Déjà vu πολέμου: Ζούμε ξανά το 1991; – Τι συνέβη στην Ελλάδα στο πόλεμο του Κόλπου

Τρεις δεκαετίες αργότερα, η τωρινή ένταση στον άξονα Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής–Ισραήλ απέναντι στο Ιράν δείχνει πως πολλές από τις γεωπολιτικές σταθερές της εποχής εκείνης παραμένουν ενεργές: ενεργειακά συμφέροντα, περιφερειακές ισορροπίες και φόβοι για διάδοση όπλων μαζικής καταστροφής.

Αν το 1991 ο κόσμος παρακολουθούσε την επιβολή μιας διεθνούς συμμαχίας απέναντι στο Ιράκ, σήμερα βλέπει μια πιο σύνθετη και πολυεπίπεδη αντιπαράθεση, όπου οι συμμαχίες, οι απειλές και τα μέσα έχουν εξελιχθεί, αλλά οι ρίζες της σύγκρουσης παραμένουν βαθιά συνδεδεμένες με το παρελθόν.

Είναι Πέμπτη 1.36 μετά το μεσάνυχτα όταν ξεκινά επίσημα η στρατιωτική επιχείρηση «Καταιγίδα της ερήμου».        

Όλα ξεκινούν στις 2 Αυγούστου 1990, όταν το Ιράκ εισβάλλει στο Κουβέιτ και το καταλαμβάνει μέσα σε μόλις δύο ημέρες, ξεσηκώνοντας θύελλα διεθνών αντιδράσεων. Με το ψήφισμα 660 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο οργανισμός ζητά άμεση και άνευ όρων αποχώρηση των εισβολέων, ενώ με το ψήφισμα 661 επιβάλλει εμπορικό και οικονομικό εμπάργκο στο Ιράκ.

Επιβάλλονται άμεσα δρακόντεια μέτρα ασφαλείας σε όλη τη χώρα.

Οι μήνες διαβουλεύσεων μεταξύ της ιρακινής κυβέρνησης, του ΟΗΕ και δεκάδων χωρών υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου μοιάζουν περισσότερο με εκατέρωθεν προετοιμασία πολέμου παρά με προσπάθεια αποφυγής του. Το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν βρίσκεται αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη στρατιωτική συμμαχία που έχει συγκροτηθεί μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το τελεσίγραφο του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών λήγει στις 15 Ιανουαρίου 1991 και, δύο ημέρες μετά, ξεκινά η ιστορική στρατιωτική επιχείρηση «Καταιγίδα της Ερήμου».

Ο φόβος αεροπορικής επίθεσης στη πρωτεύουσα επιβάλει να αναζητηθούν που υπάρχουν σε αυτή καταφύγια.

Από το παγκόσμιο κλίμα πανικού δεν μπορεί να ξεφύγει η, διαρκώς ευάλωτη σε διεθνείς κρίσεις, Ελλάδα. Οι τιμές του πετρελαίου, που προπολεμικά ξεκινούν από τα 25 δολάρια το βαρέλι, καλπάζουν, όπως και η τιμή του χρυσού, σε αντίθεση με τις μετοχές και τα ομόλογα που σημειώνουν πτώση, με ό,τι άμεσες συνέπειες μπορεί να έχουν τα παραπάνω στην τσέπη του καταναλωτή. Ήδη, δύο εβδομάδες πριν από την έναρξη της πολεμικής σύρραξης, ο υπουργός Βιομηχανίας Σταύρος Δήμας μιλά για επιβολή δελτίου στα καύσιμα. Παρότι δεν παρατηρούνται εμφανείς ελλείψεις στην αγορά, σχηματίζονται ουρές στα βενζινάδικα, με τα ρεζερβουάρ να γεμίζουν, ενώ κάθετη άνοδο σημειώνουν και οι τιμές του πετρελαίου θέρμανσης.

Οι φρεγάτες «Έλλη» και «Λήμνος» παίζουν τότε τον αντίστοιχο ρόλο παίζει η φρεγάτα «Κίμων».

Το κλίμα στα σούπερ μάρκετ θυμίζει ημέρες Τσερνόμπιλ, πέντε χρόνια πριν. Ατέλειωτες ουρές και άδεια ράφια σε είδη πρώτης ανάγκης, όπως γάλα, ζάχαρη, λάδι, όσπρια, κονσέρβες και ζυμαρικά. Στο γάλα, μάλιστα, δεν επιτρέπεται η αγορά πάνω από δέκα κουτιών. Παρά το τσουχτερό κρύο των ημερών, τα γκισέ των τραπεζών κατακλύζονται από πελάτες που κάνουν συνεχείς  αναλήψεις. Αντίθετα, κάθετη είναι η πτώση στην κίνηση των εμπορικών καταστημάτων, σαφές δείγμα ότι ο κόσμος πιστεύει πως οι επόμενες ημέρες θα είναι δυσκολότερες από τις προηγούμενες. Μεγάλη είναι η ανασφάλεια για την τουριστική κίνηση, καθώς υπάρχουν συνεχείς αναβολές ή ακυρώσεις στο κλείσιμο των καλοκαιρινών τουριστικών πακέτων. Συνολικά, οι οικονομικές συνέπειες για τη χώρα από τον πόλεμο του Κόλπου υπολογίζεται ότι ξεπερνούν τα 320 δισ. δραχμές.

