Κεραυνοί Κομισιόν στην Τουρκία για casus belli, καλώδιο και τουρκολιβυκό μνημόνιο – Η αντίδραση της Άγκυρας

Στην έκθεσή της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρεται εκτενώς στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου,  επαναλαμβάνει την θέση της για την ακυρότητα του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, ενώ σημειώνει πως παραμένει σε ισχύ η απειλή πολέμου (casus belli) της Τουρκίας σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.

Αν και αναγνωρίζει ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν συνολικά βελτιωθεί από το 2023, η Κομισιόν διαπιστώνει ότι δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ εκφράζει ανησυχία για τις τουρκικές αξιώσεις και την αύξηση των παραβιάσεων των ελληνικών χωρικών υδάτων.

Άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Εκτενής είναι η αναφορά στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο.

Στην έκθεσή της η Κομισιόν καταγράφει ότι τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων στη Βεγγάζη, επικύρωσε το λεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο, η επικύρωση του οποίου εκκρεμούσε επί μακρόν. Η συμφωνία αυτή, σύμφωνα με την έκθεση, παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Υπενθυμίζει μάλιστα την κοινή δήλωση των προέδρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με την οποία επαναβεβαιώθηκε η θέση της ΕΕ ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.

Στην έκθεση τονίζεται ακόμη πως η Τουρκία δεν έχει επικυρώσει το μνημόνιο του Οκτωβρίου 2022 με την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης για την ανάπτυξη διμερούς επιστημονικής, τεχνικής, τεχνολογικής, νομικής, διοικητικής και εμπορικής συνεργασίας στον τομέα των υδρογονανθράκων.

Επιπλέον, καταγράφει ότι τον Φεβρουάριο του 2026 η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης χορήγησε άδεια ερευνών στην τουρκική κρατική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO.

Παρεμπόδιση ερευνών για τον Great Sea Interconnector

Όσον αφορά τα ενεργειακά δίκτυα, η Τουρκία, σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στην έκθεση της Κομισιόν, συνέχισε μεν να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την περιφερειακή ηλεκτρική διασυνδεσιμότητα, αλλά δεν έχει ακόμη ευθυγραμμιστεί πλήρως με τον αναθεωρημένο Κανονισμό TEN-E (Διευρωπαϊκά Δίκτυα Ενέργειας).

Η ενσωμάτωση αυξημένων ποσοτήτων μεταβλητής ανανεώσιμης ενέργειας συνέχισε να αποτελεί μείζονα πρόκληση το 2026, με αυξανόμενες ανησυχίες που σχετίζονται με τη συμφόρηση του δικτύου και τη περιορισμένη χωρητικότητά του να απορροφήσει τις προγραμματισμένες επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές.

Το καθεστώς παρατηρητή της TEİAŞ στο ENTSO-E (Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας) δεν ανανεώθηκε τον Ιούνιο του 2026. Η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για τον Great Sea Interconnector, ένα Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI) της ΕΕ στο πλαίσιο του Κανονισμού TEN-E.

Παραμένει σε ισχύ το Casus belli

Στην έκθεσή της η Κομισιόν αναφέρεται στην προοπτική επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, βάσει του άρθρου 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Όπως επισημαίνει, το ζήτημα εξακολουθεί να επιβαρύνει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ενώ παραμένει σε ισχύ η δήλωση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια της Ελλάδας για την επέκταση των χωρικών της υδάτων θα θεωρούνταν casus belli.

«Γαλάζια πατρίδα», θαλάσσια πάρκα, παραβιάσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι συνεχίστηκε ο διάλογος μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, με συναντήσεις για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και επαφές μεταξύ των λιμενικών αρχών των δύο χωρών.

Ωστόσο, σημειώνει ότι παρά τον συνεχιζόμενο διάλογο, το ανεπίλυτο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών (ΑΟΖ) συνέχισε να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις.

