Αυτοψία του «ET» στο πρώτο ιατρικό μουσείο της χώρας [Εικόνες]

Πώς «γεννιέται» ένα μουσείο μέσα στην καρδιά του Γενικού Νοσοκομείου Νοσημάτων Θώρακος «Η Σωτηρία»; Πώς η ιστορία της φυματίωσης διατρέχει τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα της χώρας; Πώς ο όρος φυματίωση του 1840 «συνομιλεί» με τη σύγχρονη ιατρική επιστήμη, αλλά και με την τέχνη; Πώς συνδέεται ένα πιάνο του 19ου αιώνα με μοναδικά τεκμήρια ασθενών από το 1937 έως το 1981, κηρυγμένα μνημεία από το υπουργείο Πολιτισμού;

Οι απαντήσεις και τα εκατοντάδες εκθέματα συγκροτούν το Μουσείο Σωτηρία ως νήματα και νοήματα που συνδέονται μεταξύ τους, υφαίνοντας τον ιστό του μοναδικού ιατρικού μουσείου της χώρας. Το διατηρητέο κτίριο του Στρατιωτικού Περιπτέρου, που χτίστηκε το 1913 επί πρωθυπουργίας Ελευθέριου Βενιζέλου, αποκαταστάθηκε και σήμερα αφηγείται ιστορίες αλλοτινών εποχών μέσα από κειμήλια, ιατρικά μηχανήματα, τεκμήρια και προσωπικές μαρτυρίες ασθενών και ιατρών του 19ου και του 20ού αιώνα. Ιστορίες που διατρέχουν κρίσιμες περιόδους της ελληνικής Ιστορίας, της Μικρασιατικής Καταστροφής, της Κατοχής και του Εμφύλιου.

Στο φως βγαίνουν ιστορίες που διατρέχουν κρίσιμες περιόδους της ελληνικής Ιστορίας.

Συνεργασία

Σήμερα, το Στρατιωτικό Περίπτερο, αποκατεστημένο μέσω του ΠΕΠ Αττικής στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2014-2027, στεγάζει το Μουσείο Σωτηρία, το οποίο έχει σχεδιαστεί με σύγχρονες μουσειολογικές και μουσειογραφικές πρακτικές, αναδεικνύοντας τα ιατρικά, ιστορικά και κοινωνικά δεδομένα της εποχής.

Ο σιδερένιος πνεύμονας είναι αναπνευστήρας αρνητικής πίεσης που εξασφαλίζει την ικανότητα αναπνοής, όταν η λειτουργία της έχει διαταραχθεί. Ο πρώτος σχεδιάστηκε το 1928 από τον Φίλιπ Ντρίνκερ.

«Το Μουσείο Σωτηρία είναι το αποτέλεσμα μακρόχρονης και επίπονης προσπάθειας που εκπληρώνει το πρωτοποριακό όραμα του προσωπικού του νοσοκομείου όλων των ειδικοτήτων. Αποτελεί, όμως, και παράδειγμα εποικοδομητικής συνεργασίας δύο φορέων με διαφορετικό προσανατολισμό αλλά με κοινό στόχο την κοινωνική προσφορά», σημειώνει στον «Ε.Τ.» η επίτιμη διευθύντρια Νεότερης Κληρονομιάς του υπουργείου Πολιτισμού, ιδρυτικό μέλος και τέως πρόεδρος του ελληνικού τμήματος του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM), Τέτη Χατζηνικολάου.

Διάσωση

Όπως εξηγεί η κ. Χατζηνικολάου, πάντα παρούσα και μεθοδική, με εμπειρία τεσσάρων δεκαετιών στην επίβλεψη και τον σχεδιασμό μουσείων και σήμερα γραμματέας στο Ευρωπαϊκό Τμήμα του ICOM, το νοσοκομείο μερίμνησε για τη διάσωση των ιστορικών κτιρίων της ιδιοκτησίας του, του αρχείου του, καθώς και της αξιόλογης μουσειακής συλλογής που δημιούργησε, ενώ «το υπουργείο Πολιτισμού ανταποκρίθηκε άμεσα, θεσπίζοντας την κατάλληλη νομική προστασία». Ακολούθησε η έγκριση μουσειολογικών και μουσειογραφικών μελετών, οι οποίες ανταποκρίνονται στις σύγχρονες διεθνείς προδιαγραφές.

