«Michel: Ασκήσεις θνητότητας» στο Σύγχρονο Θέατρο από το πρόγραμμα SYSTEMA – For the Greek Performing Arts, τη σύμπραξη του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, του Εθνικού Θεάτρου και του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας
Ένα ιδιότυπο γυμναστήριο γίνεται χώρος εκτόνωσης, εκγύμνασης, αλλά και θεραπείας των τραυμάτων που φέρουν τέσσερις ασκούμενοι. Ένας εκπαιδευτής ασκεί την εξουσία του μέσα από διαφορετικούς μηχανισμούς ελέγχου. Παράλληλα, λόγοι, εξομολογήσεις και αφηγήσεις συνθέτουν έναν καμβά γύρω από τη σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με το σώμα του. Όλα εκτυλίσσονται σε ένα δυστοπικό περιβάλλον, μια «εκκλησία του θετικισμού», όπου ο χώρος της αυτοβελτίωσης μετατρέπεται ταυτόχρονα σε τόπο καταπίεσης. Εκεί εκτονώνονται επιθυμίες, φόβοι και σκέψεις που ο καθένας καλείται να απωθήσει, προκειμένου να ενταχθεί ομαλά στη δυτική κοινωνία, να καλύψει τον φόβο της φθοράς και να παραμείνει παραγωγικός.
Φεστιβάλ Αθηνών
Φεστιβάλ Αθηνών
Αυτόν τον παράξενο, αλλά διόλου μακρινό κόσμο συναντάμε στην παράσταση «Michel: Ασκήσεις θνητότητας», που παρουσιάζεται στις 21, 22 και 23 Ιουλίου στο Σύγχρονο Θέατρο, σε σκηνοθεσία και δραματουργία του Θανάση Κριτσάκη. Η παράσταση, εμπνευσμένη από το εμβληματικό έργο του Μισέλ Φουκώ «Επιτήρηση και Τιμωρία», εντάσσεται στο πρόγραμμα SYSTEMA – For the Greek Performing Arts, τη σύμπραξη του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, του Εθνικού Θεάτρου και του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας. Μιλώντας για τη δημιουργία της παράστασης, το σώμα ως πεδίο ελέγχου και τη σχέση τέχνης και πραγματικότητας, ο Θανάσης Κριτσάκης μας υπενθυμίζει ότι η τέχνη και η ζωή «βρίσκονται σε έναν διαρκή διάλογο. Η τέχνη είναι μέρος της ζωής και η ζωή αποτελεί διαρκώς το υλικό της τέχνης»
Πώς γεννήθηκε η ιδέα να μεταφέρετε τη σκέψη του Φουκώ στον χώρο ενός γυμναστηρίου επί σκηνής;
Όταν διάβασα για πρώτη φορά το Επιτήρηση και Τιμωρία, πριν από περίπου δέκα χρόνια, συγκλονίστηκα. Πολλά από όσα διαισθανόμουν για τη σύγχρονη κοινωνία βρήκαν ξαφνικά μια καθαρή και διαυγή εξήγηση. Η κοινωνία της επιτήρησης και της πειθαρχίας που περιγράφει ο Φουκώ απέκτησε για μένα συγκεκριμένη μορφή. Από τότε η ενασχόλησή μου με το έργο του είναι συνεχής. Μέσα από αυτή τη μελέτη συνάντησα και την έννοια της βιοπολιτικής. Πρόκειται για μια σύγχρονη μορφή εξουσίας που δεν επιβάλλεται δια της βίας, αλλά ασκείται στην καθημερινότητα. Είναι μια εξουσία πάνω στη ζωή· πάνω στον τρόπο με τον οποίο ζούμε, οργανώνουμε και διαχειριζόμαστε το σώμα μας. Η εξουσία αυτή δεν εκφράζεται μόνο μέσα από τους θεσμούς, αλλά και μέσα από ένα πλέγμα επιστημόνων, ειδικών και πρακτικών που σχετίζονται με την υγεία, την άσκηση, τη διατροφή και τη φροντίδα του εαυτού. Μέσα από αυτές τις διαδικασίες ασκούμε διαρκώς μια σειρά από πρακτικές πάνω στο σώμα μας, με στόχο τη διατήρηση, τη βελτίωση και την παράταση της ζωής. Το γυμναστήριο, ως συμβολικός τόπος, συμπυκνώνει ακριβώς αυτή τη συνθήκη. Είναι ένας χώρος αυτοεπιτήρησης, όπου το ίδιο το υποκείμενο ασκεί εκούσια εξουσία πάνω στο σώμα του, με κίνητρο την υγεία, την ευεξία, την απόδοση και, τελικά, την υπόσχεση μιας καλύτερης και μακρύτερης ζωής. Αυτή η συνθήκη αποτέλεσε για μένα το σημείο συνάντησης της σκέψης του Φουκώ με τη σκηνική εικόνα της παράστασης.
