Το μέγεθος και η επίπτωση των συνεπειών θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια και την ένταση του πολέμου, κάτι που δεν μπορεί να υπολογιστεί εκ των προτέρων.

Ανοδος τιμών

Η πρώτη και πιο σοβαρή συνέπεια είναι ο «ύπουλος» εισαγόμενος πληθωρισμός από τις τιμές της ενέργειας. Υπενθυμίζεται ότι το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η απότομη άνοδος των τιμών της ενέργειας εκτόξευσε τον πληθωρισμό του έτους στο 9,4% από 0,5% το 2021. Αυτή τη φορά, τα πράγματα θα είναι ακόμη πιο δύσκολα.

Τούτο διότι η Ελλάδα υπομένει ακόμη υψηλό επίπεδο τιμών, το οποίο διατηρήθηκε όλη την πενταετία 2022-2026 και πλήττει ακόμη τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Δύο χρόνια μετά το ξέσπασμα του πληθωρισμού, στο τέλος του 2023, το υπουργείο Ανάπτυξης κατέγραψε τις πρώτες μειώσεις κατανάλωσης σε βασικά είδη διατροφής. Αυτή τη φορά, το αποτέλεσμα θα είναι άμεσο, μόλις έχουμε το σπιράλ ανατιμήσεων από την ενέργεια στα υπόλοιπα προϊόντα και υπηρεσίες.

Τώρα αναμένεται η υποχώρηση της κατανάλωσης να ξεκινήσει άμεσα, με τις πρώτες ανατιμήσεις σε βενζίνη, πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης, φυσικό αέριο, ρεύμα. Το πόσο σημαντική είναι η κατανάλωση φαίνεται από το γεγονός ότι παράγει το 73% του ΑΕΠ. Για φέτος αναμένεται αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 1,9% από 1,5% το 2025.

Επενδύσεις, εξαγωγές

Αν η κρίση έχει διάρκεια, δεύτερη εξίσου σημαντική απώλεια -ειδικά στην Ελλάδα και ειδικότερα το 2026- θα υποστούν οι επενδύσεις. Η κρίση του 2022 επηρέασε ακόμη και το κόστος των δημοσίων επενδύσεων, οι οποίες υλοποιούνται με χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ. Ανάλογη κατάσταση σήμερα θα δυσκόλευε πολύ την ολοκλήρωση των έργων του ΤΑΑ, που βρίσκεται στους τελευταίους μήνες υλοποίησής του. Βεβαίως, αν αυτό γίνει σε όλη την Ευρώπη, τότε μπορεί να αναθεωρηθεί έστω και ατύπως η άκαμπτη σήμερα προθεσμία για την ολοκλήρωση του προγράμματος μέχρι και το τέλος Αυγούστου. Δεν θα γίνει το ίδιο και με τις ιδιωτικές επενδύσεις, οι οποίες στην αρχή του χρόνου προβλεπόταν ότι θα φτάσουν τα 18 δισ. ευρώ.

Απώλεια, εξίσου σοβαρή, θα υποστούν και οι εξαγωγές. Αν η κρίση ξεπεράσει το τρίμηνο, η Ε.Ε. θα πρέπει να αρχίσει να αναθεωρεί προς τα κάτω την ανάκαμψη που ανέμενε για φέτος, μετά από μία τριετία οικονομικής στασιμότητας. Η επιβράδυνση της Ε.Ε., η οποία απορροφά το 65% των ελληνικών εξαγωγών, θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση στις εξαγωγές αγαθών. Ο σημαντικά μεγαλύτερος φόβος είναι να μην επηρεάσει η κρίση τον τουρισμό, ο οποίος το 2025 έσπασε άλλο ένα ρεκόρ εσόδων, ξεπερνώντας τα 23 δισ. ευρώ.

ΕΠΙΤΟΚΙΑ

Η ΕΚΤ και το καμπανάκι Στουρνάρα

Η αύξηση του πληθωρισμού δεν αφορά μόνο την Ελλάδα αλλά το σύνολο της Ε.Ε. Αυτό από μόνο του θα κινητοποιήσει την ΕΚΤ, η οποία θα σπεύσει να επαναφέρει τον πληθωρισμό στον στόχο του 2%. Για να γίνει αυτό, μόνη λύση είναι η αύξηση των επιτοκίων. Ωστόσο σε περίοδο αδύναμης ανάπτυξης η αύξηση των επιτοκίων θα καταδικάσει την όποια ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Μέσα στην εβδομάδα, ο διοικητής της ΤτΕ, Γιάννης Στουρνάρας, επεσήμανε ότι μία βεβιασμένη κίνηση αύξησης των επιτοκίων θα μεγαλώσει τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού σε όλη την Ευρώπη. Αυτή τη φορά, κάτι τέτοιο είναι πολύ πιο εύκολο να συμβεί, καθώς σήμερα τα μεγάλα δημοσιονομικά προβλήματα δεν τα έχει ο «φτωχός» Νότος, αλλά ο πλούσιος Βορράς, με πρώτη τη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης, τη Γερμανία, με τη Γαλλία και την Ιταλία να ακολουθούν. Εκτός από την αποδυνάμωση των προσδοκιών ανάκαμψης της Ε.Ε. μετά από τρία χρόνια στασιμότητας, μία αύξηση επιτοκίων θα δημιουργούσε και πρόβλημα δανεισμού σε χώρες όπως η Ιταλία ή η Γαλλία, οι οποίες, για άλλο λόγο καθεμιά, πληρώνουν ακριβά τον δανεισμό τους από τις αγορές.

ΣΕΝΑΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Τα πέντε αναχώματα στην κρίση

Μια κρίση που θα έχει διάρκεια μπορεί να επηρεάσει αρνητικά αλλά δεν θα αναστρέψει την πορεία της οικονομίας, η οποία φαίνεται ότι έχει αλλάξει σελίδα σε σχέση με το παρελθόν, για πέντε λόγους:

1 Η ανάπτυξη της οικονομίας θα παραμείνει θετική. Η εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού έχει περιλάβει την αύξηση του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι και την αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ κατά 100 μονάδες βάσης ως ξεχωριστά δυσμενή σενάρια για το 2026.

Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι αναμένεται να μειώσει την ανάπτυξη φέτος κατά 0,5%, στο 1,9% από 2,4% που είναι το βασικό σενάριο. Με βάση το σενάριο αυτό, η αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης θα επιβραδυνθεί κατά 0,7%, στο 1,2% από 1,9% που προβλέπεται, ενώ η αύξηση των επενδύσεων θα μειωθεί κατά 0,9%, στο 9,6% από 10,4% του βασικού σεναρίου.

Η αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ κατά 100 μονάδες βάσης (1%) θα μειώσει την ανάπτυξη κατά 0,2%, στο 2,2% από 2,4% του βασικού σεναρίου, λόγω της αρνητικής επίδρασης στην ιδιωτική κατανάλωση.

Ωστόσο δεν υπάρχει σενάριο στο οποίο να συνδυάζονται και οι δύο δυσμενείς συνέπειες και φυσικά η επίδρασή τους σε συνδυασμό με τις εξελίξεις και στην υπόλοιπη Ευρώπη.

2 Ανάλογα με τη διάρκεια της κρίσης και τις συνέπειες στους οικονομικά ευάλωτους, αρμόδιες πηγές του ΥΠΕΘΟ διαβεβαιώνουν ότι υπάρχουν τα δημοσιονομικά περιθώρια ώστε να στηριχθούν όσοι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη για όσο διάστημα χρειαστεί. Η ελληνική κυβέρνηση προετοιμάζει την επαναφορά του Fuel Pass ως μέτρου προστασίας έναντι πιθανής νέας ενεργειακής κρίσης καθώς εξετάζονται ήδη εναλλακτικά σχέδια για τη στήριξη των πολιτών και των επιχειρήσεων. Το κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί χιλιάδες νοικοκυριά είναι ποιοι θα δικαιούνται τη νέα επιδότηση καυσίμων και πότε αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή. Η ενεργοποίηση της επιδότησης καυσίμων εξαρτάται από την πορεία της διεθνούς τιμής του αργού πετρελαίου Brent. Σύμφωνα με πληροφορίες, το Fuel Pass θα τεθεί σε λειτουργία αν η τιμή του βαρελιού παραμείνει πάνω από τα 90-100 δολάρια για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Στο τραπέζι των μέτρων που εξετάζονται βρίσκεται και η επιδότηση των λογαριασμών ρεύματος και φυσικού αερίου.

3 Τα εισοδήματα θα συνεχίσουν να αυξάνονται αφού η κυβέρνηση εφαρμόζει ήδη τη μείωση των φορολογικών συντελεστών σε μισθωτούς και οικογένειες με παιδιά και στοχευμένες εισοδηματικές ενισχύσεις συνολικού ύψους 1,76 δισ. ευρώ.

4 Σε δημοσιονομικό επίπεδο το χρέος θα συνεχίσει να μειώνεται και μάλιστα ταχύτερα από ό,τι αναμένεται αφού ο υψηλός πληθωρισμός θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ. Αν δεν έχουμε κάθετη μείωση της κατανάλωσης, ο προϋπολογισμός θα έχει περισσότερα φορολογικά έσοδα (κυρίως από έμμεσους φόρους) λόγω υψηλού πληθωρισμού, γεγονός που εξασφαλίζει και την επίτευξη υψηλού πρωτογενούς πλεονάσματος, που αναμένεται να φτάσει φέτος το 2,8% του ΑΕΠ.

5 Σε ό,τι αφορά τις τιμές της ενέργειας και με δεδομένο ότι οι συνέπειες δεν θα αφορούν μόνο την Ελλάδα, εμφανίζεται η ευκαιρία να ληφθούν σε κεντρικό επίπεδο αποφάσεις για να εξασφαλίζονται κοινές προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου ώστε οι τιμές άρα και ο πληθωρισμός να περιοριστούν. Επίσης θα πρέπει με τη συμμετοχή όλων των ηγετών να έχουμε διπλωματική δράση για τη λήξη των εχθροπραξιών.