Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας (ΥΠΕΘΟ), σε συνεργασία και με τα συναρμόδια υπουργεία, κάνει πλέον τις απαραίτητες προσαρμογές, για να μη χαθούν πολύτιμοι κοινοτικοί πόροι από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) ή το ΕΣΠΑ, με την εκμετάλλευση του άγραφου κανόνα της υπερδέσμευσης πόρων και μεταφέροντας έργα -τα οποία δεν θα ολοκληρώνονταν εγκαίρως- από πρόγραμμα σε πρόγραμμα.

Στο ΤΑΑ, το οποίο θα πρέπει να ολοκληρώσει μέχρι και το τέλος Σεπτεμβρίου 2026 επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις 14,5 δισ. ευρώ, έχοντας εισπράξει ίσο ποσό από επιχορηγήσεις και δάνεια από τις Βρυξέλλες, η αναθεώρηση, που έχει ήδη στείλει το ΥΠΕΘΟ, περιλαμβάνει την ανακατανομή πόρων ύψους περίπου 900 εκατ. ευρώ. 

Απορρόφηση
Με «μαξιλάρι» περίπου 6,8 δισ. ευρώ μεταξύ των ενταγμένων έργων, ο προϋπολογισμός φτάνει τα 25 δισ. ευρώ, με τον εγκεκριμένο προϋπολογισμό να είναι στα 18,2 δισ. ευρώ και την Ελλάδα να καταφέρνει την πλήρη απορρόφηση των πόρων του ΤΑΑ. Ωστόσο, σε καίρια προγράμματα, όπως το δημοφιλές «Εξοικονομώ», όπου καταγράφονται καθυστερήσεις από τον πρώτο κύκλο του 2021, το υπουργείο ρισκάρει να δηλώσει ότι οι αξιολογήσεις προτάσεων που εκκρεμούν θα ολοκληρωθούν σε χρόνο-ρεκόρ και οι δικαιούχοι θα πάρουν τα χρήματά τους.

Σε ένα ενδιάμεσο στάδιο, βρίσκονται έργα βασικών υποδομών, όπως ο ΒΟΑΚ, ο οποίος είχε συνολική χρηματοδότηση ύψους 490 εκατ. ευρώ από τα κονδύλια του ΤΑΑ και τα οποία θα έχουν μερική απένταξη από το ΤΑΑ. Στο συγκεκριμένο οδικό δίκτυο θα προχωρήσει ο βασικός άξονας (Χανιά – Ηράκλειο), ο οποίος χρηματοδοτείται με 200 εκατ. ευρώ από το ΤΑΑ, ενώ στα δύο άλλα τμήματα (Χερσόνησος – Νεάπολη και Νεάπολη – Αγιος Νικόλαος) θα γίνουν προσαρμογές στον προϋπολογισμό και το φυσικό αντικείμενο του έργου.

Ποια «φεύγουν»

Στα έργα που απεντάσσονται από το πρόγραμμα περιλαμβάνονται τα 5+1 μεγάλα αρδευτικά έργα, τα οποία είναι ενταγμένα στο ΤΑΑ, μέσω πέντε διαγωνιστικών διαδικασιών.

Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 534.500.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ (πληρωμές διαθεσιμότητας σε καθαρή παρούσα αξία) με παράλληλη χρηματοδότηση από το ΤΑΑ ύψους 157.377.407,40 ευρώ.

Η συμβατική διάρκεια των έργων είναι 25 έτη, περιλαμβανομένου του χρόνου μελέτης-κατασκευής, δοκιμών και λειτουργίας, ενώ οι διαγωνισμοί διεξήχθησαν με τη διαδικασία του Ανταγωνιστικού Διαλόγου. Τα ίδια τα έργα που θα υλοποιηθούν μέσω ΣΔΙΤ δεν θα χρηματοδοτηθούν από το ΤΑΑ, αλλά θα μεταφερθούν για να ολοκληρωθούν με χρήματα του ΕΣΠΑ.

Από το ΤΑΑ απεντάχθηκε και το πρόγραμμα «Απόλλων» κατά της ενεργειακής φτώχειας, λόγω καθυστερήσεων. Μέσω του «Απόλλων», στόχος είναι να επωφεληθούν οι 13 περιφέρειες και οι 332 δήμοι για μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνουν στα δημοτικά κτίρια, στον οδοφωτισμό και τα αντλιοστάσιά τους και 127.500 δικαιούχοι του κοινωνικού τιμολογίου, δηλαδή νοικοκυριά με ετήσιο εισόδημα έως 5.400 ευρώ. Το συγκεκριμένο έργο θα συνεχιστεί άμεσα με χρήματα από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, ένα από τα τρία ενεργειακά ταμεία της Ε.Ε. που χρηματοδοτήθηκαν από τα έσοδα των δημοπρασιών ρύπων ανά την Ευρώπη.

Επίσης, μια σειρά από ψηφιακές επενδύσεις, κυρίως του ιδιωτικού αλλά και του δημόσιου τομέα, ο προϋπολογισμός των οποίων δεν ξεπερνά τα 45 εκατ. ευρώ, θα μεταταχθεί για να ολοκληρωθεί με χρήματα του ΕΣΠΑ. 

