«Μια θανατηφόρα σειρήνα για εκατομμύρια ανθρώπους»: Το Ελ Νίνιο έχει ήδη αρχίσει και απειλεί με ακραία καιρικά φαινόμενα

Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA) ανακοίνωσε ότι οι συνθήκες Ελ Νίνιο βρίσκονται πλέον σε εξέλιξη στον τροπικό Ειρηνικό, με τις θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας να έχουν σημειώσει κατακόρυφη άνοδο τους τελευταίους μήνες.

Πολλές προγνώσεις υποδηλώνουν ότι αυτό θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα λεγόμενο «σούπερ» Ελ Νίνιο, και μάλιστα να είναι ανάμεσα στα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ.

Ερχόμενο ως προσθήκη σε δεκαετίες ανθρωπογενούς υπερθέρμανσης του πλανήτη, θα μπορούσε να φέρει ακόμα ένα έτος-ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών –πιθανότατα το 2027– με ανατροπές στον καιρό, τον εφοδιασμό τροφίμων και τις οικονομίες, οι οποίες θα συνεχιστούν για τα καλά μέσα σε εκείνο το έτος.

Αυτή η ανακοίνωση της NOAA δεν αποτελεί έκπληξη, καθώς οι μετεωρολόγοι ανέμεναν αυτή τη φάση θέρμανσης από τότε που το ψυχρότερο «αδελφό» φαινόμενο, η Λα Νίνια, εξασθένησε στα τέλη του περασμένου έτους.

Οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας στον κεντρικό και τροπικό Ειρηνικό έχουν πλέον ξεπεράσει το όριο των 0,5°C πάνω από τον μέσο όρο, το οποίο χρησιμοποιούν οι Αμερικανοί επιστήμονες για να ορίσουν ένα επεισόδιο Αλ Νίνιο.

«Οι συνθήκες Ελ Νίνιο αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια του περασμένου μήνα, όπως δείχνουν οι υψηλότερες από τον μέσο όρο θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας σε ολόκληρο τον κεντρικό έως τον ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό Ωκεανό», ανέφερε η υπηρεσία στην ανακοίνωσή της.

Η NOAA παρατήρησε επίσης ότι οι άνεμοι πάνω από τον ισημερινό Ειρηνικό άρχισαν να αλλάζουν κατεύθυνση – μια ένδειξη ότι η ατμόσφαιρα ανταποκρίνεται πλέον στον θερμότερο ωκεανό, και δεν πρόκειται απλώς για μια αυτόνομη θέρμανση του ωκεανού.

Αυτό που εξέπληξε τους ερευνητές είναι το πόσο σίγουρα εμφανίζονται ήδη τα ηλεκτρονικά μοντέλα για την έντασή του. Η ένταση του Ελ Νίνιο μετριέται από το πόσο πολύ ανεβαίνουν οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας πάνω από τον μέσο όρο σε μια βασική ζώνη του Ειρηνικού. Ένα ισχυρό επεισόδιο ορίζεται ως πάνω από 1,5°C πάνω από τον μέσο όρο, ενώ ένα πολύ ισχυρό πάνω από 2°C.

Σύμφωνα με τις προοπτικές της NOAA για τον Ιούνιο, «υπάρχει 63% πιθανότητα για ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο κατά την περίοδο Νοεμβρίου-Ιανουαρίου, το οποίο θα κατατασσόταν μεταξύ των μεγαλύτερων επεισοδίων Ελ Νίνιο στα ιστορικά αρχεία που χρονολογούνται από το 1950», ανέφερε η υπηρεσία.

Τα τρία ισχυρότερα επεισόδια από τότε σημειώθηκαν το 1982/83, το 1997/98 και το 2015/16.

Ορισμένα από τα πιο πρόσφατα αμερικανικά και ευρωπαϊκά μοντέλα προχωρούν περισσότερο, δείχνοντας ότι οι θερμοκρασίες στον τροπικό Ειρηνικό ενδέχεται να σκαρφαλώσουν περισσότερο από 3°C πάνω από τον μέσο όρο μέχρι το τέλος του έτους.

Ωστόσο, η αμερικανική υπηρεσία συνέστησε κάποια προσοχή όσον αφορά το τι συνεπάγεται η πρόβλεψή τους για την ένταση. «Ακόμα και τα πολύ ισχυρά επεισόδια Ελ Νίνιο δεν οδηγούν στις αναμενόμενες επιπτώσεις παντού, αλλά τα ισχυρότερα επεισόδια μπορούν να γείρουν πιο σημαντικά τις πιθανότητες υπέρ των αναμενόμενων αποτελεσμάτων».

