Κατά εννέα μέτρα μειώθηκε η στάθμη της Μεγάλης Πρέσπαςτις τελευταίες έξι δεκαετίες, σύμφωνα με έκθεση της Εταιρίας Προστασίας Πρεσπών, αποτυπώνοντας με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο την υδρολογική πίεση που δέχεται ένας από τους σημαντικότερους διασυνοριακούς υγροτόπους της Ευρώπης.
Η έκθεση καταγράφει ότι η Μεγάλη Πρέσπα παρουσίασε σημαντική πτώση της στάθμης της ήδη από τα τέλη του 20ού αιώνα, η οποία «συνεχίζεται με διαφορετικούς ρυθμούς από χρόνο σε χρόνο μέχρι σήμερα», με αποτέλεσμα ο συνολικός όγκος της λίμνης να έχει μειωθεί αισθητά.
Η συγκεκριμένη εικόνα είχε γίνει ιδιαίτερα εμφανής το φθινόπωρο του 2025, όταν η Δημοτική Κοινότητα Ψαράδων κηρύχθηκε σε κατάσταση Εκτακτης Ανάγκης Πολιτικής Προστασίας, καθώς η υποχώρηση των νερών είχε καταστήσει σχεδόν μη λειτουργικό τον μοναδικό ελληνικό λιμένα της Μεγάλης Πρέσπας. Η πρόσβαση των πλωτών μέσων της Ελληνικής Αστυνομίας και του ΟΦΥΠΕΚΑ είχε περιοριστεί σημαντικά, με άμεσες συνέπειες τόσο για την επιτήρηση της μεθορίου όσο και για την πολιτική προστασία, ενώ προβλήματα είχαν προκύψει και για τις τουριστικές βαρκάδες και την αλιευτική δραστηριότητα.
Η επιστημονική αξιολόγηση της Εταιρίας Προστασίας Πρεσπών αποδίδει την υποχώρηση πρωτίστως στη μακροχρόνια μείωση των βροχοπτώσεων και των χιονοπτώσεων, ιδιαίτερα κατά τις υγρές περιόδους. Οι αντλήσεις νερού για άρδευση συμβάλλουν επίσης στη μείωση της στάθμης, όμως η πραγματική έκταση των αντλήσεων, όπως επισημαίνεται, δεν είναι επαρκώς τεκμηριωμένη και πιθανόν υποεκτιμάται.
Η έκθεση αποφεύγει τις απλουστευτικές εξηγήσεις, καθώς υπογραμμίζει ότι το υδρολογικό σύστημα των Πρεσπών παραμένει ένα «Αλυτο Υδρολογικό Παζλ». Το νερό κινείται υπόγεια από τη Μεγάλη Πρέσπα προς την Οχρίδα μέσω καρστικών σχηματισμών, όμως οι ακριβείς ποσότητες και οι εποχικές διακυμάνσεις αυτής της ροής δεν είναι επαρκώς γνωστές. Παράλληλα, υπάρχουν περιορισμένα δεδομένα για τις βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις σε μεγάλα υψόμετρα, ελλιπής γνώση των υπόγειων υδρολογικών συστημάτων και διαφορετικές προσεγγίσεις των τριών χωρών (Ελλάδα, Βόρεια Μακεδονία και Αλβανία) ως προς τον υπολογισμό των συνολικών εισροών και απωλειών του νερού. Ως αποτέλεσμα, «δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων σχετικά με τη σχετική συμβολή φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων στη μείωση της στάθμης».
Διαβάστε Επίσης
Οι αιτίες
Η κλιματική παράμετρος εμφανίζεται ως ο πλέον κρίσιμος παράγοντας. Η λεκάνη των Πρεσπών επηρεάζεται έντονα από την κλιματική κρίση και, σύμφωνα με την έκθεση, η κλιματική μεταβλητότητα αναγνωρίζεται ως «ο κυρίαρχος παράγοντας». Συμπληρωματικά καταγράφονται η άνοδος της θερμοκρασίας, η μείωση των κατακρημνισμάτων, οι συχνότερες περίοδοι ξηρασίας και οι αυξημένες απώλειες νερού λόγω εξάτμισης.
Συνέπειες
Επηρεάζονται οι τόποι αναπαραγωγής των ψαριών, μεταβάλλονται οι ακτογραμμές, συρρικνώνονται τα υγρά λιβάδια, η διαθεσιμότητα νερού για τη γεωργία γίνεται λιγότερο αξιόπιστη. Επιδεινώνεται η ποιότητα των υδάτων, καθώς η μικρότερη ποσότητα νερού μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη συγκέντρωση θρεπτικών στοιχείων και ρύπων. Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει ψάρια, πουλιά και συνολικά τη βιοποικιλότητα.
Αντιμετώπιση
Η έκθεση επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της κατάστασης απαιτεί ολοκληρωμένο, μακροχρόνιο υδρολογικό μοντέλο. Η Εταιρία Προστασίας Πρεσπών θέτει ως προτεραιότητα τη μετάβαση από την επιστημονική καταγραφή σε συντονισμένη διαχείριση, με τριμερή σχέδια αντιμετώπισης της ξηρασίας, κοινά προγράμματα μείωσης των θρεπτικών φορτίων, στρατηγικές βιώσιμης γεωργίας και συντονισμένο σχεδιασμό προσαρμογής στην κλιματική κρίση.
