεγάλου αριθμού ανθρώπων που θα μπορούσαν να βρίσκονταν κάπου αλλού, αλλά επέλεξαν να είναι εκεί. Όλοι μας έχουμε μάθει να καταθέτουμε μια πιο ευγενική προσδοκία, συνδυασμένη με ιδεαλισμό στην αρχαία Επίδαυρο. Θέλει ευγένεια και προσοχή απέναντι στο θεατή, είναι γεγονός. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν θα δοκιμάσεις σύγχρονα στοιχεία. Εννοείται ότι πρέπει να υπάρχουν εκσυγχρονισμοί. Δεν με φοβίζουν οι νεωτερισμοί στην Επίδαυρο. Με φοβίζει η αυθαιρεσία και η μόδα, ο συρμός που σου λέει πάμε να δούμε αυτό που είναι καλό, η κακό εκ προοιμίου. Η ανελευθερία και η ακαμψία που δημιουργεί η παράδοση. Αυτή είναι κακή ερμηνεία της παράδοσης για μένα.
Σας ενδιαφέρει ακόμα και το σοκ του θεατή;
Θα με ενδιέφερε να πάθει σοκ κάποια στιγμή ο θεατής, όχι όμως επί τούτου. Μια κοπέλα παρακολουθώντας την παράσταση του «Ίωνα» στην Κύπρο έβγαλε κάποια στιγμή μια φωνή. Αυτό είναι το ωραιότερο που μπορεί να πάρει ένας σκηνοθέτης. Σοκαρίστηκε ακούγοντας κάτι. Αναρωτιέμαι αν υπάρχει ακόμα τέτοια αθωότητα στο κοινό. Το σοκ για το σοκ μου φαίνεται πολύ ξεπερασμένο.
Κάποιοι θεατές σοκαρίστηκαν για παράδειγμα επειδή ο Κρίστοφερ Νόλαν έβαλε μαύρη ηθοποιό να ερμηνεύσει την ωραία Ελένη στην Οδύσσεια. Εσείς τι λέτε;
Αυτό το σοκ είναι όχι απλά χρήσιμο, πρέπει να γίνεται ακόμα μεγαλύτερο. Ψάχνουμε ιστορική πιστότητα στον μύθο; Για πoια πιστότητα μιλάμε. Στην ουσία αυτό που ενοχλεί είναι ότι μας χαλάνε από τη φαντασίωσή μας. Να κάνουμε τότε ένα φεστιβάλ ιστορικής πιστότητας, μουσειακών παραστάσεων.
Και η σκηνική μορφή της παράστασης του «Ίωνα» είναι πολύ σύγχρονη.
Έγινε μια μίξη, κρατώντας κάποια μοτίβα τα οποία είναι σύγχρονα και κάποια που είναι άχρονα και δίνουν μυθικό χαρακτήρα. Υπάρχουν κοστούμια αρχαιοπρεπή τα οποία θα μπορούσαν να είναι σε μια παράσταση στο Μινωτή. Και άλλα στοιχεία τα οποία είναι εντελώς σύγχρονα, όπως τα γυαλιά που φορούν οι ηθοποιοί, τα οποία παίζουν ρόλο προσωπείου. Είναι η μάσκα, που έχει υπαινιγμούς από κάτω. Επίσης χρησιμοποιούμε μικρόφωνα στην παράσταση γιατί με ενδιέφερε να ακούγεται ο ψίθυρος.
Και η μουσική θέλατε να παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην παράσταση.
Μα το αρχαίο δράμα είναι στην ουσία μουσικό έργο. Είναι σαν μια όπερα που έχουμε χάσει τη μουσική της. Άλλωστε η λέξη τραγούδι και η λέξη τραγωδία έχουν την ίδια ρίζα.
Στην ουσία, στηρίζομαι στη μουσικότητα και του κειμένου και του μελοποιημένου κειμένου. Πέρα από τα χορικά υπάρχουν δύο βασικές μονωδίες στην παράσταση. Η πρώτη σκηνή του «Ίωνα» είναι σόλο τραγούδι και ο κεντρικός μονόλογος της Κρέουσας είναι επίσης τραγούδι, άρια.