Η μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι όλα αυτά συμβαίνουν σε έναν πλανήτη που είναι ήδη πολύ πιο θερμός. «Πρέπει πράγματι να ανησυχούμε για τις επιπτώσεις», δήλωσε ο καθηγητής Άνταμ Σκέιφ, επικεφαλής μηνιαίων έως δεκαετών προγνώσεων στη Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου.

«Το τρέχον Ελ Νίνιο… εξελίσσεται πάνω από ένα σημαντικό επίπεδο παγκόσμιας υπερθέρμανσης. Αυτό σημαίνει ότι οι πραγματικές θερμοκρασίες στις πληγείσες περιοχές θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι πρωτοφανείς, καθώς η θέρμανση από το Ελ Νίνιο ενισχύεται από την κλιματική αλλαγή».

Ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο συνήθως ανεβάζει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες του αέρα κατά περίπου 0,2°C, απελευθερώνοντας στην ατμόσφαιρα θερμότητα που ήταν αποθηκευμένη στον ωκεανό. Αυτή η επιπλέον ώθηση έρχεται τώρα σε έναν κόσμο που καταρρίπτει ήδη ρεκόρ.

Το έτος 2024 –το θερμότερο που έχει καταγραφεί ποτέ– ενισχύθηκε από ένα Ελ Νίνιο που δεν ήταν καν ιδιαίτερα ισχυρό. Και παρά την ψυκτική επίδραση ενός επεισοδίου Λα Νίνια, το 2025 κατατάχθηκε ως το τρίτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί, θερμότερο ακόμα και από το έτος του σούπερ Ελ Νίνιο το 2016.

«Στο τέλος αυτού του έτους και προς το 2027, είναι πιθανό να δούμε πολύ υψηλές θερμοκρασίες σε παγκόσμιο επίπεδο», δήλωσε ο καθηγητής Σκέιφ. «Το 2027, είναι πιθανό να δούμε πλεονάζουσα θερμότητα επιπλέον της παγκόσμιας υπερθέρμανσης που ήδη έχουμε, και αυτό θα μπορούσε εύκολα να οδηγήσει σε ένα ακόμη έτος πάνω από το όριο του 1,5 βαθμού [θέρμανσης πάνω από τα επίπεδα στα τέλη του 19ου αιώνα]».

Δεν υπάρχουν δύο Ελ Νίνιο που να είναι ίδια, αλλά η αναστάτωση γίνεται αισθητή πιο έντονα στους τροπικούς. Οι πλημμύρες είναι συχνές στο βόρειο Περού και το νότιο Εκουαδόρ, και μπορούν να φτάσουν σε περιοχές της Ανατολικής Αφρικής, της Κεντρικής Ασίας και των νότιων Ηνωμένων Πολιτειών.

Ταυτόχρονα, ο κίνδυνος ξηρασίας και δασικών πυρκαγιών αυξάνεται σε μεγάλο μέρος της Αυστραλίας, της Ινδονησίας και της βόρειας Νότιας Αμερικής – πλήττοντας τη γεωργία και τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων.

Το Ελ Νίνιο τείνει επίσης να καταστέλλει τους τυφώνες στον Ατλαντικό, και οι μετεωρολόγοι αναμένουν ήδη μια περίοδο με μικρότερη δραστηριότητα από τον μέσο όρο. «Αν και αυτό ακούγεται καλό, για την Κεντρική Αμερική οδηγεί σε πολύ λιγότερες βροχοπτώσεις και ενδεχομένως σε συνθήκες ξηρασίας», δήλωσε στο BBC η Λιζ Στίβενς, καθηγήτρια κλιματικού κινδύνου και ανθεκτικότητας στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ.

Για πολλούς, η πρόγνωση κάθε άλλο παρά θεωρητική είναι. «Η ανακήρυξη ενός Ελ Νίνιο δεν είναι απλώς άλλη μια πρόγνωση καιρού – για εκατομμύρια ανθρώπους είναι μια θανατηφόρα σειρήνα που πρέπει να φοβούνται», δήλωσε ο Μοχάμεντ Άντοου, διευθυντής της οργάνωσης εκστρατειών Power Shift Africa.

«Σημαίνει αποτυχία των βροχοπτώσεων, καταστροφή των καλλιεργειών, άνοδο των τιμών των τροφίμων και οικογένειες που ωθούνται για άλλη μια φορά στα όρια. Ειδικά στην Ανατολική Αφρική, αυτό θα πλήξει κοινότητες που έχουν ήδη ταλαιπωρηθεί από ξηρασίες και πλημμύρες τα τελευταία χρόνια».