Φεστιβάλ Αθηνών
Φεστιβάλ Αθηνών
Φεστιβάλ Αθηνών
Τι σας αποκάλυψε η όλη διαδικασία δραματουργίας και σκηνοθεσίας για τη σχέση των σύγχρονων ανθρώπων με το σώμα, την υγεία, την άσκηση και τον φόβο της φθοράς;
Διαβάστε Επίσης
Δεν ξέρω αν μου αποκάλυψε κάτι εντελώς καινούργιο. Εκείνο που μου φανέρωσε, όμως, είναι το εξαιρετικό εύρος αυτής της σχέσης, καθώς και τον βαθμό εμπλοκής που έχει σχεδόν κάθε άνθρωπος με το σώμα του, ιδιαίτερα μετά την εμπειρία της πανδημίας. Παράλληλα, μελετώντας τον Φουκώ αλλά και κλασικά κείμενα της δυτικής φιλοσοφίας, τα οποία διαμόρφωσαν τόσο την ηθική της επιστήμης όσο και τη σχέση του δυτικού ανθρώπου με το σώμα, συνειδητοποίησα ότι η σχέση μας με τη φθορά παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη. Μπορεί να αλλάζουν οι τρόποι με τους οποίους την αντιμετωπίζουμε, να εξελίσσονται η ιατρική και η επιστήμη, όμως η αγωνία μας απέναντι στο σώμα και στη θνητότητα παραμένει σταθερή και βαθιά ανθρώπινη. Όσον αφορά τη δραματουργική επεξεργασία, η διαδικασία που ακολουθώ είναι κάθε φορά σχεδόν η ίδια. Ξεκινώ με εκτενή θεωρητική έρευνα πάνω στο θέμα. Στη συνέχεια διαμορφώνω ένα ερωτηματολόγιο και πραγματοποιώ συνεντεύξεις, συγκεντρώνοντας ένα μεγάλο σώμα υλικού. Το υλικό αυτό μεταφέρεται στην πρόβα και, μέσα από τη ομαδική επεξεργασία, τις δοκιμές και τις διαδοχικές μεταμορφώσεις του, αποκτά σταδιακά τη μορφή της δραματουργίας.
Φεστιβάλ Αθηνών
Φεστιβάλ Αθηνών
Η παράσταση δημιουργεί ένα νέο πεδίο ανάμεσα στο ντοκουμέντο, τη μυθοπλασία, τον ρεαλισμό και τον σουρεαλισμό.