Η Τουρκία συνέχισε να εκδίδει συστηματικά μη εξουσιοδοτημένες γενικές ναυτιλιακές οδηγίες (NAVTEX) και να προβάλλει αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης για τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που έχουν παραχωρηθεί στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών, αμφισβητώντας έτσι εμμέσως την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία. Η συμπερίληψη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία προκαλεί ανησυχία και εγκυμονεί τον κίνδυνο να επηρεάσει τον συνεχιζόμενο διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία, σημειώνεται στην έκθεση.

Παράλληλα, γίνεται λόγος για την ανακήρυξη δύο θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία τον Αύγουστο του 2026, στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκτείνονται κυρίως πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, στην ανοιχτή θάλασσα.

Επιπλέον, η έκθεση υπογραμμίζει το γεγονός ότι το 2026, η Τουρκία συνέχισε να προβάλλει αντιρρήσεις για τη δημιουργία τριών θαλάσσιων πάρκων από την Ελλάδα εξ ολοκλήρου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων και, πολύ πρόσφατα, για τα πλαίσια χωροταξικού σχεδιασμού για τον τουρισμό, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα.

Στην έκθεση γίνεται ακόμη αναφορά στον μεγάλο αριθμό πτήσεων τουρκικών μαχητικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένων κατοικημένων, μεταξύ άλλων και τον Σεπτέμβριο του 2026. Συνέχισαν να αναφέρονται παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων, συμπεριλαμβανομένων δραστηριοτήτων παράνομης, λαθραίας και ανεξέλεγκτης αλιείας από τουρκικά αλιευτικά σκάφη, με αισθητή αύξηση των περιστατικών σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.

Σημειώνεται επιπλέον πως η  Τουρκία διαμαρτυρήθηκε έντονα για τη μεταφορά συστοιχιών Patriot σε ελληνικό νησί του Αιγαίου, εν μέσω της ιρανικής πυραυλικής επίθεσης. Παρόλο που η ανάπτυξη συντονίστηκε στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, εξελήφθη ως ενέργεια που στοχεύει την Τουρκία. Επίσης, υπενθυμίζει η έκθεση, αντέδρασε με αντίστοιχες ενέργειες στη μεταστάθμευση ελληνικών F-16 στην Κύπρο, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ανάπτυξης ναυτικών δυνάμεων κρατών-μελών της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου για την προστασία της Κύπρου μετά την επίθεση με drone κατά των βρετανικών βάσεων στο νησί.

Κυπριακό: Επιμένει στη λύση δύο κρατών η Άγκυρα

Η Τουρκία, σύμφωνα με την Κομισιόν, συνεχίζει να αρνείται να αναγνωρίσει τη Δημοκρατία της Κύπρου και υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών στην Κύπρο, κατά παράβαση των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (ΣΑΟΗΕ).

Τον Δεκέμβριο του 2024, τα Συμπεράσματα του Συμβουλίου επανεπιβεβαίωσαν τη δέσμευση για μια συνολική διευθέτηση του κυπριακού προβλήματος εντός του πλαισίου του ΟΗΕ, σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του ΣΑΟΗΕ και σε ευθυγράμμιση με τις αρχές στις οποίες βασίζεται η ΕΕ και το ευρωπαϊκό κεκτημένο.

Χαιρετίστηκαν τα βήματα που πραγματοποίησε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ προς την επανέναρξη των συνομιλιών διευθέτησης, επιβεβαιώνοντας ότι η ΕΕ παραμένει έτοιμη να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη στήριξη όλων των σταδίων της διαδικασίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, με όλα τα κατάλληλα μέσα που διαθέτει.

Απομένουν βήματα για τη βιώσιμη αποκλιμάκωση

Στην αποτίμησή της για την περιφερειακή συνεργασία, η Κομισιόν επισημαίνει ότι οι σχέσεις καλής γειτονίας αποτελούν ουσιώδες στοιχείο της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας.

