Δυτική Μακεδονία: Γιατί η επόμενη ημέρα της ενέργειας δεν μπορεί να βασιστεί στον λιγνίτη

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, τα δεδομένα της αγοράς ενέργειας έχουν αλλάξει ριζικά. Η εκτόξευση του κόστους των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, οι ευρωπαϊκές περιβαλλοντικές πολιτικές και η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχουν μεταβάλει την οικονομική εξίσωση της ηλεκτροπαραγωγής. Ο λιγνίτης, που για δεκαετίες αποτελούσε τη βάση του ενεργειακού συστήματος, δυσκολεύεται πλέον να ανταγωνιστεί τις νεότερες τεχνολογίες παραγωγής ενέργειας.

Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον σχεδιάζεται η επόμενη ημέρα της Δυτικής Μακεδονίας. Ένα επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 5,75 δισ. ευρώ φιλοδοξεί να δώσει νέο παραγωγικό προσανατολισμό στην περιοχή, αξιοποιώντας τις ενεργειακές υποδομές, τις εκτάσεις και το ανθρώπινο δυναμικό που δημιουργήθηκαν κατά τη λιγνιτική περίοδο

Η νέα ενεργειακή βάση της περιοχής

Κεντρικό ρόλο στο σχέδιο της ΔΕΗ κατέχει η ανάπτυξη ενός εκτεταμένου χαρτοφυλακίου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Στην περιοχή αναπτύσσονται φωτοβολταϊκά πάρκα συνολικής ισχύος 2,13 GW, τα οποία συγκαταλέγονται στα μεγαλύτερα έργα καθαρής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Παράλληλα, η επιχείρηση προχωρά σε έργα αποθήκευσης ενέργειας συνολικής ισχύος 860 MW, τα οποία θεωρούνται απαραίτητα για τη σταθερότητα του συστήματος καθώς αυξάνεται η συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα. Τα έργα περιλαμβάνουν συστήματα μπαταριών αλλά και υποδομές αντλησιοταμίευσης που θα λειτουργούν ως φυσικοί «συσσωρευτές» ενέργειας μεγάλης κλίμακας.

Σημαντικό μέρος του σχεδιασμού αφορά και την Πτολεμαΐδα V. Η πλέον σύγχρονη μονάδα που κατασκευάστηκε στη λιγνιτική εποχή προορίζεται να μετατραπεί σε μονάδα φυσικού αερίου, με τη λειτουργία της ως μονάδα ανοιχτού κύκλου να τοποθετείται χρονικά το 2028 και ως μονάδα συνδυασμένου κύκλου το 2029.

Παράλληλα, προωθείται η νέα μονάδα Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης (ΣΗΘΥΑ) ισχύος 38 MW, η οποία θα εξασφαλίσει τη συνέχιση της τηλεθέρμανσης για τις πόλεις της Δυτικής Μακεδονίας μετά το τέλος της λιγνιτικής δραστηριότητας.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι επενδύσεις στο πράσινο υδρογόνο μέσω της Hellenic Hydrogen, με στόχο η περιοχή να αποκτήσει παρουσία και σε μία από τις τεχνολογίες που θεωρούνται κομβικές για το ενεργειακό σύστημα της επόμενης δεκαετίας.

Το Mega Data Center και η ψηφιακή οικονομία

Αν υπάρχει ένα έργο που ξεχωρίζει στο νέο αναπτυξιακό μοντέλο της περιοχής, αυτό είναι το Mega Data Center που σχεδιάζεται στον χώρο του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου.

Η πρώτη φάση της επένδυσης προβλέπει εγκατάσταση ισχύος 300 MW, με δυνατότητα επέκτασης έως το 1 GW, εφόσον υπάρξουν συμφωνίες με μεγάλους διεθνείς παρόχους υπηρεσιών cloud, τεχνητής νοημοσύνης και ψηφιακών υποδομών.

Εφόσον υλοποιηθεί πλήρως, το έργο θα συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα data centers της Ευρώπης και ενδέχεται να αποτελέσει το πρώτο Giga Data Center της χώρας, τοποθετώντας τη Δυτική Μακεδονία στον ευρωπαϊκό χάρτη των ψηφιακών επενδύσεων.