Η Μετεωρολογική Υπηρεσία της Ιαπωνίας (JMA) έχει παρόμοια άποψη με τη NOAA, κρίνοντας ότι οι συνθήκες Ελ Νίνιο είναι παρούσες. Προσθέτει ότι είναι σχεδόν βέβαιο πως θα διαρκέσει μέχρι το φθινόπωρο.

Ωστόσο, δεν είναι όλες οι υπηρεσίες έτοιμες να το ανακοινώσουν. Το Γραφείο Μετεωρολογίας της Αυστραλίας (BoM) χρησιμοποιεί ένα αυστηρότερο κριτήριο, απαιτώντας οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας να υπερβαίνουν τους 0,8°C πάνω από τον μέσο όρο. Αυτή την εβδομάδα ανακοίνωσε ότι ο τροπικός Ειρηνικός «πλησιάζει σε συνθήκες Ελ Νίνιο», με τις θερμοκρασίες στον κεντρικό Ειρηνικό να ξεπερνούν ήδη τα όριά του, αλλά απέφυγε να δηλώσει επίσημα ότι το φαινόμενο έχει ξεκινήσει.

Αναμένει ότι το Ελ Νίνιο θα αναπτυχθεί αργότερα φέτος και αναφέρει ότι θα μπορούσε να είναι ισχυρό. Εμφανίζεται κάθε δύο έως επτά χρόνια και συνήθως διαρκεί περίπου έναν χρόνο. Δεν υπάρχουν ακόμη οριστικές αποδείξεις ότι η κλιματική αλλαγή καθιστά αυτά τα φαινόμενα ισχυρότερα ή πιο συχνά – αλλά ένας θερμαινόμενος κόσμος μπορεί να υπερενισχύσει τις επιπτώσεις τους.

Ελ Νίνιο: Πόσο θα επηρεάσει την Ελλάδα – Τι λέει στον ΕΤ ο Δρ Μετεωρολογίας Μιχάλης Σιούτας

Σε φάση ανάπτυξης (με πιθανή κορύφωση το φθινόπωρο και στις αρχές του χειμώνα) βρίσκεται το φαινόμενο Ελ Νίνιο στον Ειρηνικό, γεγονός που αναμένεται να επηρεάσει τις καιρικές συνθήκες (και) στην Ελλάδα.

Το παγκόσμιο κλιματικό φαινόμενο χαρακτηρίζεται από την ασυνήθιστη θέρμανση των επιφανειακών υδάτων στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό, με τα ζεστά νερά να μετατοπίζονται προς τα ανατολικά, ανοιχτά του Περού και του Ισημερινού. Η συγκεκριμένη ωκεάνια μεταβολή πυροδοτεί αλυσιδωτές ατμοσφαιρικές ανακατατάξεις, καθώς ο αεροχείμαρρος τείνει να ακολουθεί μια πιο βόρεια πορεία. Αυτό το γεγονός επιτρέπει σε πιο ήπιες και υγρές αέριες μάζες από τον Ατλαντικό Ωκεανό να επηρεάζουν συχνότερα τη νότια Ευρώπη και τη λεκάνη της Μεσογείου.

Αναλύοντας τη φύση και τη συμπεριφορά του φαινομένου, ο διδάκτωρ Μετεωρολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Μιχάλης Σιούτας, τόνισε αρχικά ότι «ο καιρός δεν γνωρίζει σύνορα» και εξήγησε ότι το Ελ Νίνιο, το οποίο μεταφράζεται ως «το βρέφος» του Ειρηνικού, έλαβε το όνομά του από τους ψαράδες του Περού, οι οποίοι παρατηρούσαν την εμφάνισή του –συνήθως- κοντά στην περίοδο των Χριστουγέννων, συνδέοντάς το με τη γέννηση του Θείου Βρέφους. Σύμφωνα με τον δρ Σιούτα, το φαινόμενο «γεννιέται» κάθε δύο έως επτά χρόνια χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα, διαρκεί από εννέα έως 18 μήνες και προκαλεί θέρμανση των νερών που μπορεί να φτάσει τους 1 έως 3 βαθμούς Κελσίου πάνω από το φυσιολογικό, επηρεάζοντας συχνά τον πλανήτη με «αλλοπρόσαλλο» καιρό, μεταβάλλοντας τις βροχοπτώσεις και τις θερμοκρασίες.