Προσωπικά, το βρίσκω πάρα πολύ ενδιαφέρον. Το κολάζ αυτών των διαφορετικών αισθητικών γλωσσών δημιουργεί ένα θεατρικό πεδίο που εξακολουθεί να με εκπλήσσει. Γενικά, δεν θα χαρακτήριζα τον εαυτό μου εύκολο θεατή. Όπως οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα, πάσχω κι εγώ από τη σύγχρονη ανυπομονησία που παράγει μια κοινωνία διαρκώς νέων και εναλλασσόμενων θεαμάτων. Γι’ αυτό και η συνύπαρξη τόσο διαφορετικών μορφών λόγου, αισθητικών και σκηνικών συμβάσεων με κρατά διαρκώς σε εγρήγορση. Η ελεύθερη διαχείριση των υλικών, η συνάντηση του ντοκουμέντου με τη μυθοπλασία και του ρεαλισμού με τον σουρεαλισμό και το μεταδραματικό ανοίγουν, κατά τη γνώμη μου, έναν νέο χάρτη θεατρικών πιθανοτήτων, όπου το απρόβλεπτο μπορεί ακόμη να υπάρξει.
Η έρευνά σας συνδέει τις μεταδραματικές μορφές θεάτρου με την πολιτική θεωρία, τη φιλοσοφία και την κοινωνιολογία. Μπορούν οι παραστατικές τέχνες και η ίδια η πράξη της θεατρικής παρακολούθησης να παράγουν νέους τρόπους ζωής;
Η τέχνη υπήρξε ανέκαθεν ένα εργαστήρι πειραματισμού ιδεών, πολλές από τις οποίες αργότερα βρήκαν εφαρμογή στη φιλοσοφία, στην επιστήμη, στην εργασία και στην κοινωνική συνύπαρξη. Οι παραστατικές τέχνες αποτελούν αναμφίβολα μέρος αυτής της διαδικασίας. Η ιδιαίτερη συνθήκη τους είναι ότι είναι ζωντανές. Στις παραστατικές τέχνες ο θεατής δεν έρχεται απλώς να παρακολουθήσει ένα θέαμα ή να συναντήσει ένα σύνολο νοημάτων. Έρχεται αντιμέτωπος και με μια ομάδα ανθρώπων που εργάζεται μπροστά του: μια ομάδα δημιουργών και εργαζομένων που προσπάθησε να δώσει μορφή σε μια ιδέα, να κατασκευάσει έναν κόσμο και να τον μοιραστεί με το κοινό. Η τέχνη, και ειδικά η συλλογική τέχνη όπως είναι το θέατρο, διατηρεί πάντα την υπόσχεση μιας αλλαγής· την πιθανότητα νέων τρόπων αντίληψης, σκέψης και συνύπαρξης. Ιδιαίτερα οι πιο πειραματικές της μορφές έχουν αυτή τη δύναμη: να οραματίζονται νέους κόσμους και να τους δίνουν υλική υπόσταση. Οι παραστατικές τέχνες βρίσκονται, κατά τη γνώμη μου, στον πυρήνα της σύγχρονης κοινωνίας του θεάματος. Μέσα από αυτές μπορούμε να επηρεάσουμε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Ακόμη κι αν μια παράσταση δεν απευθύνεται σε μια τεράστια μάζα ανθρώπων, μπορεί σταδιακά να επηρεάσει μεγάλα κοινωνικά σύνολα. Συνήθως τέτοιες παραστάσεις ευδοκιμούν και αναπαράγονται σε μεγαλύτερο βαθμό ακριβώς επειδή εμπεριέχουν την ελπίδα της διαμόρφωσης νέων τρόπων ζωής. Κάποιες παραστάσεις παίζουν περισσότερο γιατί το κοινό προσπαθεί, μέσα από την θέασή της, να βρει αυτήν την νέα μορφή, αυτή την λανθάνουσα κοινωνική ιδέα και να την κάνει τρόπο ζωής.
INFO
- Αλέξης Σταμάτης: Όταν η μητέρα του, Μπέτυ Αρβανίτη, μιλούσε για τη σχέση τους
- Αλέξης Σταμάτης: Η τελευταία του ανάρτηση πριν φύγει από τη ζωή
- Η ελληνική λογοτεχνία φτωχότερη: «Έφυγε» στα 66 του χρόνια ο συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης
- Ένα διήγημα κάθε ημέρα – «Tην εποχή της σινε-μαγείας» από την Αλίκη Αλιφέρη – Σιταρά
