Ο Aγιος Ιωάννης της Κλίμακος περιγράφει τη Σαρακοστή ως «καιρό πνευματικής ανανήψεως και ελευθερίας». Για τον Μέγα Βασίλειο, η νηστεία είναι «μήτηρ υγείας», που απελευθερώνει το πνεύμα από την σκλαβιά των παθών. Η πατερική παράδοση βλέπει τη Σαρακοστή ολιστικά: νηστεία από κακίες, από κατάκριση, από θυμό. Ο Αγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος συνδέει τη νηστεία με την κοινωνική δικαιοσύνη: «Δεν ωφελεί να νηστεύεις και να μη μοιράζεσαι με τον πεινασμένο». Ακόμη και η σύγχρονη νευροεπιστήμη επιβεβαιώνει τις διορατικές παρατηρήσεις των πατέρων. Ο Daniel Goleman, πρωτοπόρος στη μελέτη της συναισθηματικής νοημοσύνης, τονίζει ότι η αυτορρύθμιση, πυρήνας της σαρακοστιανής άσκησης, είναι κλειδί ψυχικής υγείας και επιτυχίας. Ο Erich Fromm διέκρινε μεταξύ «έχειν» και «είναι». Η Σαρακοστή είναι άσκηση στο «είναι’»: Μειώνω το «έχω» (τροφή, αγαθά, ερεθίσματα) για να ενισχύσω το «είμαι» (σχέσεις, νόημα, βάθος).

Αυτή η ενίσχυση του «είμαι» μάς βοηθά να συναντηθούμε με τον Θεάνθρωπο και τον συνάνθρωπο, γιατί η ανθρώπινη ψυχή πεινάει και διψάει για σχέση με τον Δημιουργό της. Εκείνος βλέπει τον άνθρωπο βαθύτερα από ό,τι ο άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του και τον διπλανό του. Οταν στη Μ. Σαρακοστή ο άνθρωπος συναντά τον Θεάνθρωπο, Εκείνος τον καλεί με το όνομά του. Γιατί ο Ιησούς δεν συναντά ρόλους, δεν συναντά κοινωνικές κατηγορίες, δεν συναντά αμαρτωλούς και δίκαιους, με την κοινωνική τους ετικέτα, αλλά συναντά πρόσωπα και μάλιστα τα καλεί με το όνομά τους.

Αυτή η «ονομασία» είναι η πιο επαναστατική πράξη αγάπης: να δεις τον άλλον ως αυτό που πραγματικά είναι, πίσω από όλες τις μάσκες. Και όταν ο Θεάνθρωπος βλέπει έτσι έναν άνθρωπο, κάτι μέσα σ’ αυτόν τον άνθρωπο αρχίζει να αφυπνίζεται. Δεν είναι ψυχολογική διαδικασία. Είναι ανάσταση πριν ακόμα από την Ανάσταση. Και εδώ αρχίζει η «αναγέννηση», που είναι μια οντολογική πραγματικότητα. Η συνάντηση με τον Χριστό, ιδιαιτέρως μέσα στη Μ. Σαρακοστή, δεν βελτιώνει τον παλαιό άνθρωπο, τον αναγεννά. Δεν κάνει επισκευές, κάνει αναδημιουργία. Η αναγέννηση αυτή που βίωσαν οι μάρτυρες, οι άγιοι, αλλά και εκατομμύρια απλοί άνθρωποι μέσα στους αιώνες, δεν είναι απαλλαγή από τα προβλήματα. Είναι αλλαγή της σχέσης με αυτά. Ο πόνος παραμένει, η δυσκολία παραμένει, αλλά ο άνθρωπος δεν είναι πια μόνος μέσα στους αγώνες του. Εχει έναν Σύντροφο, Αδερφό, Πατέρα που γνωρίζει τον Γολγοθά από προσωπική εμπειρία. Και αυτό το «δεν είμαι μόνος» αλλάζει τα πάντα.

Το πιο εκπληκτικό με τη συνάντηση αυτή είναι ότι δεν επιβάλλεται. Ο Θεάνθρωπος «στέκεται στη θύρα και κρούει». Χτυπά. Δεν σπάει την πόρτα. Αφήνει στον άνθρωπο την ελευθερία να ανοίξει ή να μην ανοίξει. Αυτή η ελευθερία που του προσφέρει είναι η υψηλότερη έκφραση της θυσιαστικής Του αγάπης. Μήπως είναι ευκαιρία να ακούσουμε αυτό το κτύπημα μέσα στη σιωπή της νηστείας, στον ρυθμό της προσευχής, στη συμμετοχή της Θείας Ευχαριστίας με καθαρή συνείδηση και αληθινή αγάπη; Απαιτείται μόνο μία κίνηση: Να ανοίξουμε την πόρτα. Και Εκείνος που περιμένει απέξω έχει τη δύναμη, και μόνο Αυτός, να του χαρίσει ό,τι ψάχνει χρόνια: αληθινό εαυτό, ζωή αναγεννημένη, αγάπη που δεν τελειώνει.