Ο Μάικλ Ντίγκλερ αποκλειστικά στον ΕΤ: «Η ζωή είναι σύνθετη και γεμάτη αντιφάσεις»

Στο εξαιρετικό μυθιστόρημά του «Μέρες χωρίς αλκοόλ», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg σε υποδειγματική μετάφραση του Πάνου Τομαρά, ο Αμερικανός συγγραφέας Μάικλ Ντίγκλερ ξεδιπλώνει την πορεία του εικοσιεξάχρονου Ντένις Μονκ. Με φόντο τις γειτονιές της Φιλαδέλφειας, το βιβλίο – βραβευμένο με το PEN/Hemingway Award – αποτυπώνει τη νηφαλιότητα όχι ως ένα οριστικό, ευτυχισμένο τέλος, αλλά ως την απαρχή ενός επίπονου επαναπροσδιορισμού. Ο δημιουργός μιλά για τον δύσκολο δρόμο από την πτώση προς την ελπίδα.

Κύριε Ντίγκλερ, η νηφαλιότητα στο βιβλίο σας δεν μοιάζει με λιμάνι, αλλά με μια απέραντη, άγνωστη έρημο. Πώς μετατρέπετε τη γεωγραφία της στέρησης σε καθαρή λογοτεχνική ύλη;

Η έρημος κουβαλά τεράστιο συμβολικό βάρος, ακόμη και ως μεταφορά. Ο Χριστός στην έρημο, οι Πατέρες της Ερήμου, η Έρημη Χώρα. Και βέβαια η ελληνική έννοια του «ερήμου». Είναι ένας τόπος στέρησης, όπως σωστά λέτε, ένας τόπος απομάκρυνσης από τον Θεό, αλλά ταυτόχρονα ένας τόπος πνευματικής μεταμόρφωσης, όπου το θείο γίνεται με έναν ιδιαίτερο τρόπο προσιτό. Γι’ αυτό και αποτελεί τόσο εύστοχη μεταφορά για τη νηφαλιότητα, που τελικά δεν είναι παρά μια μορφή άσκησης. Η καθημερινή ζωή αρχίζει να καθορίζεται από μια απουσία μέσα όμως σε αυτή την απουσία κρύβεται η δυνατότητα να έρθεις σε επαφή με κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό σου. Κι ας μην είναι η Φιλαδέλφεια πραγματική έρημος, το καλοκαίρι εκεί η υγρασία σε πνίγει, παραμένει όμως το ασκητήριο του Μονκ, ο δικός του τόπος δοκιμασίας.

Ο Μονκ περιπλανιέται στη Φιλαδέλφεια σαν φάντασμα που αναζητά το σώμα του σε ξένους καναπέδες. Είναι τελικά η πόλη ένας καθρέφτης της εσωτερικής του ερήμωσης ή το σκηνικό μιας αργής αναγέννησης;

Είναι εντυπωσιακή αυτή η εικόνα, μπορεί και να σας την κλέψω! Νομίζω πως όλοι έχουμε την τάση να βλέπουμε τον τόπο όπου ζούμε σαν εξωτερική προβολή της ψυχικής μας κατάστασης, και η Φιλαδέλφεια ξέρει να ενσαρκώνει αυτή την αγχώδη μελαγχολία ιδιαίτερα καλά. Ωστόσο πρέπει κανείς να αντισταθεί στον ναρκισσισμό που μετατρέπει την πόλη σε απλό καθρέφτη της διάθεσής του. Η Φιλαδέλφεια αντανακλά τον Μονκ, αλλά ταυτόχρονα τον πληγώνει, του ξεγλιστρά, τον σαγηνεύει. Τον φέρνει αντιμέτωπο με το παρελθόν του, ενώ του προσφέρει πολλές πιθανές εκδοχές του μέλλοντος.

Το μαύρο χιούμορ που διατρέχει τις σελίδες σας μοιάζει με το μοναδικό φως σε ένα σκοτεινό δωμάτιο. Πώς καταφέρνετε να ισορροπείτε ανάμεσα στην τραγικότητα της πτώσης και την ειρωνεία της επιβίωσης;

Πιστεύω πως κάνει καλό στη γραφή να διαθέτει λίγη κρυφή κωμικότητα. Ο αναγνώστης γίνεται πιο επιεικής όταν του χαρίζεις έστω ένα μικρό χαμόγελο. Η τραγωδία και το χιούμορ πηγάζουν από την ίδια πηγή: τον χαρακτήρα. Ο συγγραφέας οφείλει πρώτα να μάθει να αγαπά τους ήρωές του. Αν τους αγαπά, οι συμφορές τους θα του φαίνονται αυτονόητα τραγικές και οι ιδιοτροπίες τους αυτονόητα αστείες, κι αυτό περνά σχεδόν αβίαστα στο κείμενο.
Αποφύγατε πλήρως τον εύκολο διδακτισμό, χαρίζοντάς μας έναν ήρωα γεμάτο ρωγμές και αντιφάσεις. Είναι η λογοτεχνική ειλικρίνεια το μόνο αντίδοτο απέναντι στο μελόδραμα του εθισμού;
Δεν ξέρω αν είναι το μοναδικό αντίδοτο, είναι όμως σίγουρα το δικό μου αντίδοτο. Η απόλαυση της λογοτεχνίας βρίσκεται στο ότι σου επιτρέπει να κατοικείς μέσα στην αμφισημία. Νομίζω πως η εξάρτηση συχνά μοιάζει με μελόδραμα επειδή ακολουθεί προβλέψιμες συναισθηματικές αφηγήσεις. Η μυθοπλασία, αντίθετα, σου δίνει την ελευθερία να αμφισβητήσεις αυτές τις αφηγήσεις, να ανασύρεις αντίρροπες ιστορίες, να διαλύσεις τα πράγματα και να τα συναρμολογήσεις ξανά με άλλον τρόπο. Η ζωή είναι σύνθετη και γεμάτη αντιφάσεις, και η λογοτεχνία πρέπει να έχει το δικαίωμα να παραμένει σύνθετη και αντιφατική.

Αν η μέθη είναι μια φυγή από τον χρόνο, η καθαρότητα μοιάζει με μια βίαιη επιστροφή στο παρόν. Πόσο επώδυνη είναι για τον ήρωά σας η συμφιλίωση με την αληθινή διάρκεια των πραγμάτων;

Μου αρέσει πολύ αυτή η διατύπωση: η μέθη ως απόδραση από τον χρόνο. Η μέθη είναι πράγματι μια στρατηγική αποφυγής. Υπάρχει εκείνη η περίφημη φράση του Πασκάλ: «Όλη η δυστυχία του ανθρώπου πηγάζει από την αδυναμία του να μείνει ήσυχος μόνος σ’ ένα δωμάτιο».

Το να γίνει κανείς νηφάλιος δεν είναι παρά η αργή εκμάθηση του να κάθεται μόνος, σιωπηλά, μέσα σ’ ένα δωμάτιο χωρίς τη μεσολάβηση καμιάς χημικής ουσίας. Κι αυτό σημαίνει να μάθει ξανά να ζει μέσα στον χρόνο, μαζί με όλη την απώλεια και το πένθος που ο χρόνος κουβαλά. Αυτό ακριβώς κάνει ο Μονκ καθώς αναζητά, όπως είπατε, το σώμα του πάνω στους καναπέδες των ξένων. Αναζητά το σώμα του και έναν χώρο δικό του, όπου θα μπορέσει επιτέλους να σταθεί.