Πολλοί μίλησαν πριν καν δουν την ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν «ΟΔΥΣΣΕΙΑ», ενώ αρκετοί έβαλαν εκ των προτέρων «μαύρο» γιατί, λέει, η Ελένη ήταν μαύρη.
Η ταινία, τελικά, υμνήθηκε παγκοσμίως, σαρώνει με ρυθμούς-ρεκόρ, δημιουργώντας έναν θησαυρό ελληνικότητας σε βαθμό που, προσωπικά, αμφιβάλλω, αν στο άμεσο μέλλον η Ιθάκη θα αντέξει τους τουρίστες ως… νέος Ομφαλός της Γης. Επέλεξα για συνομιλητή μου γνώστη. Τον αρχαιολόγο, συγγραφέα και δημιουργό του «THE MYTHOLOGIST», Κωνσταντίνο Λουκόπουλο.
Από την αρχή ξεκαθαρίζει πως δεν είναι τυχαίο που ακόμα και σήμερα συζητάμε για το έπος αυτό και ότι τα ομηρικά έπη επηρέασαν σε τόσο πολύ μεγάλο βαθμό και τους ανθρώπους της εποχής αποτελώντας πολύ σημαντικό κομμάτι της ταυτότητας των αρχαίων Ελλήνων. Ο Ομηρος καταπιάνεται με διαχρονικά, βαθιά ανθρώπινα ζητήματα, έννοιες, συναισθήματα, ζητήματα που απασχολούν και εμάς σήμερα και θα απασχολούν τον άνθρωπο για όσο υπάρχει σε αυτόν τον μάταιο κόσμο. Και συνεχίζει:
«Είναι, επίσης, πάρα πολύ όμορφο και πολύ γοητευτικό το γεγονός ότι και η “Οδύσσεια” αλλά και η “Ιλιάδα” μπορούν να γοητεύσουν, να μαγέψουν τον οποιονδήποτε αναγνώστη, παιδάκι, ερευνητή ή φιλόσοφο. Αρχικά, δεν μπορούμε να μη σταθούμε στο κομμάτι του Νόστου και της επιστροφής γύρω από το οποίο περιστρέφεται ολόκληρη η πλοκή της “Οδύσσειας”. Δηλαδή, η ανάγκη του Οδυσσέα να περάσει όλα αυτά τα πάνδεινα, για να επιστρέψει στο σπίτι του. Ιδιαίτερα η νοσταλγία για την πατρίδα του, την οικογένειά του, όλα αυτά που θεωρεί δικά του, είναι κάτι το οποίο μπορεί να αγγίξει τον σημερινό αναγνώστη, όπως άγγιζε και τον ακροατή των ραψωδών εκείνης της εποχής.
Αυτή είναι η μία πρώτη ανάγνωση. Βλέποντας το ταξίδι του Οδυσσέα προς την Ιθάκη, μπορούμε να δούμε ένα ταξίδι με πολλές αναγνώσεις. Τον βλέπουμε να περνά από διάφορα στάδια – δοκιμασίες απέναντι σε πειρασμούς. Οι Λωτοφάγοι. Η λήθη, δηλαδή. Την ανεξέλεγκτη βία που συμβολίζει ο Πολύφημος ή την ηδονή και την αθανασία που προσφέρει η Καλυψώ. Ακόμα και μία από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές όχι μόνο των ομηρικών επών, όταν κατεβαίνει ο Οδυσσέας στον Αδη για να πάρει συμβουλές από τον Μάντη Τειρεσία. Το κομμάτι της γνώσης του μέλλοντος, που τόσο πολύ μας αγγίζει κι αυτό. Πολύ θα θέλαμε να ξέρουμε τι θα συμβεί στο μέλλον. Και εκεί, μάλιστα, είναι μία, πραγματικά, πολύ συγκλονιστική στιγμή όταν ο Οδυσσέας βλέπει την ψυχή της μητέρας του, της Αντίκλειας, που δεν ξέρει ότι έχει πεθάνει, γιατί λείπει πολλά χρόνια από την Ιθάκη, και προσπαθεί να αγκαλιάσει τρεις φορές την ψυχή της μητέρας του και δεν τα καταφέρνει γιατί γίνεται καπνός.
Δεν μπορούμε να μη φανταστούμε τους ανθρώπους και τότε και τώρα να συγκλονίζονται από αυτό το περιστατικό, το οποίο δείχνει την αγάπη προς τους γονείς. Στέκομαι και σε κάτι άλλο που είναι διαχρονικό. Το στοιχείο της αλαζονείας και της ύβρεως. Ελπίζουμε μέσα μας να έρχεται και η Νέμεσις για όσους πέφτουνε στην ύβριν, αλλά αυτό συνέβη και στον ίδιο τον Οδυσσέα. Γιατί οι ήρωες, όπως και οι θεοί των αρχαίων Ελλήνων, δεν παρουσιάζονται ως πρότυπα ηθικής. Εχουν τις αρετές τους, έχουν τις αδυναμίες τους και ο Οδυσσέας πέφτει και αυτός στο μοτίβο της ύβρεως. Οταν πλέον έχει τυφλώσει τον Κύκλωπα Πολύφημο, με το γνωστό “Κανένας”, που κατάφερε να τον ξεγελάσει, όταν πλέον βρίσκεται σε απόσταση ασφαλείας, κρίνει σκόπιμο να αποκαλύψει το πραγματικό του όνομα και φωνάζοντας πως δεν τον τύφλωσε ο “Κανένας” αλλά ο Οδυσσέας, ο γιος του Λαέρτη. Ουσιαστικά, έτσι διαπράττει ύβριν. Δεν χρειαζόταν να το κάνει αυτό και αυτό επιφέρει την οργή του Ποσειδώνα, ο οποίος είναι πατέρας του Πολύφημου και σίγουρα, όταν κάποιος θέλει να επιστρέψει στην πατρίδα του μέσω θαλάσσης, δεν θα θέλει να έχει απέναντί του τον θεό της θάλασσας. Οπότε βλέπουμε πόσο οι ύβρεις του Οδυσσέα τού δυσκόλεψαν πάρα πολύ τη ζωή.
Ηθικό δίδαγμα και για εμάς. Το κλέος της αρχαίας ελληνικότητας που διαπερνά την παγκόσμια κοινότητα δεν έχει ανάγκη τη μεμψίμοιρη κριτική αλλά την, ανά τους αιώνες, επίκαιρη ματιά της που την αναγεννά και τη δοξάζει!».
