Τι συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο όταν κάποιος φτάνει μια ανάσα από τον θάνατο; Γιατί ορισμένοι άνθρωποι περιγράφουν ότι κινούνται μέσα σε ένα σκοτεινό τούνελ προς ένα εκτυφλωτικό φως, ενώ άλλοι θυμούνται απέραντους φωτεινούς χώρους και έντονα χρώματα;
Μια νέα επιστημονική μελέτη επιχειρεί να φωτίσει ορισμένες από τις πιο μυστηριώδεις πτυχές των επιθανάτιων εμπειριών, αποκαλύπτοντας μια απροσδόκητη σύνδεση ανάμεσα στα γεωμετρικά σχήματα που περιγράφουν οι άνθρωποι και στα χρώματα που θυμούνται ότι είδαν.
Τα ευρήματα, τα οποία δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology, υποδηλώνουν ότι αυτές οι εμπειρίες ενδέχεται να ακολουθούν συγκεκριμένα αντιληπτικά μοτίβα, προσφέροντας νέα στοιχεία για τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου σε καταστάσεις που συνδέονται με τον κίνδυνο θανάτου.
Το μυστηριώδες τούνελ και το φως που περιγράφουν όσοι πλησίασαν τον θάνατο
Ανάμεσα στις εικόνες που συνδέονται περισσότερο με τις επιθανάτιες εμπειρίες, εκείνη του σκοτεινού τούνελ που καταλήγει σε ένα έντονο φως είναι ίσως η πιο αναγνωρίσιμη.
Άνθρωποι που βρέθηκαν σε κρίσιμη κατάσταση, φτάνοντας πολύ κοντά στον θάνατο, έχουν περιγράψει ότι αισθάνθηκαν να κινούνται μέσα στο σκοτάδι, με κατεύθυνση μια φωτεινή έξοδο.
Η συγκεκριμένη εικόνα έχει αποκτήσει ισχυρό συμβολισμό στη λαϊκή κουλτούρα και συχνά παρουσιάζεται ως ένα πέρασμα προς μια διαφορετική πραγματικότητα. Ωστόσο, δεν περιγράφουν όλοι οι άνθρωποι την ίδια εμπειρία.
Διαβάστε Επίσης
Κάποιοι αναφέρουν ότι βρέθηκαν σε τεράστιους φωτεινούς χώρους, άλλοι θυμούνται καμπυλωτούς ορίζοντες, ενώ υπάρχουν και εκείνοι που περιγράφουν την αίσθηση ότι το φως τους περιέβαλλε από κάθε κατεύθυνση. Παρά τις σημαντικές διαφορές στις προσωπικές μαρτυρίες, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ορισμένα χαρακτηριστικά επαναλαμβάνονται με αξιοσημείωτη συχνότητα.
Ζήτησαν από 50 ανθρώπους να ζωγραφίσουν όσα είδαν
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τη France Lerner από το Πανεπιστήμιο της Χάιφα στο Ισραήλ, επέλεξε μια διαφορετική προσέγγιση για τη μελέτη των επιθανάτιων εμπειριών. Αντί να βασιστούν αποκλειστικά στις προφορικές περιγραφές των συμμετεχόντων, οι επιστήμονες τους ζήτησαν να αναπαραστήσουν οπτικά τους χώρους που θυμούνταν.
Στην έρευνα συμμετείχαν 50 άνθρωποι που δήλωσαν ότι είχαν βιώσει επιθανάτια εμπειρία. Μέσα από μια σειρά καθοδηγούμενων διαδικτυακών συνεδριών, οι συμμετέχοντες προσπάθησαν να ανασυνθέσουν τις αναμνήσεις τους χρησιμοποιώντας έναν κατάλογο γεωμετρικών σχημάτων.
Αρχικά, τους ζητήθηκε να χωρίσουν την εμπειρία τους σε διαφορετικά στάδια. Στη συνέχεια, έπρεπε να αποτυπώσουν το σχήμα κάθε χώρου που θυμούνταν, να προσδιορίσουν τη θέση στην οποία αισθάνονταν ότι βρίσκονταν και να περιγράψουν τον τρόπο με τον οποίο κινούνταν μέσα σε αυτόν. Παράλληλα, κατέγραψαν τα χρώματα που είχαν συγκρατήσει στη μνήμη τους.
Οι ερευνητές συγκέντρωσαν όλες τις αναπαραστάσεις σε μια βάση δεδομένων και τις συνέκριναν, αναζητώντας κοινά χαρακτηριστικά.