Οι κυβερνητικές συσκέψεις είναι συνεχείς. Λαμβάνονται έκτακτα μέτρα ασφαλείας σε όλα τα διεθνή αεροδρόμια της χώρας. Ειδικά στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, οι κάθε είδους έλεγχοι σε οτιδήποτε κινείται εντός και εκτός της ακτίνας του είναι εξονυχιστικοί. Μεγάλες αεροπορικές εταιρείες ακυρώνουν τις πτήσεις τους προς την Ελλάδα μέχρι τα τέλη Ιανουαρίου. Παράλληλα, έκτακτες πτήσεις της Ολυμπιακής Αεροπορίας από το Ισραήλ και άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής επαναπατρίζουν εκατοντάδες Έλληνες από τη ζώνη πυρός.

Ο Αργύρης Ντινόπουλος είναι ένας από τους πολλούς Έλληνες πολεμικούς ανταποκριτές που βρίσκονται εκείνες τις ημέρες στη ζώνη πυρός.

Δήμοι και νομαρχίες έχουν στα χέρια τους τα σχέδια «Ξενοκράτης», «Αλέξανδρος» και «Κάδμος». Τα παραπάνω αφορούν τη λήψη προληπτικών μέτρων για την αντιμετώπιση σαμποτάζ και τρομοκρατικών ενεργειών εις βάρος νοσοκομείων, δημοσίων κτιρίων και διυλιστηρίων, καθώς και την ενεργοποίηση της κρατικής μηχανής για την περίθαλψη τραυματιών και την υποδοχή προσφύγων. Υπάρχουν μέτρα φρούρησης σε πρεσβείες (ιδίως των ΗΠΑ και του Ισραήλ), κατοικίες πρεσβευτών, συνοριακούς σταθμούς και λιμάνια. Οι περισσότερες συσκέψεις αφορούν τα υπουργεία Εθνικής Άμυνας, Δημόσιας Τάξης και Εσωτερικών, τις Ένοπλες Δυνάμεις και την ΕΥΠ, καθώς υπάρχει φόβος για βομβιστικές επιθέσεις, επιθέσεις κομάντος αυτοκτονίας, χημικό πόλεμο, ακόμη και για χρήση πυρηνικών όπλων.

Ο πρώτος τηλεοπτικός πόλεμος είναι γεγονός και θα ακολουθήσουν και άλλοι.

Ελληνικά δημοσιεύματα μιλούν για δίκτυο Αράβων τρομοκρατών στη χώρα, που πραγματοποιεί μυστικές συναντήσεις με μέλη της «17 Νοέμβρη» με στόχο εντυπωσιακό χτύπημα. Την Παρασκευή 25 Ιανουαρίου, μάλιστα, τέσσερις εκρήξεις μικρής ισχύος προκαλούν ζημιές σε υποκαταστήματα γαλλικών και βρετανικών τραπεζών στην Αθήνα και στο γραφείο του Γάλλου στρατιωτικού ακολούθου. Συλλαμβάνονται 12 Ιρακινοί στην πρωτεύουσα, ύποπτοι για σχεδιασμό τρομοκρατικών ενεργειών, και απελαύνονται.

Οι περισσότεροι σύζυγοι και τα παιδιά των Αμερικανών που υπηρετούν στη στρατιωτική βάση των Γουρνών στο Ηράκλειο μεταφέρονται στο αμερικανικό στρατηγείο στο Βισμπάντεν της Γερμανίας, ενώ σε όσους παραμένουν στη χώρα διανέμονται στολές για συνθήκες χημικού πολέμου, που τότε αποτελεί τον μεγαλύτερο φόβο για τις ευρωπαϊκές χώρες.

Τέτοιες οριακές στιγμές βρίσκουν γόνιμο έδαφος να παρουσιαστούν οι καταστροφολογικές προβλέψεις του Νοστράδαμου.

Παράλληλα, πραγματοποιούνται μετακινήσεις ελληνικών πολεμικών αεροσκαφών από τη βάση της Ανδραβίδας σε εκείνη της Σούδας. Τον ρόλο της σημερινής φρεγάτας «Κίμων» παίζουν τότε οι φρεγάτες «Έλλη» και «Λήμνος», που μεταξύ 2 Σεπτεμβρίου 1990 και 31 Ιουλίου 1991 εκτελούν μεγάλο αριθμό νηοψιών και ελέγχων φορτίων, εγγύς προστασία, καθώς και αποστολές επιβολής απαγόρευσης θαλάσσιων μεταφορών προς και από το Ιράκ και το κατεχόμενο Κουβέιτ.

