«Λόρκα-μανία» 90 χρόνια μετά τον θάνατό του

Το σύμπαν του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, ενενήντα χρόνια μετά τη δολοφονία του στις Αρχές του Ισπανικού Εμφυλίου, συναντά τον κόσμο της νεότερης γενιάς. Στην Ισπανία το φαινόμενο έχει ήδη όνομα: «Λορκαμανία». Νέοι απαγγέλλουν ποιήματά του στο TikTok, η μορφή του εμφανίζεται σε αφίσες, μπλουζάκια και πάνινες τσάντες, ενώ η συμπλήρωση 90 χρόνων από τη δολοφονία του συνοδεύτηκε πρόσφατα από πορείες μνήμης και καλλιτεχνικές δράσεις από τη Γρανάδα έως τη Μαδρίτη. Στο ίδιο κύμα ενδιαφέροντος για τον Λόρκα εντάσσεται και η βραβευμένη στις Κάννες νέα ταινία «LaBolaNegra των Χαβιέρ Κάλβο και Χαβιέρ Αμπρόσι, που αντλεί από το έργο και την κληρονομιά του.

Κάπου ανάμεσα στις χαράδρες και τους ελαιώνες έξω από τη Γρανάδα, κοντά σε ένα πευκοδάσος και ένα μικρό πάρκο μνήμης, πιστεύεται ότι ο Λόρκα εκτελέστηκε και ρίχτηκε σε ανώνυμο ομαδικό τάφο τον Αύγουστο του 1936. Οπως γράφουν οι βρετανικοί «Times», σε μια χώρα της οποίας οι βαθιές ιστορικές διαιρέσεις συχνά περιγράφονται ως οι «δύο Ισπανίες», ο Λόρκα είναι ίσως ό,τι πιο κοντινό διαθέτει η Ισπανία σε έναν εθνικό ποιητή. Τα θεατρικά του έργα γεμίζουν τις αίθουσες, τα ποιήματά του διδάσκονται στα σχολεία και το «Verde que te quiero verde», από το ποίημα «Romance sonámbulo» (Υπνοβατικό ρομάντζο), είναι ένας στίχος που γνωρίζει σχεδόν κάθε Ισπανός. Κι όμως, ενενήντα χρόνια μετά τη δολοφονία του, το κράτος δεν έχει καταφέρει να εξακριβώσει τον τόπο ταφής του.

«Σήμερα, ο θάνατος του Λόρκα έχει αποκτήσει σχεδόν την ίδια σημασία με τη ζωή του», σημειώνουν οι «Times» και επισημαίνουν: «Mέλος της Γενιάς του ’27, μαζί με τους φίλους του Σαλβαδόρ Νταλί και Λουίς Μπουνιουέλ, ο Λόρκα υπήρξε κεντρική μορφή μιας πολιτιστικής αναγέννησης τέτοιου μεγέθους, που η Ισπανία δεν είχε γνωρίσει από τον 17ο αιώνα». Ο Λόρκα απέκτησε διεθνή φήμη ήδη στη διάρκεια της ζωής του με έργα όπως οι «Τσιγγάνικες Μπαλάντες» και ο «Ματωμένος Γάμος».

Η ιστορία του, τον έχει μετατρέψει σε σύμβολο και έχει τροφοδοτήσει «ένα κύμα λαϊκής λατρείας» που ο ισπανικός Τύπος βάφτισε «Λορκαμανία», ένα φαινόμενο που, σύμφωνα με τη βρετανική εφημερίδα, πλησιάζει σε ένταση εκείνο που περιβάλλει τη Φρίντα Κάλο. Η εικόνα του Λόρκα αναπαράγεται σε αφίσες και T-shirts, ενώ πάνινες τσάντες φέρουν τη φράση «You make me feel like Lorca». Στο TikTok, νέοι απαγγέλλουν τον εμβληματικό στίχο «Verde que te quiero verde». Η πιο ηχηρή φετινή κινηματογραφική αναφορά στον ποιητή είναι η ταινία «LaBolaNegra» των Χαβιέρ Κάλβο και Χαβιέρ Αμπρόσι, γνωστών ως «LosJavis» που παρουσιάστηκε στο Διαγωνιστικό Τμήμα του Φεστιβάλ των Καννών και χάρισε εξ ημισείας το Βραβείο Σκηνοθεσίας. Συνδέει τις ζωές τριών ανδρών σε τρεις διαφορετικές εποχές, το 1932, το 1937 και το 2017, μέσα από τη σεξουαλικότητα και την επιθυμία, τον πόνο και την κληρονομιά. Η ταινία σύμφωνα με την επίσημη παρουσίασή της στις Κάννες, συνδέεται με ένα από τα τελευταία ανολοκλήρωτα έργα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Κεντρική θέση στην κινηματογραφική ιστορία έχει η συναισθηματική και ποιητική κληρονομιά του μεγάλου Ισπανού ποιητή. Τα ποιήματά του ενσωματώνονται στην αφήγηση, ενώ οι δημιουργοί αντλούν από τα μοτίβα και τα έργα του. Ο Κάλβο σημειώνει ότι στο έργο του Λόρκα το χιόνι, όπως το φεγγάρι και το ασήμι, συνδέεται με τον θάνατο. «Αυτό που με συγκινεί είναι η ιδέα ότι πολλοί άνθρωποι μπορεί να ανακαλύψουν τον Λόρκα μέσα από αυτή την ταινία», λέει ο Αμπρόσι. «Η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στις γενιές».

ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΕ ΣΥΜΒΟΛΟ

Ο βιογράφος του ποιητή IanGibson εκτιμά, μιλώντας στους «Times», ότι η ταινία μπορεί να εδραιώσει ακόμη περισσότερο τον Λόρκα ως σύμβολο του LGBTQ κινήματος, φέρνοντας στο κέντρο τον Λόρκα «που δεν μπορούσε να ζήσει τη δική του ζωή». Υπάρχει, όμως, και ο αντίλογος. Ο Ισπανός συγγραφέας IgnacioPeyró προειδοποιεί ότι η μετατροπή του Λόρκα σε πολιτικό ή pop icon μπορεί να επισκιάσει το ίδιο το διαχρονικό έργο του.