Τα τέσσερα γεωμετρικά σχήματα που εμφανίστηκαν στις μαρτυρίες
Παρότι οι επιθανάτιες εμπειρίες θεωρούνται βαθιά προσωπικές σύμφωνα με το Frontiers in Psychology η ανάλυση αποκάλυψε ότι οι περιγραφές των συμμετεχόντων μπορούσαν να ταξινομηθούν σε τέσσερις βασικές γεωμετρικές κατηγορίες. Η πρώτη περιλάμβανε κωνικούς χώρους, στους οποίους ανήκει και η χαρακτηριστική εικόνα του τούνελ.
Η δεύτερη αφορούσε μεγάλους, καμπυλωτούς χώρους, που έμοιαζαν με αψίδες ή εκτεταμένες θολωτές επιφάνειες. Στην τρίτη κατηγορία εντάχθηκαν χώροι με πιο επίπεδη μορφή και ήπιες καμπύλες.
Τέλος, η τέταρτη περιλάμβανε χώρους που έμοιαζαν να περιβάλλουν ολοκληρωτικά τον παρατηρητή, όπως το εσωτερικό μιας σφαίρας ή ενός οβάλ σχηματισμού.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα, ωστόσο, δεν αφορούσε αποκλειστικά τα σχήματα, αλλά τη σχέση τους με τα χρώματα.
Η ανακάλυψη που εξέπληξε τους επιστήμονες: Το τούνελ ήταν σχεδόν πάντα ασπρόμαυρο
Αναλύοντας τις αναπαραστάσεις, οι ερευνητές εντόπισαν μια εντυπωσιακή συσχέτιση. Από τους 28 κωνικούς χώρους που ανασυνέθεσαν οι συμμετέχοντες, οι 22 περιγράφονταν χωρίς χρώμα.
Οι άνθρωποι που είχαν βιώσει αυτές τις εμπειρίες θυμούνταν κυρίως μαύρο, λευκό, γκρίζο ή φως χωρίς κάποια συγκεκριμένη χρωματική απόχρωση. Αντίθετα, στους μεγάλους καμπυλωτούς χώρους η εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική.
Από τις 31 αναπαραστάσεις αυτής της κατηγορίας, οι 27 περιλάμβαναν χρώματα. Στις άλλες δύο γεωμετρικές κατηγορίες εμφανίστηκε συνδυασμός έγχρωμων και άχρωμων εμπειριών.
Η διαφορά ανάμεσα στα σκοτεινά ή ασπρόμαυρα τούνελ και στους ευρύχωρους, πολύχρωμους σχηματισμούς ήταν ιδιαίτερα έντονη. Το εύρημα αυτό οδήγησε τους επιστήμονες στην εκτίμηση ότι η γεωμετρία και η χρωματική αντίληψη ενδέχεται να συνδέονται μέσω συγκεκριμένων λειτουργιών του οπτικού συστήματος.
Μπορεί ο εγκέφαλος να δημιουργεί αυτές τις εικόνες;
Οι επιστήμονες εξετάζουν κατά πόσο γνωστοί νευρολογικοί και οπτικοί μηχανισμοί θα μπορούσαν να εξηγήσουν ορισμένα από τα χαρακτηριστικά των επιθανάτιων εμπειριών. Ένα παράδειγμα είναι η λεγόμενη σωληνοειδής όραση, κατά την οποία το οπτικό πεδίο περιορίζεται, δημιουργώντας την αίσθηση ότι ο άνθρωπος βλέπει μέσα από ένα τούνελ.
Το φαινόμενο αυτό μπορεί να εμφανιστεί όταν διαταράσσεται η παροχή οξυγόνου στον αμφιβληστροειδή ή στον εγκέφαλο. Παράλληλα, η απουσία χρωμάτων σε πολλές από τις αναπαραστάσεις των τούνελ ενδέχεται να σχετίζεται με τον τρόπο που λειτουργεί η ανθρώπινη όραση σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού.
Όταν ο φωτισμός μειώνεται σημαντικά, τα μάτια γίνονται λιγότερο ευαίσθητα στα χρώματα, καθώς κυριαρχεί η λειτουργία των φωτοευαίσθητων κυττάρων που είναι υπεύθυνα για την όραση στο σκοτάδι.
Αυτό θα μπορούσε να προσφέρει μια πιθανή εξήγηση για την κυριαρχία του μαύρου, του λευκού και του γκρίζου στις εμπειρίες που περιλαμβάνουν τούνελ.