Η επίδραση του Ελ Νίνιο στην Ελλάδα παρουσιάζει ιδιαιτερότητες, καθώς η επιρροή του εξασθενεί μέχρι να φτάσει στη Μεσόγειο και αλληλεπιδρά με άλλους τοπικούς ατμοσφαιρικούς μηχανισμούς, με αποτέλεσμα να μην εκδηλώνεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Σε δηλώσεις του στον «Ε.Τ.», ο έμπειρος μετεωρολόγος σημείωσε ότι «στην παρούσα φάση, το Ελ Νίνιο αναπτύσσεται, στη συνέχεια θα κορυφωθεί και στο τέλος θα εξασθενήσει», συμπληρώνοντας ωστόσο ότι «κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πόσο έντονο θα είναι», ενώ συνήθως επηρεάζει τη Μεσόγειο με καθυστέρηση μίας εβδομάδας. Οπως είπε, οι επιπτώσεις κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού στην Ελλάδα εξαρτώνται άμεσα από την ένταση του φαινομένου.

Ένα μέτριο Ελ Νίνιο τείνει να ευνοήσει ένα πιο άστατο καλοκαίρι, με περισσότερες καταιγίδες κυρίως στα ηπειρωτικά ορεινά, εναλλαγές περιόδων ζέστης και δροσιάς, καθώς και πιθανές τοπικές χαλαζοπτώσεις και έντονες μπόρες. Αντίθετα, ένα ισχυρό Ελ Νίνιο ευνοεί ένα σαφώς πιο θερμό και ξηρό καλοκαίρι, το οποίο χαρακτηρίζεται από παρατεταμένες περιόδους ζέστης και καύσωνα, μειωμένες βροχοπτώσεις και αυξημένο κίνδυνο ξηρασίας και πυρκαγιών. Στον αντίποδα, κατά τους χειμερινούς μήνες, το Ελ Νίνιο συμβάλλει στη γενική άνοδο της μέσης θερμοκρασίας. Επίσης, τείνουν να είναι πιο ήπιοι και υγροί, με αυξημένες βροχοπτώσεις κυρίως στη Δυτική Ελλάδα και στο Αιγαίο (ιδιαίτερα την περίοδο Δεκέμβριος – Φεβρουάριος), γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο για πλημμυρικά επεισόδια, ενώ μειώνεται η πιθανότητα για έντονο ψύχος και χιονιάδες.

Υπήρχε και πριν την κλιματική κρίση

Παράλληλα, ο δρ Σιούτας ξεκαθάρισε τη σχέση του Ελ Νίνιο με τη σύγχρονη περιβαλλοντική πραγματικότητα, αναφέροντας ότι «το φαινόμενο προϋπήρχε και δεν σχετίζεται με την κλιματική κρίση». Παρ’ όλα αυτά, επισήμανε ότι διεξάγονται μελέτες για το αν η κλιματική κρίση επηρεάζει τη συχνότητα και την έντασή του, καθώς υπάρχουν σχετικές ενδείξεις. Υπενθύμισε ότι το πιο ισχυρό Ελ Νίνιο καταγράφηκε την περίοδο 2015-2016, ενώ το πιο πρόσφατο σημειώθηκε τη διετία 2023-2024, οδηγώντας στον μεγάλο καύσωνα του 2023 -όπου το Γύθειο κατέγραψε την ιστορική θερμοκρασία των 46,5 βαθμών Κελσίου- αλλά και στον παρατεταμένο καύσωνα δύο εβδομάδων του 2024. Καταλήγοντας, ο διδάκτωρ Μετεωρολογίας ξεκαθάρισε ότι το Ελ Νίνιο είναι ένας σημαντικός, αλλά όχι ο μοναδικός παράγοντας διαμόρφωσης του καιρού στην Ευρώπη.

Ελ Νίνιο: Τα χαρακτηριστικά του

-Το φαινόμενο «γεννιέται» κάθε δύο έως επτά χρόνια, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα

– Συνήθως επηρεάζει τη Μεσόγειο με καθυστέρηση μίας εβδομάδας

-Διαρκεί από εννέα έως 18 μήνες και προκαλεί θέρμανση των νερών που μπορεί να φτάσει τους 1 έως 3 βαθμούς Κελσίου πάνω από το φυσιολογικό

-Ένα μέτριο Ελ Νίνιο τείνει να ευνοήσει ένα πιο άστατο καλοκαίρι, με περισσότερες καταιγίδες κυρίως στα ηπειρωτικά ορεινά, εναλλαγές περιόδων ζέστης και δροσιάς, καθώς και πιθανές τοπικές χαλαζοπτώσεις