Τι ζητήματα θέτει ο «Ίωνας»;
Ο «Ίωνας» θέτει πολύ σοβαρά ζητήματα σε σχέση με τη γυναικεία ταυτότητα. Αλλά θέτει και θέματα που αφορούν και την ανδρική ταυτότητα και τη νεανική ανδρική ταυτότητα και την καταβολή του ποιος είμαι, πού ανήκω κ.τ.λ. Νομίζω το έργο δίνει αφορμή για γενικευμένο διάλογο. Για να ξεφύγουμε από την τάση μας να τα θέλουμε όλα έτοιμα γρήγορα και σε τίτλους. Με ενοχλεί η λαϊκίστικη, κραυγαλέα, χωρίς επιχειρήματα, σκέψη και πραγματική πρόταση συνθηματολογία που κυριαρχεί στην εποχή μας.
Είναι διφορούμενο έργο, μεταξύ τραγωδίας και κωμωδίας. Τι υπερισχύει;
Μια ιλαροτραγωδία είναι ο «Ίωνας», το τραγικό και το αστείο συνυπάρχουν, ανάλογα από το ποια οπτική γωνία θα τη δεις. Όπως ένας άνθρωπος που πέφτει, πατώντας μια μπανανόφλουδα. Είναι αστείος για τους άλλους. Ο ίδιος όμως πονάει. Υπάρχει αυτό στο έργο. Δημιουργεί happyend, αλλά μέσα από ένα σχόλιο που αν έχεις την ευαισθησία να το αντιληφθείς, θα σου φανεί το αντίθετο.
Η συγκίνηση σας απασχολεί θέλετε να την προκαλείτε;
Με μέτρο. Δηλαδή η συγκίνηση με την έννοια να κινηθούμε μαζί με ενδιαφέρει πολύ. Η μελοδραματική εκτόνωση δεν με ενδιαφέρει γιατί απομονώνει τους ανθρώπους. Αν ένας ερμηνευτής πετάει αίμα, δάκρυα και ιδρώτα στη σκηνή αυτό είναι αρένα. Είναι συναισθηματικός εκβιασμός. Το έργο είναι πολύ διακριτικό στον τρόπο που κτίζει τη συγκίνηση και το κάνει από την αρχή.
Στο θέατρο Πόρτα με τρία έργα
Τι κάνετε τον χειμώνα στο θέατρο Πόρτα;
Τη νέα παράσταση «Όνειρο (καλοκαιρινής νύχτας)» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ που θα ανέβει τον Νοέμβριο. Βάζουμε σε παρένθεση το (καλοκαιρινής νύχτας) καθώς θα το … πειράξω κι αυτό λίγο. Στην ουσία θα έχει μεταθεατρικά στοιχεία, καθώς στην παράσταση ένας θίασος παίζει το «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας», θα είναι δηλαδή θέατρο μέσα στο θέατρο. Σαν να βλέπεις ένα όνειρο. Προηγουμένως τον Οκτώβριο θα παρουσιαστεί σε επανάληψη «Ο Κος Ζυλ» μια μεταγραφή δική μου πάνω στη «Δεσποινίδα Τζούλια» του Στρίντμπεργκ, όπου ο βασικός ήρωας είναι άντρας και το αγαπημένο παιδικό/οικογενειακό έργο «Ελίζα» για δεύτερη χρονιά.
Tαυτότητα της παράστασης
«Ίων» Ευριπίδη, Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου, 28,29/8 Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου
Σκηνοθεσία-Απόδοση-Δραματουργική επεξεργασία: Θωμάς Μοσχόπουλος
Σκηνικά-Κοστούμια: Βασίλης Παπατσαρούχας
Μουσική σύνθεση-Σχεδιασμός ηχοτοπίων-Μουσική διδασκαλία: Nama Dama
Κίνηση-Χορογραφία: Φώτης Νικολάου
Σχεδιασμός φωτισμού: Γεώργιος Κουκουμάς
Καλλιτεχνική διεύθυνση οπτικής ταυτότητας: Βασίλης Παπατσαρούχας
Παίζουν: Γιάννης Τσουμαράκης, (Ίων), Στέλα Φυρογένη (Κρέουσα), Νεοκλής Νεοκλέους (Ξούθος), Βαλεντίνος Κόκκινος(Παιδαγωγός), Ανδρέας Κουτσόφτας, Βασίλης Χαραλάμπους(Ερμής), Μαργαρίτα Ζαχαρίου (Αθηνά) Ιωάννης Βαρβαρέσος(Πυθία), Δημήτρης Αντωνίου(Δούλος) και χορός.
Προπώληση:www.more.com