«Το Μουσείο Σωτηρία που εγκαινιάστηκε πρόσφατα, εμπλουτίζει τον ελληνικό μουσειακό χάρτη συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ανάδειξη σημαντικών και συχνά άγνωστων πτυχών της νεότερης ιατρικής και κοινωνικής ιστορίας», σημειώνει η κ. Χατζηνικολάου, η οποία εδώ και τρεις δεκαετίες παρακολουθεί την επίμονη προσπάθεια του επίτιμου προέδρου του μουσείου Μιχάλη Τουμπή (πνευμονολόγου και κλινικού αναπληρωτή καθηγητή) και μιας στενής ομάδας εργαζομένων στο νοσοκομείο για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση του οράματος.

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Μουσείου, Ελευθέριος Ζέρβας, πνευμονολόγος και διευθυντής ΕΣΥ, υπογραμμίζει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του πρώτου ιατρικού μουσείου της χώρας.

ΕΝΑ ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ ΕΚΘΕΜΑ

ΤΙΤΛΟΣ

Ο Ρίτσος, η Πολυδούρη και το πιάνο

Το πιάνο Erard δεσπόζει στην είσοδο του μουσείου.

Στην είσοδο του μουσείου, ένα πιάνο Erard καλωσορίζει τους επισκέπτες στην ιστορία αυτού του τόπου «Σωτηρίας». Πιθανώς ανήκε στη Σοφία Σλήμαν, σύζυγο του Γερμανού αρχαιολόγου Ερρίκου Σλήμαν, η οποία, τον Μάιο του 1902, ίδρυσε το φιλανθρωπικό σωματείο κυριών «Σωτηρία – Αγαθοεργός Εταιρεία» και κατάφερε να θεμελιώσει το πρώτο ελληνικό λαϊκό σανατόριο, στην εξοχική, απάνεμη και ηλιόλουστη τοποθεσία νοτιοανατολικά του Γουδή, η οποία παραχωρήθηκε από τη Μονή Πετράκη.

Εκεί, το θεραπευτήριο «Η Σωτηρία» εγκαινιάστηκε στις 6 Ιουνίου 1905 με 40 κλίνες. Σύμφωνα με μαρτυρίες, το πιάνο αυτό βρισκόταν σε αίθουσα και χρησιμοποιείτο από τους γιατρούς μετά το τέλος των ιατρικών πράξεων ως μέσο αποφόρτισης, σε μια εποχή κατά την οποία οι χειρουργικές επεμβάσεις πραγματοποιούνταν χωρίς μέσα αναισθησίας. Επίσης, το 1928, το πιάνο αυτό στάθηκε η αφορμή για τη γνωριμία του Γιάννη Ρίτσου με τη Μαρία Πολυδούρη, που νοσηλεύονταν στο σανατόριο.

Κειμήλια, ιατρικά μηχανήματα, τεκμήρια και προσωπικές μαρτυρίες ασθενών και ιατρών του 19ου και του 20ού αιώνα αποκαλύπτονται στους επισκέπτες του Μουσείου Σωτηρία.

Πρόκειται για δύο από τις εκατοντάδες ιστορίες ενός… μυθιστορήματος, στις σελίδες του οποίου η άρση του φόβου εντός ενός ενεργού νοσοκομείου γοητεύει και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη-επισκέπτη, αφού κάθε ανάγνωση αναδίδει και μια άγνωστη, αθέατη ζωή του τόπου «Σωτηρίας».

ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ

ΤΙΤΛΟΣ

Περιήγηση σε 3

βασικούς άξονες

Ανταμείφθηκαν οι κόποι της υπεύθυνης του μουσείου, Χριστίνας Στούρη.

Η μουσειακή αφήγηση αναπτύσσεται σε τρεις βασικούς άξονες: τον ελληνικό αντιφυματικό αγώνα, την ιστορία του Νοσοκομείου Σωτηρία και τη μετεξέλιξή του από σανατόριο σε σύγχρονο Γενικό Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος.

Ιατρικά εργαλεία και μηχανήματα, φωτογραφίες από τη Σοφία Σλήμαν, τον Μάνθο Μεταλληνό, διευθυντή του νοσοκομείου από το 1937, τον καθηγητή Μαρίνο Γερουλάνο, αρχειακά τεκμήρια, έπιπλα, λειτουργικά αντικείμενα και ενδυμασίες του ιατρικού και του νοσηλευτικού προσωπικού έχουν το καθένα τόσα πολλά να αφηγηθούν που ο επισκέπτης παρασύρεται σε ένα ταξίδι στον χρόνο.

Η αφήγηση οργανώνεται «από το σκοτάδι στο φως» της ιατρικής επιστήμης, αναδεικνύοντας την πρόοδο από τη φυματιολογία στην πνευμονολογία. Πολλά από τα αντικείμενα εντοπίστηκαν εγκαταλελειμμένα σε κτίρια του νοσοκομείου και στη συνέχεια συντηρήθηκαν και τεκμηριώθηκαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού.

Κειμήλια, ιατρικά μηχανήματα, τεκμήρια και προσωπικές μαρτυρίες ασθενών και ιατρών του 19ου και του 20ού αιώνα αποκαλύπτονται στους επισκέπτες του Μουσείου Σωτηρία.

Η υπεύθυνη του Μουσείου Σωτηρία, Χριστίνα Στούρη, η νοσηλεύτρια και πτυχιούχος συντηρήτρια έργων τέχνης Σπυριδούλα Μαϊμανή και η αρχαιολόγος-μουσειολόγος, υπεύθυνη μουσειολογικού σχεδιασμού του μουσείου, Ασημίνα Γρηγορίου, μας περιγράφουν «τη διάσωση και τη συγκρότηση της συλλογής ως αποστολή».

Στην έκθεση ξεχωρίζει το Αρχείο Σωτηρία, με προσωπικά αντικείμενα και τεκμήρια ασθενών (1937-1981). Περιλαμβάνει βαλίτσες και μπαούλα, περίπου 300 δέματα και πάνω από 20.000 μεμονωμένα τεκμήρια, τα οποία ανήκουν αποκλειστικά σε άπορους ασθενείς. Το υπουργείο Πολιτισμού έχει χαρακτηρίσει «κηρυγμένο μνημείο» το σύνολο του Αρχείου Σωτηρία από το 2022.

Info

 ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΩΤΗΡΙΑ

Εντός του Γενικού Νοσοκομείου Νοσημάτων Θώρακος «Η Σωτηρία», στο κτίριο του Στρατιωτικού Περιπτέρου.

Ωράριο: Δευτέρα, Τετάρτη και Παρασκευή 10:00-16:00 το τελευταίο Σάββατο κάθε μήνα. Στις 22 Μαΐου, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μουσείων, θα πραγματοποιηθεί εσπερίδα με θέμα: «Η δημιουργία του Μουσείου Σωτηρία μέσα σε ένα ενεργό νοσοκομείο». Παράλληλα, θα προβληθεί η ταινία «Τόπος Σωτηρίας».

Πληροφορίες: 210 7712209

Αριστερά: Ξύλινος πληθυσμογράφος της εταιρίας J.Η. Emerson (1960) για μέτρηση της χωρητικότητας των πνευμόνων. Δεξιά: Πληθυσμογράφος της εταιρίας Airco Chio Medical Products (αρχές δεκαετίας 1970).