Η έκθεση καταλήγει σημειώνοντας πως «δυστυχώς, η Τουρκία διατήρησε ένα πολύ χαμηλό ποσοστό ευθυγράμμισης ύψους 4% με τις δηλώσεις του Υπάτου Εκπροσώπου εξ ονόματος της ΕΕ και τις αποφάσεις του Συμβουλίου σχετικά με τις κυρώσεις έως την 1η Σεπτεμβρίου 2026, σε σύγκριση με το 3% το 2025.

Η Επιτροπή καλεί την Τουρκία να αποφεύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την περιφερειακή σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, περιοχή στρατηγικής σημασίας για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της ΕΕ.

Ξεκαθαρίζει τέλος πως η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας περνά αποκλειστικά μέσα από τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και της κυριαρχίας των κρατών-μελών.

Έξαλλη η Άγκυρα με τις θέσεις της ΕΕ για το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο

Για δύο μέτρα και δύο σταθμά κάνει λόγο η Άγκυρα απορρίπτοντας τις αναφορές της Κομισιόν για την Ανατολική Μεσόγειο και το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθώς εκτιμά ότι η έκθεση υιοθετεί τις «μαξιμαλιστικές και παράνομες» θέσεις της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών σε ανακοίνωσή του, χαρακτηρίζει την έκθεση της Κομισιόν μεροληπτική και άδικη, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς που διατυπώνονται για την πολιτική κατάσταση, τη δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα στη χώρα.

Σύμφωνα με την Άγκυρα, οι σχετικές αναφορές αντανακλούν «την ασυνεπή στάση ορισμένων αξιωματούχων της ΕΕ» και κατηγορεί την Ενωση ότι υπερασπίζεται τις θέσεις της Ελλάδας και της ελληνοκυπριακής πλευράς, αγνοώντας τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της Τουρκίας και της τουρκοκυπριακής πλευράς.

Σε ό,τι αφορά την Ανατολική Μεσόγειο, η Τουρκία υποστηρίζει ότι οι εκτιμήσεις της έκθεσης αντίκεινται στο Διεθνές Δίκαιο και στην αρχή της δίκαιης αντιμετώπισης. Παράλληλα, χαρακτηρίζει τις παρατηρήσεις της Κομισιόν για το τουρκολιβυκό μνημόνιο στερούμενες νομικής βάσης.

Σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν μπορεί να διαδραματίσει εποικοδομητικό ρόλο στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού, εφόσον, όπως υποστηρίζει, «υιοθετεί άνευ όρων τις θέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς».

Ωστόσο, παρά τις επικρίσεις η Τουρκία χαιρετίζει τις θετικές αναφορές της έκθεσης για την οικονομική και νομισματική πολιτική της Τουρκίας, τη λειτουργία της οικονομίας της αγοράς και την ικανότητά της να ανταποκρίνεται στις ανταγωνιστικές πιέσεις εντός της ΕΕ.

Αξιολογεί επίσης θετικά τις αναφορές στον ρόλο της Άγκυρας στη συνδεσιμότητα, τις αλυσίδες εφοδιασμού και αξίας, καθώς και στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας.

«Οπως προκύπτει από τα οικονομικά και εμπορικά δεδομένα που καταγράφονται στην έκθεση, επαναλαμβάνουμε τη δικαιολογημένη και νόμιμη προσδοκία μας σχετικά με τον εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ενωσης», σημειώνεται στην ανακοίνωση, όπου τονίζεται η ετοιμότητα της Τουρκίας «να προωθήσει τις σχέσεις της, βασιζόμενη στην αμοιβαία εμπιστοσύνη, τον σεβασμό και τη δικαιοσύνη».

«Αναμένουμε από την ΕΕ να επιδείξει τη στρατηγική βούληση που απαιτείται για το κοινό μας μέλλον, μετατρέποντας τον διάλογο, ο οποίος έχει ενταθεί το τελευταίο διάστημα, σε συγκεκριμένες αποφάσεις που ενισχύουν την προοπτική της ένταξής μας στην ΕΕ», καταλήγει η ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.