Η επιλογή της περιοχής δεν είναι τυχαία. Η ύπαρξη διαθέσιμων εκτάσεων, ισχυρών ενεργειακών υποδομών, δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και βιομηχανικών εγκαταστάσεων δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη υποδομών υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης, όπως τα σύγχρονα data centers.

Παράλληλα, η επένδυση αναμένεται να δημιουργήσει σημαντικό αριθμό θέσεων εργασίας τόσο κατά την κατασκευή όσο και κατά τη λειτουργία της, ενώ μπορεί να λειτουργήσει ως πόλος προσέλκυσης νέων τεχνολογικών επενδύσεων στην περιοχή.

Από τα ορυχεία στις νέες χρήσεις γης

Ο μετασχηματισμός συνοδεύεται και από ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα περιβαλλοντικής αποκατάστασης που έχουν υλοποιηθεί στη χώρα.

Μέχρι σήμερα έχουν αποκατασταθεί περισσότερα από 80.000 στρέμματα πρώην λιγνιτωρυχείων, ενώ περίπου 55.000 στρέμματα παραχωρούνται σταδιακά στη ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε. και στο Ελληνικό Δημόσιο προκειμένου να αξιοποιηθούν για αγροτικές, επιχειρηματικές και αναπτυξιακές δραστηριότητες.

Πρόκειται για μια διαδικασία που αλλάζει σταδιακά τον χαρακτήρα της περιοχής, καθώς εκτάσεις που για δεκαετίες φιλοξενούσαν εξορυκτική δραστηριότητα αποκτούν νέες χρήσεις και επανεντάσσονται στην οικονομική δραστηριότητα.

Οι υποδομές που δημιουργήθηκαν κατά τη λιγνιτική περίοδο – δίκτυα υψηλής τάσης, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές συνδέσεις και μεγάλες εκτάσεις γης – αποτελούν σήμερα τη βάση πάνω στην οποία αναπτύσσονται οι νέες επενδύσεις.

Παράλληλα με τα ενεργειακά έργα, η ΔΕΗ σχεδιάζει τη δημιουργία ενός νέου παραγωγικού οικοσυστήματος που θα συνδυάζει ενέργεια, τεχνολογία, αποθήκευση και ψηφιακές υπηρεσίες. Το επενδυτικό πρόγραμμα εκτείνεται σε όλο το φάσμα των ενεργειακών και ψηφιακών υποδομών, αξιοποιώντας τόσο τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις όσο και τις εκτάσεις που απελευθερώνονται από τη σταδιακή απολιγνιτοποίηση.

Το σχέδιο περιλαμβάνει έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αποθήκευσης, φυσικού αερίου, τηλεθέρμανσης, πράσινου υδρογόνου, αποκατάστασης εδαφών και ψηφιακών υποδομών, συνθέτοντας ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα ενεργειακής και παραγωγικής ανασυγκρότησης που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη στην Ελλάδα.

Η βιομηχανική κληρονομιά της λιγνιτικής εποχής

Η μετάβαση στη νέα εποχή δεν σημαίνει ότι διαγράφεται η ιστορία της περιοχής. Αντίθετα, η βιομηχανική και ενεργειακή κληρονομιά της Δυτικής Μακεδονίας θεωρείται αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς της.

Στο πλαίσιο των παρεμβάσεων που σχεδιάζονται, προβλέπεται η διατήρηση και ανάδειξη επιλεγμένων στοιχείων του λιγνιτικού παρελθόντος, από μηχανήματα και εγκαταστάσεις έως τμήματα της βιομηχανικής υποδομής που σημάδεψαν την οικονομική ιστορία της περιοχής.

Παράλληλα, η αποκατάσταση των εδαφών και η αξιοποίηση των εκτάσεων που απελευθερώνονται από την εξορυκτική δραστηριότητα αποτελούν βασικό τμήμα του σχεδιασμού για την επόμενη ημέρα. Ήδη περισσότερα από 80.000 στρέμματα έχουν αποκατασταθεί, ενώ χιλιάδες στρέμματα παραχωρούνται για νέες παραγωγικές, επιχειρηματικές και αναπτυξιακές χρήσεις.