Αντισυνταγματική κρίθηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας η τακτοποίηση αυθαιρέτων με βάση τις διατάξεις του νόμου 4495/2017, η οικοδομική άδεια των οποίων ακυρώθηκε με δικαστική απόφαση.
Ετσι, το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο βάζει «φρένο» σε όλες τις τακτοποιήσεις αυθαιρέτων των οποίων η άδεια έχει ακυρωθεί δικαστικά «λόγω εφαρμογής εσφαλμένου ή ανίσχυρου πολεοδομικού καθεστώτος», χωρίς, πάντως, να έχει σημασία αν όταν εκδόθηκε η άδεια ο πολίτης γνώριζε ότι υποβάλλει ψευδή στοιχεία – με άλλα λόγια, ακόμη και αν είχε καλή πίστη, το αυθαίρετο πλέον δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί.
Οπως αναφέρεται σε δελτίο Τύπου του Συμβουλίου της Επικρατείας, «δεν συντρέχει περίπτωση προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης εκείνων τα κτίρια των οποίων κατέστησαν αυθαίρετα εξαιτίας της ακύρωσης της οικοδομικής τους άδειας για λόγους που δεν αφορούν σε υπαίτια συμπεριφορά τους, διότι τούτο δεν μπορεί να θεωρηθεί ως επιτακτικός λόγος γενικού συμφέροντος και να υπερισχύσει της συνταγματικής υποχρέωσης του νομοθέτη και της Διοίκησης να εφαρμόζουν τις δικαστικές αποφάσεις ούτε να καταστήσει κενό περιεχομένου το δικαίωμα δικαστικής προστασίας των αντιδίκων που επέτυχαν την ακύρωση των αδειών για ουσιαστικούς πολεοδομικούς λόγους. Αλλωστε, κατά τη στάθμιση μεταξύ δικαιολογημένης εμπιστοσύνης ιδιοκτητών που εξέδωσαν οικοδομικές άδειες με όρους εσφαλμένους ή ανίσχυρους και του ατομικού δικαιώματος δικαστικής προστασίας, το Δικαστήριο είχε ήδη διαμορφώσει νομολογία ότι τα κτίσματα που έχουν ανεγερθεί δυνάμει αδειών οι οποίες ακυρώθηκαν με αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις, δεν μπορούν, κατά το Σύνταγμα να εξαιρεθούν από την κατεδάφιση.
Τι αναφέρει η Ολομέλεια του Δικαστηρίου
Η Ολομέλεια του Δικαστηρίου (με τις αποφάσεις 1182 και 1183/2026) έκρινε τον νόμο του 2017 αντίθετο με τα άρθρα 20 παρ. 1, 26 και 95 παρ. 5 του Συντάγματος, «διότι επιλέγουν το σύστημα αυτόματης υπαγωγής των συγκεκριμένων αυθαιρέτων, των οποίων οι οικοδομικές άδειες έχουν ακυρωθεί με αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις, στις ευεργετικές διατάξεις του ν. 4495/2017, με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση των εκδοθεισών δικαστικών αποφάσεων, εφόσον αίρεται η υποχρέωση συμμόρφωσης της Διοίκησης προς αυτές».
Επί της ουσίας, το ΣτΕ επανέλαβε αυτό που είχε κρίνει σε παρόμοια υπόθεση το 2010 (τότε για την κατεδάφιση ή μη αυθαίρετων κατασκευών) ότι το ζήτημα της τακτοποίησης αυθαιρέτων δεν μπορεί να λύνεται νομοθετικά με γενικές διατάξεις, «διότι οι προϋποθέσεις (σ.σ. του νόμου) αναφέρονταν σε κάθε εξεταζόμενο κτίσμα, χωρίς να εκτιμάται η συνολική επιβάρυνση της περιοχής».
Επ’ αυτού το Δικαστήριο σημειώνει ότι «εν όψει του θεμελιώδους ελαττώματος των εν λόγω αδειών, περίπτωση διατήρησης, νόμιμης και θεμιτής, θα ήταν εκείνη η οποία θα είχε ως έρεισμα μία γενική μεταβολή του εφαρμοστέου πολεοδομικού καθεστώτος της περιοχής, η οποία θα ελάμβανε χώρα κατά τρόπο συμβατό με την απορρέουσα από το Σύνταγμα υποχρέωση του νομοθέτη για ορθολογικό πολεοδομικό σχεδιασμό. Μία μεταβολή, δηλαδή, υπαγορευόμενη από πολεοδομικά κριτήρια, σύμφωνα με την ιδιομορφία, τη φυσιογνωμία και τις ανάγκες της περιοχής και στοχεύουσα στην ορθή ανάπτυξη του οικισμού, στην προστασία του περιβάλλοντος, στη θέσπιση των βέλτιστων δυνατών όρων διαβίωσης και στην οικονομική ανάπτυξη στο πλαίσιο της αρχής της αειφορίας, η οποία θα ελάμβανε υπόψη και την επιβάρυνση του οικισμού από την εφαρμογή των κριθέντων ως εσφαλμένων ή ανίσχυρων όρων δόμησης και θα επιχειρούσε να προβεί στην περιβαλλοντική και πολεοδομική αποκατάσταση και εξισορρόπηση της επιβάρυνσης».
Ετσι, το Δικαστήριο δίνει τη δυνατότητα στη Διοίκηση να επανέλθει νομοθετικά για την τακτοποίηση αυθαιρέτων όπου οι άδειες ακυρώθηκαν, εφόσον ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένες ρυθμίσεις ανά περίσταση και ανά περιοχή και όχι μία γενικόλογη διατύπωση που επιτρέπει τη συλλήβδην νομιμοποίησή τους.