Την ίδια στιγμή, περίπου 90 υπολογίζονται τα ελληνόκτητα πλοία που βρίσκονται στη μείζονα περιοχή του Περσικού Κόλπου, στα οποία υπηρετούν πάνω από 1.500 Έλληνες ναυτικοί, με ό,τι αγωνία και ανασφάλεια συνεπάγεται αυτό για τις οικογένειές τους στην πατρίδα. Σε επιφυλακή βρίσκονται και πολλά ελληνικά νοσοκομεία. Στο «Ιπποκράτειο» Θεσσαλονίκης, και συγκεκριμένα η μονάδα τεχνητού νεφρού, τίθεται σε ετοιμότητα για βαριά νεφροπαθείς από χώρες του Περσικού Κόλπου που ενδέχεται να χρειαστούν βοήθεια.

Στον προγραμματισμένο για τις 18 Ιανουαρίου αγώνα μπάσκετ μεταξύ Άρη και Μακάμπι στη Θεσσαλονίκη, τα μέτρα ασφαλείας που λαμβάνονται στο Παλέ ντε Σπορ είναι δρακόντεια, ενώ είναι εμφανής η παρουσία ισραηλινών αστυνομικών και ανδρών της Μοσάντ. Παίκτες και συνοδοί της ισραηλινής ομάδας ζητούν να μην αγωνιστούν και να επιστρέψουν στο Ισραήλ, ενώ πολλοί οπαδοί του Άρη προσπαθούν να εξαργυρώσουν τα εισιτήριά τους, φοβούμενοι τρομοκρατική ενέργεια.

Σκίτσο του Μιχάλη Κοντούρη που θα μπορούσε να είναι και σημερινό…

Τα πρώτα βράδια του πολέμου, η Αθήνα παρουσιάζει εικόνα ερημιάς, με κλειστά κέντρα διασκέδασης και ελάχιστα ταξί. Ελάχιστοι θεατές υπάρχουν σε θέατρα και κινηματογράφους, αφού μόνο η επιχείρηση «Καταιγίδα της Ερήμου» «κόβει εισιτήρια», καθώς οι περισσότεροι παραμένουν στα σπίτια τους για να παρακολουθούν με αγωνία τις εξελίξεις από τα τηλεοπτικά κανάλια και το ραδιόφωνο. Ας μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε ακόμη στα πρώτα βήματα της ιδιωτικής και δορυφορικής τηλεόρασης στην Ελλάδα.

Δόξες γνωρίζει το CNN, αφού για πρώτη φορά ο Έλληνας έχει άμεση πρόσβαση σε πρωτογενή διεθνή ενημέρωση. Οι δημοσιογράφοι του καναλιού Μπέρναρντ Σο, Πίτερ Άρνετ και Τζον Χόλιμαν, γίνονται οι νέοι «σταρ». Δημόσια και ιδιωτικά κανάλια πραγματοποιούν πολύωρες συνδέσεις με το CNN, μεταφράζοντας ρεπορτάζ και ανταποκρίσεις, ενώ πολυπληθής είναι και η ομάδα των Ελλήνων πολεμικών ανταποκριτών που βρίσκονται κυρίως στο Ισραήλ. Κάποια από εκείνα τα ονόματα είναι οι Νικόλας Βαφειάδης, Σπύρος Παγιατάκης, Γιώργος Παντούλας, Α Αργύρης Ντινόπουλος, Στέλιος Κούγλογλου, Κώστας Χαρδαβέλας και αρκετοί άλλοι.

Ας μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για τον πρώτο τηλεοπτικό πόλεμο σε ζωντανή μετάδοση, και οι Έλληνες παρακολουθούν, φοβισμένοι, την ιστορία τη στιγμή που αυτή γράφεται.

Ο πρωτόγνωρος καθημερινός βομβαρδισμός πολεμικών εικόνων σοκάρει την, άμαθη σε τέτοια βία, ελληνική κοινωνία, προκαλώντας συζητήσεις για τις ανεπανόρθωτες συνέπειες που μπορεί να έχει αυτή η υπερπληροφόρηση, ιδίως στα μικρά παιδιά. Ο Αντώνης Σαμαράκης μιλά για «πνευματική και ψυχική λεηλασία του παιδιού. Αισθάνεται σα να παίζει βίντεο γκειμ. Εξοικειώνονται με τη βία και την απανθρωπιά. Τα παιδιά μας βρίσκονται στο χείλος της τηλεοπτικής πολεμικής αβύσσου, κινδυνεύουν να καταβυθιστούν εκεί».

Τα μάτια όλου του κόσμου είναι στραμμένα στις πολεμικές ανταποκρίσεις το CNN.

Σαν να μην έφτανε αυτό το ήδη φορτισμένο κλίμα, έρχονται και οι εσχατολογικές προβλέψεις του Νοστράδαμου, που εμφανίζονται εκ των υστέρων να «κουμπώσουν» σε τραγικά γεγονότα της ανθρωπότητας.

Ευτυχώς, καμία από αυτές τις καταστροφολογικές προβλέψεις δεν επιβεβαιώθηκε. Η επιχείρηση «Καταιγίδα της Ερήμου» διήρκεσε 43 ημέρες και έληξε με την απόσυρση των ιρακινών στρατευμάτων από το Κουβέιτ. Η σημερινή πολεμική ένταση διαρκεί μέχρι σήμερα (8 Απριλίου) 40 ημέρες και ελπίζουμε να μη μακροημερεύσει.