Χρηματοδότηση

Παράλληλα, μέρος των πόρων που κόβονται από τα έργα θα χρηματοδοτήσουν επιπλέον δράσεις του Εθνικού Προγράμματος Πρόληψης «Προλαμβάνω», οι οποίες έχουν βοηθήσει πολλούς πολίτες να αντιμετωπίσουν εγκαίρως και αποτελεσματικά παθήσεις που αγνοούσαν. Επιπλέον, ενισχύεται με πέμπτο κύκλο το ιδιαίτερα αποτελεσματικό πρόγραμμα δασικής προστασίας «Antinero», ενώ διευρύνεται με νέες τεχνολογίες, που αξιοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη, το πρόγραμμα «Ψηφιακό Σχολείο».

Επίσης, διευρύνεται το Gigabit Voucher, που φέρνει την οπτική ίνα μέχρι το σπίτι, προστίθεται σύστημα παρακολούθησης και διαχείρισης κινδύνων από φυσικές καταστροφές και επεκτείνεται το πρόγραμμα για τις «έξυπνες» γέφυρες. Παράλληλα, θα ενισχυθούν έργα που υλοποιούνται από τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης τόσο στον τομέα της οδικής ασφάλειας όσο και στον κρίσιμο τομέα της επεξεργασίας λυμάτων.

ΕΣΠΑ: Η αναθεώρηση ύψους 2,5 δισ. ευρώ και οι στόχοι από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η αναθεώρηση του ΕΣΠΑ, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, μπορεί να ξεπεράσει τα 2,5 δισ. ευρώ, προκειμένου το ελληνικό πρόγραμμα να προσαρμοστεί στους νέους στόχους που θέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την προσιτή στέγη, την προστασία των υδάτων και την άμυνα. Για αυτόν τον λόγο, επιτρέπει να γίνει ανακατεύθυνση του 10% των πόρων των προγραμμάτων.

• Προστασία υδάτων: Στη γραμμή αυτή βρίσκεται και η πρόσφατη ανακοίνωση του προγράμματος προϋπολογισμού 2,5 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση πτώσης των ταμιευτήρων που υδροδοτούν το λεκανοπέδιο της Αττικής, ώστε να αντιμετωπιστεί εκ των προτέρων το ενδεχόμενο λειψυδρίας για τουλάχιστον 30 χρόνια. Φυσικά, το πρόγραμμα δεν θα χρηματοδοτηθεί μόνο από το ΕΣΠΑ, αλλά και από τα τρία νέα κλιματικά ταμεία της Ε.Ε. και, φυσικά, το Εθνικό ΠΔΕ.

• Προσιτή στέγη: Το δεύτερο πρόγραμμα, το οποίο θα πρέπει να περιμένουμε στο πλαίσιο της αναθεώρησης, είναι ένα πρόγραμμα που έχει προαναγγείλει και ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης, το οποίο θα αφορά ενεργειακή αναβάθμιση και ανακαίνιση κατοικιών. Το πρόγραμμα θα είναι σαφώς πιο ευέλικτο από τους κύκλους του «Εξοικονομώ», δεν θα έχει εισοδηματικά κριτήρια και θα υλοποιηθεί με στόχο να υπάρξει ανακαίνιση παλιών κατοικιών, αυξάνοντας την προσφορά στέγης στα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά και στην επαρχία.

• Αμυνα: Στον τομέα της άμυνας, η ανακατεύθυνση πόρων του ΕΣΠΑ θα έχει ως στόχο να καλύψει το επιπλέον 1,5% του ΑΕΠ από το συνολικά 5% που συμφωνήθηκε να αυξηθούν οι ελάχιστες ετήσιες αμυντικές δαπάνες στο ΝΑΤΟ. Με βάση τη συμφωνία, το 3,5% του ΑΕΠ θα πρέπει να είναι αμιγώς δαπάνες άμυνας, ενώ το 1,5% του ΑΕΠ θα πρέπει να είναι υποδομές διπλής χρήσης. Δηλαδή, θα πρέπει να εξυπηρετούν αμυντικές ανάγκες (δρόμοι και γέφυρες για μεταφορά στρατευμάτων, λιμάνια, αεροδρόμια, αποθήκες, σταθμοί ενεργειακής εφεδρείας κ.λπ.). Σε καιρό ειρήνης θα εξυπηρετούν αστικές ανάγκες. Στο πλαίσιο αυτό θα ενταχθεί στο ΕΣΠΑ το τμήμα του ΒΟΑΚ που δεν προλαβαίνει να ολοκληρωθεί εντός του χρονοδιαγράμματος.

Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει πόρους 8 δισ. ευρώ από τα τρία νέα ενεργειακά ταμεία

Μέρος της αρχιτεκτονικής των επενδύσεων τα επόμενα χρόνια θα είναι και τα τρία νέα ενεργειακά ταμεία από τα οποία η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει πόρους 8 δισ. ευρώ.

Πρόκειται για το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων, από τα οποία θα χρηματοδοτηθούν κατά την επόμενη επταετία (2026-2032) πρωτοβουλίες -μεταξύ άλλων- για τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών, την προστασία του περιβάλλοντος, την επιτάχυνση της ανάπτυξης και την ενίσχυση των φτωχών νοικοκυριών.

Οι νέες δράσεις που θα προκηρυχθούν αφορούν -μεταξύ άλλων- 1,5 εκατομμύριο ευάλωτα νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις σε όλη τη χώρα, ενώ υπάρχουν και πρωτοβουλίες (όπως π.χ. για τη μείωση των χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας με την ηλεκτρική διασύνδεση των νησιών) από τις οποίες τα οφέλη αφορούν το σύνολο του πληθυσμού. Εχει ήδη ολοκληρωθεί η κατανομή των δράσεων ανά υπουργείο, προκειμένου οι διαδικασίες ωρίμανσης των έργων να προχωρήσουν με γοργό ρυθμό.