Το φαινόμενο Ganzfeld και οι παράξενες οπτικές εμπειρίες
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης ομοιότητες ανάμεσα σε ορισμένους από τους απέραντους χώρους που περιέγραψαν οι συμμετέχοντες και στο λεγόμενο φαινόμενο Ganzfeld. Πρόκειται για ένα γνωστό φαινόμενο της αντίληψης, το οποίο μπορεί να εμφανιστεί όταν κάποιος εκτίθεται σε ένα ομοιόμορφο και αμετάβλητο οπτικό πεδίο.
Υπό αυτές τις συνθήκες, ο εγκέφαλος ενδέχεται να δημιουργήσει ασυνήθιστες αισθητηριακές εμπειρίες, ακόμη και παραισθήσεις. Ορισμένες από τις περιγραφές των συμμετεχόντων, ιδιαίτερα εκείνες που αφορούσαν μεγάλους φωτεινούς χώρους χωρίς σαφή όρια, παρουσίαζαν ομοιότητες με αυτό το φαινόμενο.
Ωστόσο, οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι οι συγκεκριμένες συσχετίσεις δεν αποδεικνύουν πως οι επιθανάτιες εμπειρίες προκαλούνται από αυτούς τους μηχανισμούς. Σκοπός της μελέτης ήταν η καταγραφή και η σύγκριση των χωρικών χαρακτηριστικών των εμπειριών και όχι η οριστική εξήγηση της προέλευσής τους.
Τα ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα
Παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματα, οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι η μελέτη παρουσιάζει σημαντικούς περιορισμούς. Καταρχάς, το δείγμα ήταν σχετικά μικρό, καθώς συμμετείχαν μόλις 50 άτομα, τα οποία επέλεξαν τα ίδια να λάβουν μέρος στην έρευνα.
Επιπλέον, οι αναπαραστάσεις βασίστηκαν σε αναμνήσεις που, σε ορισμένες περιπτώσεις, αφορούσαν γεγονότα τα οποία είχαν συμβεί πολλά χρόνια νωρίτερα. Ένας ακόμη παράγοντας που ενδέχεται να επηρέασε τα αποτελέσματα ήταν η χρήση προκαθορισμένων γεωμετρικών σχημάτων.
Παρότι τα σχήματα αυτά είχαν επιλεγεί με βάση προηγούμενες επιστημονικές έρευνες, η παρουσίασή τους στους συμμετέχοντες ίσως επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο ανασυνέθεσαν τις εμπειρίες τους. Αντίστοιχα, η καθοδήγηση κατά τη διάρκεια των συνεδριών ενδέχεται να εισήγαγε ορισμένες προκαταλήψεις στην καταγραφή.
Τέλος, δεν υπήρχε ομάδα σύγκρισης αποτελούμενη από ανθρώπους που είχαν βιώσει άλλου είδους ασυνήθιστες εμπειρίες. Επομένως, δεν είναι ακόμη δυνατό να διαπιστωθεί εάν τα γεωμετρικά μοτίβα που εντοπίστηκαν αποτελούν αποκλειστικό χαρακτηριστικό των επιθανάτιων εμπειριών.
Τι αποκαλύπτει τελικά η νέα έρευνα για τις επιθανάτιες εμπειρίες
Η νέα μελέτη δεν δίνει οριστική απάντηση στο ερώτημα τι συμβαίνει τη στιγμή του θανάτου, ούτε αποδεικνύει την ύπαρξη κάποιας πραγματικότητας πέρα από τη ζωή. Αναδεικνύει, ωστόσο, μια μέχρι σήμερα λιγότερο μελετημένη πτυχή των επιθανάτιων εμπειριών: τη σχέση ανάμεσα στον χώρο, τη γεωμετρία και την αντίληψη των χρωμάτων. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η οπτική αναπαράσταση τέτοιων εμπειριών μπορεί να αποκαλύψει πληροφορίες που δύσκολα αποτυπώνονται μέσα από τις συνηθισμένες ερωτήσεις και τις λεκτικές περιγραφές.
Το γεγονός ότι διαφορετικοί άνθρωποι ανακαλούν παρόμοια σχήματα και χρωματικά χαρακτηριστικά ενδέχεται να αποτελέσει αφετηρία για νέες έρευνες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος δημιουργεί και οργανώνει την ανθρώπινη αντίληψη σε ακραίες καταστάσεις.
